Дали светско првенство досега е приказна за успех или разочарување?

Светското првенство во фудбал е во полн ек. Во неделата селекциите на Канада и Јужна Африка го започнаа шеснаестината финалето, што ќе трае сè до сабота, кога ќе се соочат репрезентациите на Колумбија и Гана.

И додека фудбалот ја презеде главната улога - бидејќи поголемиот дел од 104 планирани натпревари на турнирот во САД, Канада и Мексико веќе се одиграа - време е да се осврнеме на очекувањата за Светското првенство и дали тие се остварија.

Пауза за освежување

Најспорната новост на годинашното Светско првенство - барем на теренот - се таканаречените паузи за освежување. ФИФА во декември најави дека сите натпревари на мундијалот ќе бидат прекинати на половина од секое полувреме за триминутни ‘паузи за хидратација’ поради очекуваните високи температури.

Одлуката не беше сосема нова, бидејќи и на претходните спортски настани од ваков ранг беа вклучени паузи за пиење, но тие се спроведуваа или по проценка на главниот судија или при одредени температури.

Одлуката за проширување на паузите за хидратација на сите натпревари на Светското првенство, која според ФИФА била донесена по консултации со тренери и телевизиски станици, беше претставена како неопходна за добробит на играчите.

Многу критичари истакнаа дека зад одлуката стојат финансиски мотиви, бидејќи спонзорите за време на 45-минутните полувремиња добиваат дополнителна можност за рекламирање. Само „Фокс спортс“, спортската дивизија на американската компанија „Фокс корпорејшн“, која ги има правата за пренос на натпреварите, предвидува дека со паузите за освежување би можела да оствари до 250 милиони долари дополнителни приходи од рекламирање.

Паузите за освежување на турнирот со 104 натпревари создаваат, според податоците на EСПН повеќе од 800 потенцијални комерцијални термини, од кои просечната цена на секој е околу 300 илјади долари. Уште повеќе чинат за време на натпреварите на американската репрезентација - дури 750 илјади долари.

Иако претседателот на ФИФА Џани Инфантино ги ублажи критиките со изјава дека фудбалската федерација со овие прекини нема да добие ништо, бројките зборуваат сами за себе. ФИФА потврди рекордни 2,8 милијарди долари приходи од спонзорства, што го прави годинашното првенство еден од најголемите спортски настани во историјата и најкомерцијално успешно Светско првенство досега.

Критичарите предупредија и на тоа како овие прекини ја нарушуваат играта на теренот. Меѓу критичарите беа актуелни играчи, како холандскиот капитен Вирџил ван Дајк, но и тренери. Легендарниот тренер на Уругвај Марсело Биелса истакна дека „играњето во четири четвртини наместо во две го менува културно оформеното поимање за тоа како да се толкува фудбалот“, и додаде: „Според мене, тоа ништо не додава, а многу одзема“.

„Од аспект на здравјето на играчите во летната жештина, овој потег е сосема логичен, но во пракса носи сосема нова динамика на натпреварот. Фудбалот инаку се темели на ритам и непрекинат притисок, па затоа овие паузи за тренерите станаа некакви тактички 'тајм-аути', што на играта ѝ додава нов елемент на стратегија и непредвидливост“, коментира директорот за продажба и маркетинг во „Арена Спорт“, Вид Дежман.

Дежман дополнително нагласува дека од аспект на телевизиската продажба овие паузи се „одлична можност“, бидејќи носат „однапред предвидливи, фиксни рекламни блокови во средината на самото случување, кога вниманието на гледачите пред екраните е на апсолутен врв“. „Пазарот ваквите ексклузивни и премиум рекламни простори исклучително ги цени, бидејќи брендовите добиваат максимална видливост“.

Неподнослива жештина

Еден од факторите, кој според ФИФА влијаел на таканаречените паузи за освежување, беше - и сè уште е - жештината. Во САД, Мексико и дури Канада во овој период од годината е исклучително топло. Оваа недела на истокот на САД се очекува и топлотен бран; според „Си-би-ес“ треба да бидат забележани повеќе од 100 рекордно високи температури.

Само три од 11 стадиони во САД, кои го пречекуваат Светското првенство, имаат целосно климатизирани внатрешни простори. На тоа пред мундијалот предупреди и светскиот синдикат на фудбалери, кој заедно со група научници изрази мислење дека веројатноста за опасни температури за играчите и навивачите значително се зголемила.

Анализата на групата за климатски истражувања „Ворлд ведер атрибушн“ покажа дека приближно една четвртина од 104 натпревари на проширениот турнир веројатно ќе се одиграат во услови кои ги надминуваат безбедносните ограничувања препорачани од ФИФПРО. Таа препорачува ладење кога температурата ќе се искачи над 26 степени Целзиусови, а вели дека натпреварите треба да се одложат ако ја надминат границата од 28 степени.

Bloomberg

 

Од ФИФА за „Ројтерс“ изјавија дека поради жештината подготвен е план за управување со ризиците, кој вклучува и триминутни паузи за хидратација во секое полувреме, инфраструктура за ладење за навивачите и играчите, прилагодени циклуси на работа и одмор, како и подобрена медицинска подготвеност што се приспособува според условите во реално време.

Советникот-анестезиолог на универзитетот Империјал Колеџ Лондон, Крис Мулингтон, за „Ројтерс“ изјави дека екстремната жештина веројатно ќе влијае на текот на натпреварите. „Ќе видите дека играчите сами го одредуваат темпото. Затоа на крајот можеби ќе добиете поконзервативен фудбал“, рече тој.

Некои се критични и кон одлуката на ФИФА финалето на мундијалот да се одигра на стадионот „Метлајф“ во Њу Џерси, кој нема вграден систем за ладење и климатизација. Според „Ројтерс“, овој стадион се соочува со висока веројатност да го надмине прагот од 26 °C.

Претседателот на ФИФА, Инфантино, пред почетокот на мундијалот изјави дека за натпреварите кои ќе започнат преку ден најчесто ќе се користат климатизирани затворени стадиони

48 екипи

Многу стравови пред почетокот на Светското првенство се однесуваа на проширувањето на турнирот. На последниот мундијал во Катар учествуваа 32 репрезентации, а годинава нивниот број се зголеми на 48. Критичарите тврдеа дека тоа значително ќе влијае на квалитетот на фудбалот.

На тоа предупреди и претседателот на УЕФА, Александер Чеферин, кој ја оцени одлуката за проширување како лоша. „Имаме огромен број натпревари кои се целосно неинтересни. Европа имаше на СП во Катар 13 екипи, сега има 16. Тоа е мала разлика, додека на Светското првенство дојдоа некои репрезентации кои во Европа не би добиле ниту еден натпревар“, рече тој.

Претседателот на европската фудбалска федерација додаде дека од друга страна и малите држави можат да учествуваат и „да го почувствуваат пулсот на Светското првенство, што е голема работа“. На неговите коментари веднаш реагираа 13 држави, од кои 10 африкански, кои во јавно писмо „со почит, но решително ги отфрлија“ неговите изјави.

„Проширувањето на турнирот беше главна грижа на сите љубители на фудбалот пред првенството и некои сè уште не можат да се помират со тоа“, вели Дежман од „Арена Спорт“. Тој додаде историски контекст и потсети дека на првиот мундијал играле само 13 репрезентации.

„Бројот со години се зголемуваше, претходниот формат со 32 репрезентации важеше од 1998, па сè до првенството во Катар. Тоа значи дека зборуваме за природна еволуција на играта, односно самиот турнир. Иако веќе се појавуваат дебати за тоа кои се горните граници на проширувањето и дали некогаш ќе стигнеме до бројката 64, форматот со 48 екипи моментално е нашата нова реалност“, рече тој.

Важен е и економскиот аспект. „Повеќе екипи значи повеќе натпревари, повеќе програмско време и последователно повеќе можности за закуп на реклами. Точно е дека во групната фаза гледаме некои натпревари кои по тактичка или техничка зрелост не припаѓаат на нивото на кое сме навикнати, но таквите се исклучително малку“, објаснува Дежман.

Проширувањето го претвори Светското првенство во „вулгарно и обично“, беше критичен селекторот на Гана Карлос Кеирош и предупреди дека тоа може да ја намали вредноста на фудбалскиот настан, бидејќи од квалификациите исчезнува драматичноста. „Дури и квалификациските натпревари во Европа и Африка почнуваат да го губат значењето и смислата, бидејќи сите веќе се пласираа“.

Се појавија и некои изненадувачки екипи, како Зеленортските Острови, кои во тешка група со Шпанија, Уругвај и Саудиска Арабија одиграа нерешено на сите три натпревари од групната фаза и на крајот го освоија второто место.

И покрај изненадувањата, помалите екипи – од кои многу првпат настапија на Светското првенство – постигнаа слаби резултати. Репрезентациите на Узбекистан, Ирак, Јордан, Хаити, Панама и Тунис не освоија ниту еден поен.

Иако имаше позитивни приказни кај помалите селекции, за најголемите фудбалски велесили во групната фаза немаше вистинска неизвесност. На тоа придонесоа системот, според кој напредуваат и третопласираните екипи, и одлуката на ФИФА првиот критериум при еднаков број поени да биде меѓусебниот дуел. Како последица, четири репрезентации уште пред последното коло си обезбедија прво место во групата, а пет екипи останаа без шанса за напредување.

‘Проширувањето носи онаа вистинска, непредвидлива „романтика“ на Светските првенства,’ смета Дежман од Арена Спорт. ‘Помалите репрезентации играат со неверојатна енергија и им ги затвораат устите на скептиците со агресивен пристап и изненадувања против фаворитите.’

Познавачот дополнително истакнува дека јазот меѓу елитните репрезентации и „вториот ешалон“ видливо се намалува, што пред екраните привлекува и неутрални гледачи, а тоа носи одлични бројки на гледаност. ‘Квалитетот на врвот не падна, но добивме повеќе напнати спортски дуели на периферијата.

Визната политика на САД

Од враќањето во Белата куќа, втората администрација на претседателот Доналд Трамп брзо воведе строга политика во областа на имиграцијата, а истовремено вети дека ќе ги протера нелегалните имигранти.

Ова предизвика страв кај многу навивачи кои сакаа да ги гледаат натпреварите на своите репрезентации. Анализата на патните податоци, спроведена од „Би-би-си“ , покажува дека навивачите од повеќе од четвртина од земјите што учествуваат на Светското првенство се соочуваат со забрани за патување, построги ограничувања или висок процент на одбиени визи.

Bloomberg

 

Меѓу државите за кои важи целосна забрана за патување во рамките на политиката на втората администрација на Трамп се само две учеснички на Светското првенство - Иран и Хаити. Меѓу државјаните од земјите за кои важи делумна забрана се оние од Сенегал и Брегот на Слоновата Коска.

Сепак, администрацијата на Трамп годинава најави и дека за неопределено време ќе го замрзне разгледувањето на визните апликации за лица од 75 држави. Меѓу нив спаѓаат учесничките држави: Алжир, Босна и Херцеговина, Бразил, Зеленортските Острови, Колумбија, Египет, Гана, Ирак, Јордан, Мароко, Демократска Република Конго, Тунис, Уругвај и Узбекистан.

Критиките кон администрацијата на Трамп се засилија откако пред почетокот на мундијалот беше одбиен влезот во земјата на сомалискиот судија Омар Артан, кој требаше да суди на натпреварите на Светското првенство. Неговата виза беше одбиена од „безбедносни причини“.

Сепак, проблеми со визи не пријавија само навивачи од посиромашни земји. Многу шкотски навивачи, на пример, се жалеа на одбиени визи, иако како државјани на Обединетото Кралство може да аплицираат за помалку строгото патно одобрение ЕСТА.

Додека САД поради својата строга визна политика привлекоа најмногу внимание, и Канада беше прилично воздржана при издавањето визи. Според податоците на канадското Министерство за имиграција, бегалци и државјанство, земјата обработила речиси 17 илјади визни апликации од фудбалски навивачи од повеќе од 160 држави и територии. Канадските медиуми известија дека влез во земјата бил одобрен само на 41 процент од апликантите.

Правилата на ФИФА од 2017 година предвидуваат дека обработката на визи мора да биде недискриминаторна, но со почитување на националните имиграциски и безбедносни стандарди. Претседателот на ФИФА, Инфантино, ги отфрли годинашните критики со зборовите дека раководството на организацијата не е „крал на светот“ и не можело да ги поништи одлуките на државните власти.

„Традиционалното славје на десетици илјади странски навивачи, кои ги преплавуваат градовите и создаваат вистински карневалски дух, во САД е значително помало. Атмосферата ја спасуваат силните локални дијаспори кои живеат во САД и ги полнат стадионите со неверојатна енергија“, истакнува Дежман, кој покрај латиноамериканската заедница меѓу страстните навивачи ги споменува и навивачите од БиХ.

Анализата на „Би-би-си“ на податоците од американскиот Стејт департмент покажа дека стапката на одбиени визи за државјани од 11 од 48 земји учеснички на Светското првенство била повисока од 40 проценти. Податоците ги опфаќале сите апликанти, не само навивачи или учесници на турнирот, и ја надминале просечната стапка на одбивање од 34 проценти за визите Б1 и Б2, кои им беа препорачани на навивачите за патување на првенството.

Спорно беше и американското постапување со иранската репрезентација. Речиси до почетокот на турнирот не беше познато дали Вашингтон ќе им одобри визи поради војната. Американските власти тоа го направија во последен момент, но под услов иранската репрезентација да пристигне и да ја напушти земјата истиот ден кога ќе го одигра натпреварот.

Астрономски цени на билетите

Од аспект на љубителите на фудбалот, најконтроверзниот и загрижувачки аспект на годинашното Светско првенство се однесува на астрономските цени на билетите за натпреварите. Цените се толку високи што дури и градоначалникот на Њујорк, Зохран Мамдани, истакна дека се толку високи што за нив мора „да се земе хипотека“.

Фудбалската организација годинава воведе таканаречено динамично формирање цени, односно променливо определување на цените на билетите, каде износите зависат од очекуваниот интерес за конкретен натпревар. Тоа значи дека најпрестижните дуели се најскапи.

Здружението на европските фудбалски навивачи уште минатата година предупреди на рекордно високите цени и големите финансиски ризици за навивачите. Тоа донесе и празни седишта. Во деновите пред воведниот натпревар на американската репрезентација, која славеше со 4:1 против селекцијата на Парагвај, многу билети за натпреварот сè уште беа достапни. Најевтиниот билет чинеше 1.120 долари.

Најпрестижните седишта за финалето на мундијалот, кое ќе се одигра на 19 јули на стадионот „Метлајф“ во Њу Џерси, чинат неверојатни 32.970 долари. Најскапиот билет за финалето на Светското првенство во 2022 година чинеше околу 1.600 долари.

„Исклучително скапите билети во САД нема да донесат голем број странски навивачи, туку според моја проценка натпреварите најчесто ќе ги гледаат навивачи од различни националности кои живеат во САД. За среќа на организаторите, во САД живеат претставници речиси од целиот свет, така што поддршка за репрезентациите на трибините сепак нема да недостасува“, изјави експертот за спортски маркетинг Томаж Амброжич.

Дежман од „Арена Спорт“ ги означува цените на билетите како „најголем проблем на турнирот“. „Американскиот модел на спортски бизнис, кој се темели на максимизација на профитот преку официјални платформи за пред-продажба, на многу места ја уби вистинската навивачка душа. Кога цените на билетите достигнуваат стотици или дури илјадници долари, на стадионите не доаѓаат најстрастните навивачи, туку оние кои финансиски можат да си го дозволат тоа. Атмосферата затоа на одредени натпревари е многу по-стерилна отколку што сме навикнати во Европа или Јужна Америка,“, смета тој.

Очекуваниот туристички подем поради мундијалот засега не се оствари, како што пред неколку дена извести „Ројтерс“. Американската туристичка индустрија, која веќе се соочува со пад на бројот на странски посетители и атмосфера на неизвесност, останува без масите навивачи на кои сметаа хотелите и авиокомпаниите.

Извештајот на Американското здружение за хотели и сместувачки капацитети, објавен во мај, утврди дека резервациите на хотели паднале под очекуваното ниво. Како причини за падот на предвидениот број посетители на Светското првенство во фудбал се наведуваат пречките за меѓународни патувања и растечките трошоци. На врвот на списокот е Канзас Сити, каде резервациите се речиси 90 проценти пониски од очекувањата.

Хотелите затоа ги намалуваат цените, авионските резервации опаѓаат, високите цени на билетите, визните пречки и сложената логистика на првенството во 16 градови во три држави дополнително ја кочат побарувачката. Дури и домашните навивачи во САД не ја пополнуваат празнината, наведува „Ројтерс“.

Бројот на посетители е толку низок што њујоршките хотелиери ја намалија прогнозата за приходи поврзани со мундијалот за 60 проценти. Европските авионски резервации за градовите-домаќини за јуни и јули, според податоците на аналитичката компанија „Сириум“, во просек се за 3,8 проценти пониски отколку лани. Во Њујорк, каде на 19 јули ќе се игра финалето, паднаа дури за 15,8 проценти.