Зошто одгледувањето говеда станува се поисплатливо?

Побарувачката за говедско месо расте, стадата говеда се намалуваат, а цените нагло пораснаа во последните години. Сепак, овогодишниот пад на цените во Европа го отвора прашањето дали говедското месо конечно ја достигна границата на она што потрошувачите се подготвени да го платат.

Од почетокот на годината, цената на говедското месо во Европската Унија го забележа својот прв значителен пад (-13 проценти) по повеќегодишниот нагорен тренд. Долгорочниот раст на цените беше поттикнат од два главни фактора. Од страната на понудата, бројот на говеда одгледувани за производство на месо во ЕУ постојано опаѓа, додека побарувачката истовремено беше поттикната од растечкиот интерес на потрошувачите за исхрана богата со протеини. Овој тренд дополнително е поддржан од зголемената употреба на лекови за слабеење, како што е „Оземпик“ (Ozempic), кои често се придружени со препораки за поголем внес на протеини за зачувување на мускулната маса.

Сепак, се чини дека европското говедско месо ја достигна ценовната граница што некои потрошувачи се подготвени да ја прифатат. Слабеењето на побарувачката е една од причините за овогодишниот пад на цените. Истовремено, домаќинствата се соочија со обновен инфлаторен притисок и повисоки трошоци за енергија поради конфликтот на Блискиот Исток, што ги натера некои потрошувачи да го намалат купувањето говедско месо или да се префрлат на поевтини извори на протеини. Една таква алтернатива е свинското месо, чија цена падна за речиси 30 проценти во текот на изминатата година. Падот на цените на свинското месо – и покрај зголемената побарувачка – произлегува од големата понуда на европскиот пазар, поттикната од зголеменото производство во Европа и намалениот извоз во Кина. Од другата страна на Атлантикот, ситуацијата е речиси спротивна. Цената на меленото говедско месо – еден од најприфатливите и најдостапните видови говедско месо за американските потрошувачи – продолжи да расте, приближувајќи се кон историскиот максимум од седум долари за фунта оваа година. И таму, понудата е главниот проблем. Американското стадо говеда е на најниско ниво во последните неколку децении, по години на прекумерна понуда и ниски откупни цени кои ги натераа фармерите да ги намалат своите стада. Овогодишната суша дополнително влијаеше врз сточарите и го забрза тој процес. За разлика од Европа, побарувачката во САД досега покажа значителна отпорност. Говедското месо останува длабоко вкоренето во американската исхрана, па затоа ограничената понуда и силната побарувачка продолжуваат да ги туркаат цените нагоре.

На глобалниот пазар трендот е поинаков. Индексот на цените на говедското месо на ФАО (FAO) бележи благ пад во последните месеци, делумно поради големите испораки од Австралија и Бразил, двата најголеми светски извозници. Како што се приближуваат до извозните лимити за кинескиот пазар, производителите бараат алтернативни дестинации, создавајќи вишок понуда што врши притисок за намалување на меѓународните цени.

На прв поглед, високите цени на говедското месо може да изгледаат како добра вест за големите компании за месо кои котираат на берзата. Сепак, во пракса честопати е токму спротивното. Бидејќи недостигот од добиток е главниот двигател на високите цени, преработувачите на месо мора да плаќаат значително повеќе за својата клучна суровина, што ги намалува нивните маржи. Следствено, најголемите добитници во тековниот циклус не се кланиците и преработувачите, туку одгледувачите на добиток.

 

Берзанските движења добро го илустрираат ова. Аргентинската компанија „Кресуд“ (Cresud) – еден од ретките големи производители на добиток што котираат на берза и имаат сопствени капацитети за одгледување говеда – бележи континуиран раст на цената на акциите од 2020 година, зголемувајќи ја вредноста за речиси 100 проценти паралелно со растот на цените на месото. На другиот крај од синџирот на снабдување се наоѓа „Тајсон Фудс“ (Tyson Foods), еден од најголемите светски преработувачи на месо. Нивниот бизнис со говедско месо трпи загуби токму поради високите трошоци за набавка на добиток, а вредноста на нивните акции е намалена за околу 40 проценти во набљудуваниот период. Ваква можност за инвестирање потешко се наоѓа во Европа, бидејќи голем дел од одгледувачите на добиток работат преку семејни фарми и задруги кои не котираат на берзата.

Производството на говедско месо е една од ретките светли точки во земјоделскиот сектор на регионот Адрија. Високите откупни цени ја подобрија економската исплатливост на одгледувањето говеда, а во последните години, некои производители почнаа да се префрлаат од производство на млеко кон одгледување говеда за месо. Релативно малото производство во регионот, исто така, се профилираше преку извоз на пазари надвор од Европската Унија, вклучително и на Блискиот Исток.

Сепак, регионот не е имун на поширокиот проблем со намалувањето на бројот на добитокот. Бројот на добиток продолжува да опаѓа во неколку земји; намалувањето е особено изразено во Србија, каде што стадото е намалено за приближно 17.000 грла. Истовремено, намалената понуда претставува потенцијална можност за производителите подготвени да ги прошират своите капацитети. Компаниите кои котираат на Загрепската берза, а се занимаваат со одгледување добиток, како што се „Кутјево“ (Kutjevo) и „Подравка“ (Podravka), најавија нови инвестиции.