text size
Кога Иран летово истрела ракети кон американската воена база во Катар, тоа беше еден од најдиректните напади на американски имот на Блискиот Исток во последните неколку години. Сепак, само неколку часа по лансирањето на проектилите на ноќното небо над Доха, во главниот и финансиски центар на Катар, сè беше како и обично. Во соседниот Абу Даби, инвестициите продолжија по планот, а банките во Дубаи изразија уверување дека Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) ќе избегнат сериозни последици. Во неделите по нападот, „Блумберг њуз“ (Bloomberg News) извести дека американски компании, вклучувајќи ги „Блекрок“ (BlackRock Inc.) и „Екс еј-ај“ (xAI) на Илон Маск, преговараат за бизнис во Саудиска Арабија.
Изгледа дека ќе биде потребно повеќе од неколку балистички ракети за да се наруши довербата на бизнис-заедницата во Блискиот Исток. Со ниски даноци и сè поголеми фондови на државен и семеен капитал, кои сега надминуваат пет трилиони долари, регионот ја преживеа секоја форма на нестабилност. Дури и откако конфликтите на тоа подрачје се интензивираа од 2023 година, инвеститорите порачуваат дека Блискиот Исток и понатаму е отворен за бизнис, а глобалните компании со нетрпение чекаат да ги примат нивните инвестиции.
„Блекрок“ лани добил ветување од Ријад за инвестиција од 5 милијарди долари. Неколку месеци подоцна, група предводена од компанијата БАМ (Brookfield Asset Management Ltd.) инвестира во ГЕ (Gems Education), најголемата приватна образовна институција во светот со седиште во Дубаи, одлучувајќи се за сектор што профитира од приливот на странци; „Блумберг њуз“ претходно ја процени вредноста на овој договор на околу две милијарди долари. Финансиските компании исто така продолжуваат да се шират во регионот. ККР (KKR & Co.) неодамна го именуваше пензионираниот американски генерал Дејвид Петраус за претседател на своите блискоисточни операции и работи на формирање свој локален инвестициски тим.
Во нестабилноста се гледа дури и шанса
Според Институтот за инвестиции на водечката инвестициска фирма „Блекрок“, Блискиот Исток се наоѓа на крстосница на три „мегасили“, кои во моментов влијаат на инвестициите: геополитичка фрагментација, енергетска транзиција и вештачка интелигенција. Комбинацијата на сигурни енергетски ресурси и големи проекти финансирани со приходи од нафтата во регионот, со досегашните успеси, може и понатаму да донесе поврат на инвестициите, вели Бен Паул, главниот инвестициски стратег на „Блекрок“ за азиско-пацифичкиот регион и Блискиот Исток. „Повторно имаме некој оптимизам, иако, се разбира, сè уште сме нервозни и внимателни поради тековните, присутните и непредвидливите геополитички ризици“, додава тој.
Некои дури и во нестабилноста гледаат шанса. Кен Моелис, ветеран од Волстрит со силни врски на Блискиот Исток, вели дека непријателствата помеѓу Иран и САД може да послужат како вовед за преговори и на крајот да доведат до продуктивни односи. Иако таквото сценарио не изгледа особено веројатно во моментов, нов нуклеарен договор и укинување на санкциите ќе ги отворат иранските нафтени резерви за извоз и ќе обезбедат силен поттик за работната сила во земјата. „Постојано се говори што ќе биде ако мирот не истрае“, рече Моелис во интервју за телевизијата „Блумберг“ во јуни. „Не слушнав ниту една личност да каже: ‘Што ако 90 милиони високообразовани мотивирани Иранци излезат на пазарот?’“
Странските инвеститори долго време вложуваат надежи во мирот на Блискиот Исток, но тоа никогаш не било предуслов за бизнис во тој регион. Во изминатата деценија јеменските бунтовници Хути ја напаѓаа Саудиска Арабија со ракети и дронови, вклучувајќи напад во 2019 година на голема нафтена преработувачка станица, што предизвика потреси на глобалниот пазар на нафта. Пред три години оваа група, поддржана од Иран, изврши напади со дронови, што предизвика експлозии и пожар во близината на Абу Даби, во кои загинаа неколку лица.
Меѓутоа, мултинационалните компании, банки од Волстрит, хеџ-фондови и светски богаташи продолжија да склучуваат нови договори на Блискиот Исток, тренд што дополнително се забрза во последните две години откако регионалниот конфликт се интензивира со војната на Израел во Газа. Безредијата во други делови на светот дури ги користеа на Персискиот Залив: по инвазијата во Украина во 2022 година, богатите Руси купуваа недвижности во Дубаи, обидувајќи се да ги диверзифицираат своите средства во рубли, што го поттикна растот на цените на недвижностите, кои веќе се зголемија по пандемијата на ковид-19.
Bloomberg
„И покрај последните тензии, бизнисот на Блискиот Исток и понатаму е отпорен и стабилен“, вели Памела Томсон-Хол, извршна директорка за меѓународен бизнис во компанијата за осигурување и бизнис-консалтинг ВТВ (WTW). „Ние продолжуваме да инвестираме значајно во регионот, отворајќи нови бизниси во осигурување и реосигурување, како што направивме неодамна во Саудиска Арабија. Нашата глобална амбиција за ширење и понатаму е насочена кон ОАЕ.“
Податоците покажуваат каков е обемот на приливот. Финансиската четврт на Дубаи забележала рекорден раст од 32 процента во првата половина на годината во однос на регистрација на претпријатија. Овој раст делумно е поттикнат од постојаниот прилив на хеџ-фондови. Во финансискиот центар на Абу Даби, на истоимениот главен остров, работат околу 29.000 луѓе, од кои многумина работат за 144 компании за управување со фондови и имот што таму имаат седиште. Во Ријад големи играчи, вклучувајќи го „Голдман Сакс“ (Goldman Sachs Group Inc.), добиваат дозволи за отворање регионални канцеларии, додека официјални лица во Доха нудат поволности за компаниите од Волстрит со цел да го направат градот нов голем финансиски центар на Блискиот Исток.
Извор на инвестициски капитал
Во деновите пред да започнат конфликтите меѓу Израел и САД и Иран, извршниот директор на „Блекстоун“ (Blackstone Inc.), Стивен Шварцман, зборуваше за бизнис-можностите што ги нуди Блискиот Исток. Оваа компанија, која сега е најголема светска компанија за управување со алтернативни класи на имот, со повеќе од билион долари имот со кој управува, го гледа Персискиот Залив како дестинација за инвестиции, а не само место за собирање големи суми капитал.
Иако локалните компании традиционално доминираат во регионот, брзиот развој на градовите низ Персискиот Залив во меѓународни центри ги прави атрактивни за инвестиции, изјави Шварцман во интервју за телевизијата „Блумберг“.
Bloomberg
Блискиот Исток не стана нова Силициумска Долина. Многу глобални компании и понатаму го гледаат регионот главно како извор на инвестициски капитал. Голем број компании за приватни инвестиции што го започнуваат своето работење таму главно се фокусираат на собирање капитал, а не на купување или преземање локални компании.
Сепак, земјите како ОАЕ и Катар сметаат дека ваквиот аранжман е добар и за нив. Бидејќи заработуваат повеќе од нафтата отколку што можат да потрошат дома, и тоа во милијарди долари, мораат да најдат места каде што ќе ги вложат тие пари. Патем, се надеваат дека овие инвестиции ќе им помогнат да добијат дел од пазарот на вештачката интелигенција, финансиите или некоја друга индустрија што може да го надживее пазарот на фосилните горива.
Дури и Саудиска Арабија, каде што финансиските средства се повеќе ограничени, сепак е еден од најактивните пазари кога станува збор за иницијални јавни понуди и спаѓа меѓу најголемите емитери на државни обврзници на пазарите во развој, што покажува дека постои широка меѓународна поддршка за нејзината економија. Плановите на кралството за диверзификација ќе бараат соработка со многу менаџери на фондови и градежни претпријатија, а веројатно ќе продолжат и со прекугранични трансакции што се усогласени со целите на локалната економија.
„Ако се осврнам на напредокот на регионот во последните неколку децении, може да се каже дека регионот е созреан“, вели Меј Несрала, поранешна директорка во една од водечките финансиски компании „Морган Стенли“ (Morgan Stanley), која основала консултантска фирма со седиште во Дубаи, а која минатата година ја презеде ПЏТ (PJT Partners).
Иако секој нов конфликт носи неизвесности, способноста за приспособување и опстанок стана правило. „Изненадувачки е што инвеститорите гледаат на ова со одреден бестрашен оптимизам“, забележува Доминик Раб, поранешен заменик-премиер на Велика Британија и сегашен шеф за глобални прашања во компанијата АКА (Appian Capital Advisory), зборувајќи за ова најново заострување на конфликтот, „особено во контекст на долгорочната перспектива на регионот“.
.webp){kind=icon}
