Зошто Шведска повторно разгледува воведување на еврото?

Како и германската марка, францускиот франк и финската марка, така и шведската круна еден ден би можела да стане реликт од минатото ако застапниците на еврото во земјата го добијат она што го сакаат.

Иако Шведска е долгогодишна членка на Европската унија, досега се спротивставуваше на усвојувањето на речиси три децении старата заедничка валута. Но, поблиската интеграција со ЕУ почнува да изгледа попривлечно како заштита од зголемена геополитичка нестабилност и заладување на трансатлантските односи за време на мандатот на американскиот претседател Доналд Трамп.

Јавната поддршка за еврото порасна во последните години во најголемата нордиска економија, иако тоа останува прашање на раздор, а самата промена на валутата веројатно ќе трае со години. Сепак, промената на шведското јавно мислење би била пресвртница за ЕУ ​​и би додала кредибилитет на еврото во време кога непредвидливоста на Трамп ја поткопува довербата во доларот.

Зошто Шведска не е дел од еврозоната?

Шведска се приклучи на Европската унија во 1995 година и е правно обврзана да го усвои еврото откако ќе исполни одредени економски критериуми.

Сепак, откако блокот воведе заедничка валута во 1999 година, Шведска одлучи да не се приклучи од политички и економски причини, вклучително и загриженост за суверенитетот и губењето на улогата на круната во заштитата на економијата. На необврзувачки референдум во 2003 година, околу 56 проценти од гласачите го отфрлија воведувањето на еврото, а последователните влади го почитуваа тој исход.

Шведска претпочиташе да ја задржи контролата врз својата монетарна политика и флуктуирачкиот девизен курс. Таа остана надвор од европскиот механизам за девизен курс (ERM II), кој го регулира девизниот курс на еврото во однос на другите валути во блокот, а учеството во тој механизам е еден од предусловите за усвојување на еврото.

Шведска е една од само шесте земји-членки на ЕУ од 27 кои сè уште користат свои валути; останатите се Чешка, Данска, Унгарија, Полска и Романија. Данска испреговара формално ослободување од обврската за воведување на еврото.

Mikael Sjoberg/Bloomberg

 

Зошто Шведска повторно го разгледува воведувањето на еврото?

Владини министри тврдат дека геополитичкиот и економскиот пејзаж значително се променил откако Шведска последен пат сериозно размислувала да се приклучи на единствената валута, зајакнувајќи го аргументот за поблиска интеграција со остатокот од ЕУ.

Тектонските промени во последните години вклучуваат инвазија на Русија врз Украина (што ја натера Шведска да ја напушти својата долга историја на воена неутралност и да се приклучи на НАТО) и растечкото глобално влијание на Кина. Пред сè, влошувањето на трансатлантските односи под водство на Трамп покренува сомнежи за долгорочната одржливост на независната круна.

Оваа загриженост се фокусира на ранливоста на земјата надвор од голем валутен блок за време на геополитичка криза, кога мала валута како шведската круна би можела да биде изложена на потенцијално силни пазарни флуктуации.

Економската дебата за воведувањето на еврото, исто така, еволуираше. Ова беше одразено во анализата објавена во декември од Шведската фондација за слободно претприемништво, предводена од влијателниот економист Ларс Калмфорс, кој ја предводеше владината комисија за проценка на ефектите од промената на валутата пред референдумот во 2003 година.

Иако комисијата во тоа време препорача воведувањето на валутата да се одложи, новата евалуација на Калмфорс посочи на поголеми комерцијални придобивки за членовите на еврозоната отколку што претходно се претпоставуваше, а воедно ги намали придобивките од одржувањето на независна монетарна политика.

Кои би биле предностите од приклучувањето на Шведска кон еврозоната?

Калмфорс и другите набљудувачи истакнуваат дека споделувањето валута со 21 земја од еврозоната би ја направило трговијата полесна и попредвидлива, што би ѝ користело на целата шведска економија. Повеќе од 60 проценти од трговијата на нордиската земја е со остатокот од ЕУ. Елиминирањето на флуктуациите на девизниот курс, кои понекогаш можат да бидат многу остри, би ги намалило трошоците и неизвесноста за увозниците и извозниците.

Усвојувањето на еврото, исто така, би ѝ овозможило на Шведска поблиску да се поврзе со своите европски соседи во време кога лидерите повикуваат на посилен и покоординиран одговор на преобликувањето на светскиот поредок од страна на Трамп и враќањето на политиката на големите сили.

Кои се ризиците за Шведска ако се откаже од круната?

Губењето на круната би значело откажување од независната монетарна политика, која во моментов ѝ дозволува на Шведска да ги одредува каматните стапки според домашните услови, наместо да ги следи одлуките на Европската централна банка за пошироката еврозона.

Флуктуирачкиот девизен курс се смета и за „воздушна перница“ за економијата на Шведска, која е зависна од извоз. Ова значи дека круната има тенденција да ослабува во време на криза, правејќи ги шведските производи поевтини во странство, што го ублажува нејзиното влијание врз економскиот раст.

Постојат загрижености за изложеноста на долгот на еврозоната, која според Евростат е повеќе од 80 проценти од БДП. Односот на долгот кон БДП на Шведска е само околу 33 проценти. Оскар Сјештет, пратеник во парламентот од националистичките Шведски демократи (Sverigedemokraterna), изјави дека сегашните трендови на задолжување во еврозоната би можеле да доведат до колапс на заедничката валута.

Што стои на патот на промената на валутата?

Клучната пречка е јавното мислење. Иако Швеѓаните постепено стануваат понаклонети кон еврото, повеќе луѓе сѐ уште се против валутата отколку оние кои се за неа. Многу набљудувачи велат дека ќе биде потребен втор референдум за да се обезбеди легитимноста на секоја одлука за промена на валутата.

Mikael Sjoberg/Bloomberg

 

Политичките ставови се исто така поделени. Централно-десничарската Умерена партија (Moderata samlingspartiet) на премиерот Улф Кристерсон, која ја предводи малцинската коалициска влада од три партии, формално е за приклучување кон еврозоната. Сепак, тие се претпазливи во врска со активното промовирање на ова прашање и според анкетите се на ранливото трето место.

На страната на опозицијата, Шведската социјалдемократска партија, која води во анкетите, сè уште не зазела официјален став, додека Шведските демократи, втората најпопуларна партија меѓу гласачите, се силно против промената на валутата.

Малку е веројатно дека ќе има некаков значаен напредок по ова прашање пред општите избори во септември. Министерката за финансии Елизабет Свантесон во јануари изјави дека ќе започне истрага за добрите и лошите страни на усвојувањето на еврото ако сегашната влада остане на власт.

Колку комплициран би бил преминот кон новата валута за Шведска?

Транзицијата веројатно би била релативно едноставна. Шведска ги исполнува повеќето економски критериуми на ЕУ за усвојување на еврото, вклучувајќи стабилни јавни финансии и историски ниска инфлација.

Земјата би морала да учествува во Европскиот механизам за девизен курс и да ја одржува стабилноста на круната во однос на еврото најмалку две години. Економистот Калмфорс проценува дека целиот процес на воведување на еврото би траел најмалку четири години.

Во пракса, преминот кон еврото во Шведска би бил повеќе софтверско прашање. Економијата е речиси целосно безготовинска, избегнувајќи ја комплексноста на отстранување на банкнотите и монетите од круна од оптек.