Може ли заедничкото задолжување да ја спаси Европа и што значи тоа за Македонија

Економскиот притисок што во последно време доаѓа од САД и Кина и последиците од војната на Блискиот Исток на која што не ѝ се гледа крајот, повторно ја става на маса идејата за заедничко задолжување на Европската унија, тема за којашто до неодамна се чинеше дека е политички затворена.

Во првата половина на јули, Шпанија на членките на ЕУ им претстави предлог за воспоставување заеднички механизам на задолжување, чијашто вредност би можела да достигне и до 850 милијарди евра годишно.

На средбата на соодветните ресорни министри на земјите членки, шпанскиот министер за економија, Карлос Куерпо, предложи создавање Европски суверен фонд (European Sovereign Facility) што ќе ѝ овозможи на Европската комисија да издаде дел од задолжувањето на земјите-членки на ЕУ. Ова би ѝ овозможило на ЕУ да „натрупа“ долг од околу 5 билиони евра (5,7 билиони долари) за пет години и да им заштеди на владите дури 25 милијарди евра годишно од каматни плаќања.

Претседателката на Европската централна банка (ЕЦБ), Кристин Лагард,  коментираше дека е „прилично очигледно“ дека на ЕУ ѝ е потребен европски инструмент за да се натпреварува со американските државни обврзници.

„Одлично е што земја како Шпанија, на пример, дава предлог, го става на маса за дебата и сега е на другите да кажат, во ред, ни се допаѓа овој дел, не ни се допаѓа ова, можеме да го решиме“, изјави таа за „Еуроњуз“. „Добро е всушност да се продолжи напред“.

Меѓутоа, на состанокот во Брисел, одржан всушност заради дебатата околу тоа како да се засили еврото како резервна валута, Германија, и во помала мера Франција, беа меѓу тие што изразија скепса за идејата да се централизира издавањето државни обврзници, односно креирањето национален долг на секоја земја членка.

Зголемувањето на фондот на вакви обврзници на ЕУ би помогнало во овој поглед, тврдат некои економисти и претставници на земјите членки. Сепак, доста земји, кај што предничат традиционално штедливите и финансиски строги држави од северот на Европа,  сомничаво гледаат на идејата, бидејќи сметаат дека некои од членките (читај оние појужно географски лоцирани) не вршат  доволна контрола врз своите јавни финансии.

 

Шеснаесет членки на ЕУ досега го потпишаа документот што заговара идеја за ново заедничко задолжување

Bloomberg

 

Блумберг веќе пишуваше дека за време на разговорите зад затворени врати, Германија, Холандија и Финска биле критички настроени, нагласувајќи дека фокусот треба да биде на зајакнување на фундаменталните фактори на еврото, велат изворите, барајќи да не бидат именувани бидејќи дискусиите се приватни. Во меѓувреме, Франција и Австрија изразиле загриженост за моралниот ризик, велат изворите.

„Тоа е интересен предлог што би сакале да го разгледаме“, изјави портпаролката на австриското Министерство за финансии. „Во принцип, идејата за заеднички долг за финансирање на јавни добра ја гледаме позитивно. Сепак, сè уште има некои нерешени прашања“, додаде таа, без да прецизира кои се тие.

Министрите за финансии на Финска и Холандија ја отфрлија идејата за дополнително заедничко задолжување додека разговараа со новинарите на пат кон состанокот. Само Португалија покажа поддршка за иницијативата, иако не сите членки на еврозоната ги искажаа своите ставови, велат изворите.

Иако на прв поглед изгледа како само уште една политичка иницијатива, предлогот поставува едно од клучните прашања за иднината на европската економија - дали Европската Унија може да создаде посилен пазар на капитал и да ги намали трошоците за финансирање на економијата.

Во документот што Мадрид им го презентираше на членовите на еврозоната се наведува дека заедничкото издавање долгови би ја зголемило ликвидноста на финансиските пазари и би создало европска „безбедна актива“, моделирана според американските државни обврзници.

Ова би им го олеснило на компаниите пристапот до капитал по поповолни услови, би ја зајакнало меѓународната улога на еврото и би го забрзало развојот на единствен европски пазар на капитал.

 

Зошто повторно е на маса предлогот за заедничко задолжување?

Европските влади се соочуваат со финансиски притисоци од стареењето на населението, зголемувањето на трошоците за здравствена заштита и пензии, додека слабиот економски раст ги ограничува даночните приходи, а трошоците за задолжување се зголемуваат поради последователните бранови на инфлација.

Пандемијата Ковид-19 и енергетската криза што следеше по инвазијата на Русија во Украина ги исцрпија ресурсите што инаку би можеле да се потрошат за модернизација на националната инфраструктура и инвестирање во индустрии со висока вредност за Европа да може подобро да се натпреварува со САД и Кина.
 

Франција има најголем дефицит меѓу водечките економии од ЕУ

Bloomberg

 

Заедничкото задолжување би го распределило товарот меѓу членките на ЕУ, така што тие ќе можат да инвестираат повеќе и да изградат финансиски тампон-зони против идните кризи, а воедно ќе го одржат националниот долг на управливо ниво. Некои застапници на идејата го гледаат ова како корисен начин за забрзување на вооружувањето на Европа или проширување на електричните мрежи за да се сместат повеќе обновливи извори на енергија.

 

Која е привлечноста на заедничкиот долг?

Заедничкиот долг честопати носи пониски каматни стапки од обврзниците издадени на национално ниво, бидејќи има корист од високите кредитни рејтинзи на блокот и взаемно го дели ризикот од неплаќање. Секоја национална фискална криза би можела да ги загрози и банките на таа земја, кои често се најголемите носители на нејзиниот суверен долг. Заедничкото задолжување во ЕУ би можело да им помогне на европските кредитори да ја диверзифицираат својата изложеност на националниот долг, правејќи ги поотпорни.

Заедничкиот долг не би им помогнал само на поединечните земји-членки. Во моментов, германските државни обврзници (bunds) остануваат репер на целиот континент според кој се проценува долгот на другите нации. Заедничкиот долг издаден во големи количини би можел да помогне во воспоставувањето на средства на ниво на ЕУ како референтна вредност и да се зголеми побарувачката за заедничката валута, еврото, на светските пазари. Ова, пак, би можело да го зголеми базенот на приватен капитал достапен за европските компании, намалувајќи ги нивните сопствени трошоци за задолжување.

 

Германија има најсилен кредитен рејтинг меѓу најголемите економии од ЕУ

Bloomberg

 

Застапниците тврдат дека потенцијалната побарувачка за заеднички долг на ЕУ се зголемила поради постапките на американскиот претседател Доналд Трамп. Тие веруваат дека царинските планови на неговата администрација, конфликтот со независните федерални агенции и војната со Иран ги натерале инвеститорите да се одвратат од сè понестабилниот долар и американските државни обврзници.

Идејата за заеднички европски долг не е нова. Беше дискутирана за време на европската должничка криза, а повторно беше актуелизирана за време на пандемијата.

Германија и Холандија продолжуваат да предупредуваат дека заедничкото задолжување може да доведе до тоа земјите што се фискално поодговорни  да носат дел од товарот на земјите со поголем буџетски дефицит.

Од друга страна, Франција, Грција и дел од земјите од Јужна Европа веруваат дека Европската Унија нема да може рамноправно да се натпреварува со САД и Кина без заеднички финансиски инструменти.

За да се надминат поделбите, Шпанија предлага доброволен модел во кој, во првата фаза, би учествувале земјите кои сакаат заеднички да учествуваат на пазарот на капитал.

Предлогот доаѓа во време кога ЕУ преговара за нов повеќегодишен буџет за периодот од 2028 до 2034 година, поради што прашањето за заедничко задолжување добива дополнително политичко значење.

Засега не е познато дали предлогот ќе ја добие потребната поддршка од земјите-членки, но фактот дека темата е повторно на дневен ред покажува дека Брисел бара нови решенија за зајакнување на конкурентноста на европската економија и нејзината позиција на глобалниот пазар.

 

Што значи ова за Македонија?

За Македонија, иако не е членка на ЕУ, оваа дебата е многу релевантна од неколку причини, велат нашите соговорници на темава.

Прво, доколку ЕУ создаде поголем заеднички финансиски капацитет, тоа би можело да значи повеќе европски средства за инфраструктурата, енергетиката, транспортот и дигитализацијата на Западен Балкан, особено ако политиката на проширување биде поврзана со нови европски инвестициони механизми.

Второ, за земја како Македонија е особено важно дали новиот европски финансиски капацитет би бил наменет само за членките или би можел делумно да се користи и за земјите-кандидати.

Тука би можела да се појави една интересна можност: ако ЕУ навистина се движи кон поголемо заедничко финансирање на стратешки инвестиции, Западен Балкан би можел да стане природно продолжение на европските транспортни, енергетски и дигитални мрежи.

Исто така, доколку ЕУ преку заеднички средства изгради стабилни фондови за безбедност, Македонија може да очекува поголема финансиска и логистичка помош за заштита на границите и зајакнување на сопствените одбранбени капацитети, како клучна тампон-зона за Унијата.

Трето, заедничкиот долг на ЕУ креира т.н. „европски обврзници“ кои важат за многу сигурен финансиски инструмент. Ова влијае на глобалните финансиски пазари на кои и Македонија редовно излегува за да издаде свои еврообврзници за да ги покрие буџетските дефицити и старите долгови.

Стабилноста или нестабилноста на европскиот пазар на капитал директно ја одредува каматната стапка по која Македонија ќе се задолжува во иднина. Постабилна ЕУ со уредени финансии значи поевтин капитал и за македонската држава.

Конечно, македонската економија е врзана со „папочна врвца“  со ЕУ, а особено со Германија, каде што оди над 45 отсто од македонскиот извоз (главно преку автомобилската индустрија и фабриките во ТИРЗ). Ако ЕУ не најде начин да ги финансира енергетската транзиција и конкурентноста преку заеднички долг, како што препорачува ММФ, европската економија ќе продолжи да стагнира.

Намалената економска активност во Германија директно значи помалку нарачки за македонските фабрики, потенцијални отпуштања и забавување на македонскиот БДП.