Трошоците за државните долгови ќе растат - колку ќе плати Македонија

Трошоците за задолжување на државите нагло растат низ целиот свет. Приносите на 30-годишните американски државни обврзници оваа недела достигнаа највисоко ниво од 2007 година. Трошоците за задолжување на Франција се искачија на највисоко ниво од 2008 година. Германските обврзници се тргуваат на нивоа што последен пат беа видени во 2011 година. Приносите на британските државни обврзници со слична рочност се приближуваат до нивото кое последен пат го имале во 1998 година, а јапонските обврзници со ист рок се блиску до историскиот максимум.

Причина за ваквиот раст на каматните стапки се многубројни, од геополитичката нестабилност до променливите очекувања во врска со насоката на монетарната политика на централните банки и растечките буџетски дефицити. Под ваков притисок, сопствениците на обврзници се загрижени и дека владите нема да успеат да го ограничат трошењето, што дополнително ќе ја влоши фискалната состојба.

Министрите за финансии се наоѓаат во вистинска бура. Некои од нив наоѓаат решение за растечките трошоци во промена на рочноста - наместо да обезбедуваат финансирање за неколку децении по ниски камати, се одлучуваат за задолжување со пократки рокови затоа што така е поевтино.

Стратезите на „Блумберг“ сметаат дека има причини да се очекува приносите на обврзниците да останат повисоки во текот на оваа деценија, но дека притоа е важно да се следи како се финансираат растечките дефицити. „Вообичаено, дефицитите се зголемуваат кога економијата слабее, што е проследено со пониски референтни каматни стапки што помагаат да се заштити пазарот на обврзници. Сепак, денешното проциклично фискално проширување значи дека поголемото задолжување на државите дополнително ги турка приносите нагоре во период кога каматните стапки и онака се веќе високи“, вели Скајлар Монтгомери Конинг, макростратег на „Блумберг“.

 

За три години Македонија исплати 4,5 милијарди евра, се задолжи со милијарда евра

Македонија досега десет пати излегуваше на меѓународните пазари на капитал со еврообврзници. Првиот пат тоа беше во 2005 година и таа обврзница беше со најдолг рок на достасување - 10 години.

Последната исплата на достасан долг по овој основ беше извршена на почетокот на јуни годинава. Министерството за финансии тогаш исплати 327,9 милиони евра (316,3 милиони евра за главница и 11,6 милиони евра за камата) и го заврши сервисирањето на обврската по еврообврзницата издадена во 2020 година во вкупен износ од 700 милиони евра.

„Во втората половина од 2024 година, откако ја презедовме власта, исплативме обврски во износ од 786 милиони евра. Во текот на 2025 година се исплатени 2,198 милијарди евра и во текот на 2026 година 1,571 милијарда евра, што во вкупен износ за целиот овој период изнесува 4,556 милијарди евра“, изјави тогаш министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска 

Средствата за исплата на оваа еврообврзница беа обезбедени преку емитување нова во јануари годинава. Милијардата што беше емитувана годинава ќе достаса двократно. Првите 500 милиони достасуваат во 2030, а вторите во 2034 година.

Следните исплати ќе го зголемат долгот над прагот од 60 отсто од БДП

Во Стратегијата за управување со јавниот долг е наведено дека од 2027 до 2031 година за плаќање достасуваат 1,7 милијарда евра по основ на еврообврзниците емитувани во 2021, 2023 и јануари 2026 година.

„Во согласност со среднорочните проекции изработени врз основа на среднорочната буџетска рамка од која произлегува потребата за финансирање на буџетските дефицити на среден рок, потребите за отплата на претходни долгови, како и имплементацијата на проектите што се надвор од централната власт, јавниот долг до 2028 година ќе го надминува  максималниот праг од 60 отсто од БДП“, се наведува во документот.

Опаѓачкиот тренд ќе почне во 2029 година и ќе продолжи до 2031 година, кога се очекува стабилизирање на јавниот долг под лимитот од 60 отсто од БДП, односно сведување на 56,1 отсто од БДП.

Каматите достигнаа 2 отсто од БДП, најмногу во 20 години

Освен обврските по еврообврзниците, земјата должи и на други странски и домашни кредитори. Со буџетот за оваа година се предвидени над 340 милиони евра само за исплата на камати за овие долгови, што за експертите е сериозен ризик.

„Зголемувањето на обемот на финансирањето и преку домашен и преку странски долг повторно го нагласува ризикот од трошоците за каматни плаќања, кои веќе ја надминаа границата од 2 отсто од БДП – највисок релативен износ во претходните две децении. Кумулираниот јавен долг е скап за земја како Северна Македонија, и додавањето кон тој долг и неговото рефинансирање мора да се изведуваат консолидирано и строго наменски. Дури и во услови на задолжување од кое дел ќе финансира идни потреби, неопходна е внимателност за ‘леснотијата’ со која тие средства може да се потрошат во идни периоди, а за кои трошокот за финансирање веќе настанал во минатото“, коментираа експертите од институтот „Фајненс тинк“ при носењето на ребалансот на буџетот за 2026 година.

Фиксни камати и црни сценарија

Креаторите на политиките во земјава за заштита на портфолиото на државниот долг од евентуалните идни пазарни шокови се водат според правилото 60 отсто од долгот да биде со фиксна каматна стапка.

„Имајќи ја предвид моменталната структура на портфолиото на државниот долг и проекциите на среден рок, во периодот 2027-2031 година долгот со фиксна камата се движи значително над поставениот минимален праг. Ова ја одразува заложбата на Министерството за финансии за издавање долгорочни хартии од вредност на домашниот пазар, но и определбата за задолжување преку инструменти со фиксна каматна стапка на меѓународниот пазар на капитал“, се наведува во документот.

Сепак, Стратегијата предвидува и сценарио во кое може да дојде до зголемување на трошоците за каматите што не се фиксни.

„Доколку во 2027 година каматните стапки пораснат за 1 процентен поен во однос на основната проекција, тоа би предизвикало пораст на каматните трошоци за 6 отсто, односно за 11,1 милиони евра, со слични ефекти и во периодот од 2028 до 2031 година. Оваа сензитивност може да се објасни како изложеност на должничкото портфолио на ризикот од промена на каматните стапки“, се наведува во Стратегијата.

Друг ризик е евентуална депрецијација на еврото. Во случај да дојде до депрецијација за 10 отсто во однос на другите валути, ќе дојде до зголемување на трошоците за сервисирање за 1,6 отсто односно за 15 милиони евра во 2027 година.