Трамп го поздравува слабиот долар. Дали тоа е можност за еврото и јуанот?

Откако се врати во Белата куќа, американскиот претседател Доналд Трамп не ги крие своите желби за слаб долар. „Со послаб долар заработуваш многу повеќе пари. Кога имаш силен долар, не можеш ништо да продадеш. Тоа е добро само за инфлацијата и за психологијата. Поради тоа се чувствуваш добро“, изјави тој минатото лето.

И сега, кога доларот падна на најниско ниво од почетокот на 2022 година, американскиот претседател не го крие своето задоволство. „Мислам дека е одлично“, им рече Трамп на новинарите во Ајова во вторникот кога го прашаа дали е загрижен за падот на валутата.  „Мислам, вредноста на доларот – погледнете какви зделки склучуваме. На доларот му оди одлично.“

Што го предизвикува падот на американскиот долар?

Американскиот долар во средата се лизна на најниско ниво од почетокот на 2022 година, при што инвеститорите сѐ погласно се обложуваат дека ова не е само краткотрајна корекција, туку почеток на подолг период на слабост. Индексот на доларот на „Блумберг“ - Bloomberg Dollar Index го забележа најостриот повеќедневен пад по царинскиот шок во април минатата година, а трошоците за заштита од понатамошно слабеење достигнаа рекордни нивоа.

 

 

Клучниот поттик за падот е повеќеслоен. Пазарите негативно ги погодува непредвидливоста на политиката на Белата куќа, вклучувајќи остри изјави и геополитички потези што ги вознемируваат сојузниците и го намалуваат апетитот за американски средства. Кон тоа се додаваат и грижите околу буџетскиот дефицит и брзорастечкиот јавен долг, политичката поларизација, како и притисокот на администрацијата врз независноста на американската централна банка. Во таква средина, инвеститорите бараат повисока премија за преземање „американски ризик“, што се одразува преку продажба на доларот и, делумно, на државните обврзници.

Дополнителна неизвесност внесува и можноста за ново затворање на дел од американската влада. Лидерот на демократите во Сенатот, Чак Шумер најави блокада на обемниот буџетски пакет ако републиканците не го повлечат финансирањето за Министерството за внатрешна безбедност, што го зголемува ризикот од делумно запирање на работата на владата.

Слабеењето на доларот се појави и покрај растот на приносите на државните обврзници и очекувањата дека Фед на вчерашната седница привремено ќе го паузира намалувањето на каматните стапки – фактори кои традиционално би се сметале за поддршка на валутата. Трамп, пак, повеќепати јасно ја изрази желбата за значително пониски каматни стапки, што би го оптоварило доларот уште повеќе.

 

 

Слабеењето на доларот ги турна другите валути на повеќегодишни максимуми: еврото и фунтата се искачија на највисоки нивоа од 2021 година, а швајцарскиот франк на највисоко ниво по 2015 година. Зајакнуваат и валутите на пазарите во развој, при што поширокото движење укажува на пренасочување на капиталот од САД во потрага по приноси на друго место — тренд што некои учесници го опишуваат како „тивко повлекување“ од американските инвестиции. Референтниот курс на еврото кон доларот во средата достигна 1,20, а кон крајот на денот се спушти на 1,19.

Јапонскиот елемент

Важен дел од сегашното движење е и зајакнатиот јен. Поместувањата на девизните пазари започнаа уште во петокот, кога јапонската валута значително зајакна во однос на доларот. Пораката на Јапонската централна банка (BoJ) во петокот ги разниша очекувањата за каматните стапки и повторно ги разбуди стравувањата од интервенција. Исто так, ги задржа каматите непроменети, а гувернерот Казуо Уеда не даде јасен сигнал за зголемување, туку нагласи дека клучно ќе биде утврдувањето на цените во април.

Пазарите ги протолкуваа овие изјави како претпазливи, туркајќи го накратко девизниот курс долар/јен кон максимумот од 159 пред движењето одеднаш да се промени. Кога парот достигна „психолошки праг“ близу 160 - ниво поврзано со минатите интервенции за поддршка на јенот - позиционирањето се смени, при што јенот остро се опорави, туркајќи го доларот надолу.

Во петокот се појавија и шпекулации дека њујоршката централна банка ќе спроведе таканаречена проверка на курсот долар/јен. „Ова често се смета како предвесник на интервенција на централната банка на девизните пазари,“ објаснува Хери Баласурија од „Револут“ (Revolut).

 

 

„Централните банки можат да влијаат врз девизниот курс на една земја со тоа што интервенираат на пазарот и ја стабилизираат својата валута. Необично кај настаните во петокот е очигледната соработка меѓу ФЕД и Банката на Јапонија во координирани напори за можна интервенција на пазарот, со цел да се спречи понатамошното слабеење на јенот во однос на американскиот долар“, вели Баласурија.

„Не е јасно дали имало каква било интервенција или станува збор само за гласини од централните банки со цел да ја зголемат вредноста на јенот и да ја намалат вредноста на доларот“, смета Баласурија. „Ако до интервенција навистина не дојде, пазарот би можел да го разоткрие блефот и да дојде до општо зајакнување на американскиот долар. Ако интервенцијата на Банката на Јапонија и Фед биде поголема отколку што очекуваат пазарите, тогаш продажбата на американскиот долар би можела да продолжи“, додава тој.

Американскиот претседател Доналд Трамп/Bloomberg

Стратегијата на Трамп за слаб долар

За Стивен Јен, основач на „Еуризон“ (Eurizon SLJ Capital), ставот на администрацијата на Трамп кон доларот го означува почетокот на нова фаза на слабеење на валутата, бидејќи Белата куќа се стреми кон девизен курс што ќе ги поддржи американските извозници.

„Ова може да биде почеток на следната фаза на пад на доларот, за која многумина можеби не се подготвени. Постои генерација девизни аналитичари кои се навикнати на силен долар и силна американска економија и не можат да се помират со сценарио на слаб долар и силна американска економија“, напиша Јен.

Трамп лани навести дека компаниите кои остваруваат голем дел од приходите во странство, всушност можат да профитираат од валутните промени. Според податоците на „Голдман Сакс“ (Goldman Sachs), 100-те најголеми компании вклучени во технолошкиот индекс Nasdaq, околу 45 отсто од приходите ги остваруваат во странство.

Министерот за финансии Скот Бесент во средата ја бранеше политиката на силен долар и понуди поддршка за американската валута, еден ден откако изјавите на Трамп предизвикаа пад на доларот. „САД секогаш имаат политика на силен долар“, изјави Бесент во интервју за „Си-Ен-Би-Си“ (CNBC). „Но, политиката на силен долар значи воспоставување на вистинските основи“, додаде тој.

„Администрацијата на Трамп сака послаб долар пред сѐ поради поголема конкурентност на американската економија. Послабиот долар ги намалува релативните цени на американскиот извоз, што ја поддржува домашната индустрија и вработувањето. Таквиот пристап е во согласност со пошироката стратегија за заштита на домашната економија и намалување на надворешнотрговските нерамнотежи, особено во услови на зголемени политички тензии со клучните трговски партнери“, објаснува Матеј Мази, заменик-директор на Секторот за инвестициски фондови во „НЛБ фондови“ (NLB Skladi).

Мази посочува дека важен фактор е и односот на администрацијата кон монетарната политика. „Трамп повеќепати јавно вршеше притисок врз американската централна банка да води поолабавена монетарна политика. Пониските каматни стапки, по правило, ја намалуваат привлечноста на валутата за меѓународните инвеститори, што делува во насока на послаб долар, без оглед на инаку силните макроекономски основи“, вели тој.

Послабиот долар им одговара и на некои американски компании, кои тоа го истакнаа уште лани. Финансискиот директор на „Нетфликс“ (Netflix), Спенсер Нојман, на пример, изјави дека послабиот долар бил една од причините компанијата да ја зголеми целогодишната прогноза за добивка. Лани и „Мета“ (Meta), поради поволниот валутен ефект, ја подобри прогнозата за третиот квартал.

„Точно е, послабиот долар го поттикнува извозот. Но, САД имаат 39 билиони долари долг, кој се приближува до 40 билиони, и при такво ниво на задолженост, стабилноста на валутата веројатно има предност пред извозот“, изјави во интервју за телевизијата „Блумберг“ (Bloomberg) Роберт Каплан, потпретседател во банката „Голдман Сакс“ (Goldman Sachs). „Мислам дека САД сакаат стабилен долар и стабилност воопшто.“

И покрај неодамнешните вознемирувања, според Мази, темелите на американската економија остануваат „многу цврсти“. „САД бележат висок економски раст, поддржан од силен пораст на продуктивноста, поврзан и со развојот на вештачката интелигенција. Американските капитални пазари остануваат длабоки, ликвидни и привлечни за глобалните инвеститори. Според проценките на аналитичарите, доколку нема политички и геополитички ризици, доларот би бил значително посилен во однос на еврото, а сегашната слабост главно ја одразува зголемената премија на политички ризик“, вели тој.

„Поради зголемената неизвесност во САД, инвеститорите се попретпазливи во чувањето на својот капитал во американски долари, па веројатно ќе го прераспределат во евра за да го намалат ризикот. Ги гледаме првите знаци дека статусот на доларот како златен стандард се менува; на пазар каде што еден твит може да предизвика огромни промени, диверзификацијата и следењето на пазарот се поважни од кога било. Како резултат, забележуваме рекордно висока побарувачка од компаниите за фиксирање на девизните курсеви преку термински валутни договори, со цел да се заштитат од оваа нестабилност“, изјави Виктор Машa, раководител на финансискиот оддел во „Револут бизнис“ (Revolut Business).

Доларот во средата достигна повеќегодишно дно/Bloomberg

Дали ќе се зајакне глобалната улога на еврото?

Последните пазарни движења во Европа го отвораат очигледното прашање: што значи сето ова за еврото? По коментарите на претседателот дека падот на доларот не го загрижува, еврото првпат по јуни 2021 година се искачи над границата од 1,20 долари. Расположението на пазарот на опции останува изразито наклонето кон еврото. Разликата во цената на заштитата, односно облогот на раст на еврото во следната година (во споредба со пад), оваа недела се искачи на највисоко ниво од март 2020 година, пренесува „Блумберг“ (Bloomberg).

Само по 28 дена од новата година, курсот евро/долар ја достигна целта што аналитичарите на „Блумберг Адриа“ (Bloomberg Adria) ја поставија за 2026 година. Во својата валутна прогноза за 2026, тие напишаа дека очекуваат еврото во наредниот период да зајакне, со можност за натамошен раст доколку се реализира оваа насока на националната политика и доколку се остварат шпекулациите за зголемување на каматните стапки од страна на Европската централна банка, што би ѝ обезбедило дополнителна поддршка на валутата.

Откако претседателот Трамп лани се врати во Белата куќа, во европските кругови се водат и интензивни дебати за сѐ поголемата глобална улога на еврото. Претседателката на Европската централна банка, Кристин Лагард, во колумна за весникот „Фајненшл тајмс“ (Financial Times) лани во јуни напиша дека „пристигнал моментот на глобалното евро“.

Првата дама на ЕЦБ ги повика европските креатори на политики да го искористат моментот и да ја зголемат глобалната препознатливост на еврото, бидејќи Трамп ја поткопува довербата во американскиот долар. „Овој момент на промени е можност за Европа: ова е моментот на глобалното евро.“ Таа нагласи дека „Европа мора да ги зајакне трите темелни столба: геополитичката веродостојност, економската отпорност, како и правниот и институционалниот интегритет.“

Американскиот долар сè уште доминира на глобалните девизни пазари, со учество од 89,2 проценти од сите трансакции. Тој исто така останува светска резервна валута, со удел од 58 отсто во девизните резерви. Еврото, пак, учествува со околу 20 отсто.

Во светот постојат и алтернативни валути, а најкредибилна меѓу нив е еврото. Но, за еврото да го симне доларот од престолот, потребно е да се направи уште многу. Единствената валута на еврозоната најпрво треба пошироко да се користи во трговските трансакции и во кредитното финансирање надвор од еврозоната.

На еврото му недостига и силна понуда на безбедни средства што можат да ги купуваат сопствениците на евра. Тоа не значи само доволна количина државни обврзници од Германија или други земји, или долг на ниво на ЕУ, туку и недостаток од широк и длабок капитален пазар на стариот континент. Државните обврзници не се единствените безбедни средства во САД; за такви се сметаат и хипотекарните обврзници и високооценетиот корпоративен долг.

Девизниот курс евро/долар во средата ја надмина границата од 1,20, а потоа благо се спушти/Bloomberg

Европа има потреба од поголем и подобро развиен капитален пазар, не само за полесно да создава вакви финансиски инструменти, туку и за да можат Европејците поефикасно да ги инвестираат своите евра преку кредити и вложувања во странство.

Како што пишува „Блумберг“ (Bloomberg), надвор од САД офшор доларските пазари првенствено се развиле од две причини: Американците сакале да купуваат странски хартии од вредност, а странците не сакале да чуваат долари во американските банки. Во Европа ситуацијата е поинаква – Европејците и натаму имаат преголем дел од своите заштеди на банкарски сметки, кои по правило носат пониски приноси од споредливите форми на штедење во САД.

За структурните предизвици на Европа во колумна за „Фајненшл тајмс“ пишуваше и Лагард. „Европскиот раст останува упорно низок, капиталните пазари сѐ уште се фрагментирани и – и покрај силната заедничка фискална позиција со однос долг/БДП од 89 отсто, во споредба со 124 отсто во САД – понудата на висококвалитетни безбедни средства заостанува“, наведе таа.

„Сегашната нестабилност на пазарот веројатно не е знак за ‘глобалниот момент на еврото’, туку повеќе механичка корекција. Додека Фед спроведе шестмесечен циклус на олеснување, Европската централна банка задржа повнимателен пристап, што на крај ја намали привлечноста на приносот на американскиот долар во споредба со еврото. Сега гледаме пораст на средствата деноминирани во евра“, објаснува Машa од „Револут“.

„Сегашните движења за еврото значат краткорочна поддршка, но таа не мора да биде трајна“, смета Мази од „НЛБ фондови“. „Еврозоната се соочува со понизок економски раст и помалку поволни капитални текови. Ако продолжи трендот на дезинфлација, Европската централна банка веројатно ќе биде принудена дополнително да ги намалува каматните стапки, што уште повеќе би ја намалило привлечноста на еврото. Ако истовремено политичката неизвесност во САД се намали и вниманието на пазарите повторно се насочи кон фундаменталните економски фактори, тоа би можело да биде дополнителна причина за можен пресврт на трендот во корист на американскиот долар“, додава тој.

Поглед од Пекинг

„Кина изгледа сѐ повеќе подготвена да воспостави алтернативен финансиски систем, но сѐ уште е далеку од тоа да ги замени САД“, изјави економистот Марко Јаклич, за време на ланската трговска војна меѓу САД и Кина.

Пекинг во исто време тивко ја шири меѓународната употреба на својата валута, јуанот, односно ренминби. Како што истакнува аналитичарот Хао, тоа не го прави со фронтален напад врз доларот, туку преку внимателно градење паралелни патишта и намалување на зависноста од една единствена валута.

Етиопија, Шри Ланка и Кенија размислуваат за конверзија на доларскиот долг во обврски во ренминби; Индонезија ја издаде првата офшор „дим сам“ обврзница во ренминби; Аргентина дел од обврските кон ММФ ги подмири во ренминби. Истовремено се шират и валутните замени – меѓу другото, Кина и Јужна Кореја се договорија за петгодишна размена во вредност од 400 милијарди ренминби, по слични договори со Турција, Тајланд и со некои европски партнери.

Хао додава дека, иако поединечните чекори се мали, тие ја покажуваат насоката: не „крунисување“ на ренминби, туку зацврстување на алтернативни канали за плаќања и финансирање.

„Кина гради инфраструктура што ја намалува зависноста од њујоршките банки: КИПС (CIPS), кинескиот систем за порамнување во ренминби, мрежата на клиринг банки и пошироки линии за валутна размена. Тоа е нов механизам преку кој може да се заобиколат санкции или геополитички блокади“, вели тој.

Зошто ренминби тешко може да стане главно средство за чување вредност? Според Хао, поради „невозможната тројка“. „Една земја не може истовремено да има строго контролиран девизен курс, независна монетарна политика и целосно слободен проток на капитал. Кина го приоритизира контролирањето на курсот и политиката, па затоа не нуди таква отвореност, длабочина на пазарот и правна заштита што на доларот му овозможуваат улога на глобално безбедно засолниште.“

„Кина истовремено ја намалува изложеноста кон американските државни обврзници и ги зголемува купувањата на злато. Не за да го ‘напушти’ доларскиот систем, туку за да ја намали ранливоста ако повторно се појават финансиски притисоци или замрзнување на резервите. Крајниот ефект е дека доларот останува на врвот, но за многу земји расте вредноста на можноста да имаат и недоларски канали“, додава тој.

Аналитичарот Мази, во врска со кинеската стратегија, смета дека со продажбата на долгот Кина се обидува да обезбеди поголема независност од доларот и американските обврзници, како и да ја зајакне употребата на јуанот во меѓународната трговија. Од друга страна, тој посочува и на негативната макроекономска слика, која азиската сила, поради сопствената економска слабост (пад на цените на недвижностите, слаба потрошувачка, висока невработеност кај младите), ја насочува кон зајакнување на внатрешната стабилност и помала изложеност на надворешни шокови.