text size
Излегувањето на берза е голема пресвртница за секоја компанија која се одлучува на таков потег. Тоа им нуди на инвеститорите на пазарот на капитал можност да станат ко-сопственици на бизнисот, а воедно ѝ овозможува на компанијата да собира средства за да ги оствари своите стратешки планови. Сепак, патот до иницијална јавна понуда (англиски: initial public offer-IPO) е внимателно оркестриран процес.
Овој процес е повторно во центарот на вниманието, благодарение на компанијата „Антропик“ (Anthropic PBC). Претстојната понуда (ИПО) на овој гигант за вештачка интелигенција би можела да се натпреварува со спектакуларната проценка на „Спејс екс“ (SpaceX) од 86,2 милијарди долари - под услов да не биде попречена од неодамнешната нестабилност на пазарот на технолошки акции.
Блумберг
Што се случува во периодот пред една американска компанија да излезе на берза? Кој ја одредува цената по која ќе започне тргувањето со нејзините акции? И што се случува ако работите не се одвиваат според планот?
Прочитај повеќе
Европските индивидуални инвеститори купија акции на „Антропик“ за 1,1 милијарди долари
„Антропик“ продаде акции во вредност од 1,1 милијарди долари на мали индивидуални инвеститори во Велика Британија и континентална Европа, во рамки на најголемата иницијална јавна понуда на акции (ИПO) во историјата.
пред 4 часа
„Антропик“ со 107,3 милијарди долари го надмина рекордното берзанско деби на „Спејсекс“
„Антропик“ влегува меѓу 15-те највредни компании на берзата, речиси изедначена со „Тесла“, откако побарувачката за нејзините акции беше речиси седумкратно поголема од понудата.
пред 9 часа
„Антропик“ пред последниот чекор до ИПО-то по падот на технолошките акции
„Антропик“ се подготвува за потенцијално најголемото ИПО досега, додека Nasdaq 100 е на пат да падне петти ден по ред. Тргувањето треба да почне во четврток под ознаката ANT.
пред 18 часа
Пред ИПО-то на „Антропик“ Волстрит веќе ги подгрева шпекулациите
Уште пред „Антропик“ да излезе на берза, најмалку 14 берзански фондови овозможуваат вложувања поврзани со компанијата. За еден месец во нив се слеаја повеќе од осум милијарди долари.
18.11.2026
Падот на Хуанг покажа дека и најголемите ВИ играчи не се недопирливи
По години големи ветувања, пазарна еуфорија и шпекулации, индустријата за вештачка интелигенција влегува во период во кој и најголемите компании ќе мора да преземат поголема одговорност за своето работење.
16.11.2026
„Антропик“ ќе стане најважната ВИ-акција во светот
Излегувањето на „Антропик“ на берза оваа недела ќе изврши притисок врз извршниот директор Дарио Амодеи да ја пополни празнината што ја остави Хуанг како водечки промотор на индустријата за ВИ.
16.11.2026
За да објасниме како функционира ова, да замислиме една хипотетичка компанија што произведува мед. Да речеме дека матицата сака да го подигне својот бизнис на повисоко ниво...
- Откако ќе го извести регулаторот, компанијата објавува проспект - во САД познат како „Образец S-1“ (Form S-1). Овој документ ги содржи финансиските податоци на компанијата, вклучувајќи ги приходите, добивките и загубите. Проспектот, исто така, ги наведува клучните деловни ризици, како и износот на капитал што компанијата има намера да го собере преку иницијалната јавна понуда (IPO).
- Компанијата ѝ ја претставува својата понуда на потенцијалните купувачи, како што се инвестициските фондови и хеџ-фондовите. Овој процес, познат како „roadshow“ (презентациска турнеја), е поддржан од банките што ја организираат понудата, при што презентациите обично траат околу една недела.
- Платформите за тргување, како што се Schwab и Robinhood, често обезбедуваат акции што им ги нудат на индивидуалните инвеститори како дел од иницијалната јавна понуда. Сепак, брокерските куќи често ги предупредуваат купувачите дека, доколку ги препродадат своите акции премногу брзо – во рок од 30 дена – може да ја изгубат можноста за учество во идни понуди.
- Интересот на инвеститорите за време на презентациската турнеја ѝ помага на компанијата да ја одреди цената на иницијалната јавна понуда – износот што купувачите ќе го платат за акциите купени директно од компанијата или од постојните акционери.
- Во САД, цената на иницијалната јавна понуда се утврдува, а акциите се распределуваат вечерта пред почетокот на тргувањето. Ако понудата е „претплатена“ (oversubscribed), тоа значи дека побарувачката од страна на инвеститорите го надминува бројот на достапни акции. Оние што не успеале да купат акции за време на иницијалната јавна понуда, можат да го сторат тоа на берзата следниот ден.
- Во САД, тргувањето со акциите на компаниите што штотуку излегле на берза не започнува веднаш со отворањето на берзата во 9:30 часот наутро, според њујоршко време. Наместо тоа, некаде кон средината на претпладнето, берзата почнува да објавува индикативни цени по кои би можело да започне тргувањето. Самиот процес на тргување започнува неколку часа подоцна и продолжува до крајот на редовната трговска сесија.
- Доколку интересот на инвеститорите е голем, се очекува цената на акциите, до крајот на првиот ден од тргувањето, да биде повисока од првичната цена.
-
Доколку цената на акциите падне во текот на денот, многу инвеститори кои купиле акции веднаш на почетокот на тргувањето ќе претрпат загуби.
-
Сепак, понекогаш работите не се одвиваат според планот. Пазарот сè уште се сеќава на проблематичната јавна понуда на „Фејсбук“ (Facebook) во 2012 година, кога одредени системи откажаа, поради што остана нејасно дали налозите за купување и продажба се извршени.
-
Волстрит извлече поуки од тоа искуство. За време на ИПО-то на „СпејсX“, немаше поголеми технички проблеми, и покрај огромниот обем на понудата.
-
Цените на акциите понекогаш можат значително да варираат во текот на првите неколку дена од тргувањето. Доколку дојде до големи осцилации во цената, берзата може привремено да го суспендира тргувањето со акциите од понудата.
-
Компаниите и банките што организираат ИПО се стремат акциите да се тргуваат по цена повисока од почетната понудена цена – но не толку висока што би сугерирала дека понудата била потценета. Што се случува ако цената на акциите падне првиот ден од тргувањето? Во таков случај, една од банките што управуваат со ИПО-то може да интервенира за да ја поддржи цената преку купување акции, користејќи ја таканаречената „опција за дополнителна алокација“ (overallotment option).
-
Оваа опција - позната и како „greenshoe“ опција (наречена според компанијата што прва ја применила оваа практика) - ја штити банката што го организира ИПО-то од ризикот да мора да користи сопствен капитал за да ја поддржи цената на акциите.
-
Компаниите што излегуваат на берза обично им забрануваат на вработените и на раните инвеститори да ги продаваат своите акции веднаш по ИПО-то. Овие ограничувања се познати како „договори за заклучување“ (lockup agreements). Повеќето компании воведуваат стандарден период на „заклучување“ од шест месеци, во текот на кој акциите не смеат да се продаваат. „Спејс екс“ (SpaceX), сепак, усвои пристап на постепено ослободување на акциите, со што се спречуваат инсајдерите да го продадат целиот свој удел одеднаш. Откако ќе истече ова ограничување - овозможувајќи им на вработените и на раните инвеститори да ги продадат своите акции - тоа би можело да создаде притисок за намалување на цената на акциите.
-
Генерално, компаниите покажуваат добри резултати првиот ден од тргувањето. Од почетокот на годината до средината на ноември, акциите на компаниите што излегоа на берза во САД преку ИПО забележаа просечен раст од приближно 19 отсто, пондериран според големината на понудата. Сепак, големите иницијални јавни понуди (ИПО) честопати покажуваат послаби резултати од поширокиот пазар во одреден временски период - понекогаш дури и значително послаби.
-
Сепак, тоа не ја исклучува можноста за значителен раст во иднина. Акциите на „Фејсбук“ (сега „Мета платформс“) и на „Тесла“ имаа слаби перформанси веднаш по нивните иницијални јавни понуди; сепак, до средината на ноември, тие забележаа раст од приближно 1.600 отсто, односно над 33.000 отсто, во споредба со цените по кои беа понудени на пазарот. Инвеститорите во BEE - компанија која неодамна стана јавно тргувана - се надеваат на слично успешна иднина.