Излегувањето на Емиратите од ОПЕК се заканува да ја разниша контролата врз нафтата

Шокантната одлука на Обединетите Арапски Емирати (OAE) да го напуштат ОПЕК ги затече нивните партнери од последните шест децении. Сега картелот ќе мора да се бори да остане релевантен на променливиот светски пазар на нафта.

Функционери од други земји членки беа вчудовидени во вторникoт, додека долгогодишните тензии меѓу Абу Даби и фактичкиот лидер на групата, Саудиска Арабија, кулминираа со ненадејна објава дека третиот најголем производител во ОПЕК ќе ја напушти организацијата за неколку дена.

За ОПЕК и неговите партнери, ова заминување ќе ја ослаби нивната способност да управуваат со цените на нафтата преку приспособување на понудата, додека ОАЕ се позиционира како непредвидлив актер (кој долго се спротивставува на ограничувањата наметнати со квотите на ОПЕК) во момент без преседан кога станува збор за турбуленциите на светскиот пазар.

Најпрво, производството од ОАЕ и нивните соседи од Заливот е ограничено со затворањето на Ормускиот Теснец, поради што остатокот од светот очајно бара резерви, а квотите на ОПЕК стануваат бесмислени. Но кога нафтата повторно ќе почне да тече, заминувањето на ОАЕ би можело да создаде услови за нова трка за пазарен удел и идни ценовни војни. Функционерите веќе навестија намера да го зголемат производството.

Неколку функционери од други членки на ОПЕК+ изјавија дека не очекуваат заминувањето на ОАЕ веднаш да предизвика поширок бран напуштања на организацијата.

Сепак, заминувањето на една од највлијателните членки отвора многу прашања. Моќта на ОПЕК во последните години ослабе бидејќи новото производство го преплави пазарот, особено од американски шкрилци. Саудиска Арабија, која се претставува како чувар на рамнотежата на светскиот пазар, имаше тешкотии да ги контролира членовите што произведуваат повеќе од договореното, додека групата веќе бележи постепено заминување на помали членки во изминатата деценија.

„Пазарната моќ на ОПЕК ќе ослабне“, рече Грег Бру, аналитичар од консултантската куќа ЕГ (Eurasia Group). „Заминувањето на ОАЕ ќе го наруши кредибилитетот на групата, бидејќи Емиратите сочинуваа значаен дел од вкупните капацитети на ОПЕК.“

Производството на ОАЕ сочинува повеќе од 10 проценти од вкупното производство на ОПЕК Bloomberg

Овој извештај се заснова на разговори со десетина лица запознаени со ситуацијата, од кои повеќето побараа да останат анонимни поради доверливост на информациите.

Одлуката на ОАЕ да го напуштат ОПЕК се подготвувала со години, според некои соговорници, уште од почетокот на деценијата, кога потресите предизвикани од пандемијата на ковид-19 ги продлабочиле разликите во нафтената политика меѓу долгогодишните сојузници Абу Даби и Ријад.

Тие тензии одразуваа судир на визии: меѓу амбициите на ОАЕ да го искористат своето богатство во јаглеводороди пред енергетската транзиција да достигне критична точка и преференцијата на Ријад за внимателно управување со производството и цените на нафтата. Тоа се одвива паралелно со нивното натпреварување за улогата на деловен центар на Блискиот Исток, како и за политичко влијание во регионот.

Позицијата на ОАЕ во голема мера е обликувана од влијанието на еден од најмоќните луѓе во Емиратите, султанот Ал Џабер, извршен директор на компанијата „Абу Даби нешнл оил“ (Abu Dhabi National Oil Co.), кој често се спротивставува на ограничувањата наметнати од квотите на ОПЕК+.

По инвестирање милијарди во нови производствени капацитети, ОАЕ сакаат да ги повратат инвестициите и да го зголемат производството над дозволените лимити - што предизвика необична јавна критика од Саудиска Арабија. Абу Даби разгледувал можност за напуштање на сојузот, но тогаш не го спровел тоа.

Подготовките на ОАЕ за излез се забрзаа кон крајот на минатата година. Она што конечно доведе до пресвртниот момент е војната во Иран, изјави министерот за енергетика Сухаил ал Мазруеи во интервју.

Ефективното затворање на Ормускиот Теснец, пловен пат што го поврзува Персискиот Залив со меѓународните пазари, ги принуди производителите во регионот - Саудиска Арабија, ОАЕ, Ирак и Кувајт - да го прекинат производството од најмалку 10 милиони барели дневно, односно 10 проценти од светската понуда, според податоците на Меѓународната агенција за енергија.

ОАЕ беа третиот најголем производител во ОПЕК Bloomberg

Бидејќи производството беше ограничено, прекинот значи дека излегувањето на ОАЕ од ОПЕК+ ќе биде помалку нарушувачко, изјави Мазруеи. Истовремено излегувањето ѝ овозможува на земјата да одговори на закрепнувањето на потрошувачката на гориво по војната без ограничувања од квотите на ОПЕК+.

„Ако производствените капацитети излегуваат од влијанието на картелот, тоа укажува на пад на пазарот“ во период од три до пет години, рече Клејтон Сајгл, виш соработник во Центарот за стратешки и меѓународни студии. „Тоа не значи дека ОПЕК+ не може успешно да управува со пазарот, но очигледно стравот е од домино-ефект и дека други членки на коалицијата ќе го следат Абу Даби. Тоа е клучното прашање.“

Значењето на ОПЕК лежи во неговата подготвеност да го балансира пазарот на нафта, особено преку намалување на производството кога потрошувачката опаѓа, како за време на финансиската криза во 2008 година и пандемијата на ковид-19 во 2020 година.

Сега одговорноста за усогласување на понудата и побарувачката во иднина ќе падне на сè помал круг земји во сојузот ОПЕК+, предводен од Саудиска Арабија и Русија. Додека Ријад го преземаше товарот на приспособување на идната понуда, следните најголеми земји во коалицијата - како Ирак, Казахстан и Русија - покажаа значително помала сигурност во исполнувањето на обврските.

Саудиска Арабија покажа незадоволство од сопствената загуба на пазарен удел, додека некои членки на сојузот, заедно со други производители низ светот, го зголемија производството на нафта. Минатата година кралството го предводеше ОПЕК+ во драматична промена на стратегијата за зголемување на понудата, напуштајќи ја долгогодишната политика на поддршка на цените.

Сепак, иако Абу Даби брзо ги зголемува капацитетите и има амбиции дополнително да го зголеми производството, не е јасно уште колкав простор има за раст. Процените за производството на ОАЕ значително се разликуваат, но многу аналитичари и трговци веруваат дека земјата и пред војната произведувала блиску до максимумот. Во февруари производството изнесуваше 3,64 милиони барели дневно, значително над официјалните податоци, според Меѓународната агенција за енергија. Неколку трговци сметаат дека вистинската бројка е уште повисока.

„Производството на ОАЕ долго време е на максимум - тие ги игнорираа квотите на ОПЕК+“, рече Гери Рос, долгогодишен консултант за нафта и сегашен менаџер на хеџ-фондот БГИ (Black Gold Investors LLC). „Во суштина, Саудиска Арабија е таа што го балансира пазарот. На крајот на краиштата, тоа е ОПЕК - Саудиска Арабија.“

Сепак, нивното заминување не изгледа како непосредна закана за распад на коалицијата. Неколку делегати во сојузот - кој ги вклучува и членките на ОПЕК+ и други земји како Русија и Казахстан - изјавија дека не планираат да ги следат ОАЕ, ниту очекуваат поширок бран на излегувања.

Вистинскиот тест на преостанатата сила на ОПЕК ќе дојде следниот пат кога ќе биде принуден да интервенира. Последиците од војната во Иран значат дека на пазарот уште некое време ќе му биде потребна сета достапна нафта, дури и по повторното отворање на Ормускиот Теснец.

„Она што е помалку јасно е кога повторно ќе имаме вишок понуда и потреба за контрола на производството“, рече Боб Мекнели, претседател на РЕГ (Rapidan Energy Group) и поранешен функционер во Белата куќа. „Тоа може да биде дури за многу години.“