text size
Додека вниманието на инвеститорите е во голема мера насочено кон рекордните цени на златото и среброто, вистинската драма се случува на пазарот на индустриски метали. Кој било што во иднина ќе мора да поставува бакарни цевки за централно греење дома, може да има впечаток дека вградува златни полуги. Цените на индустриските метали, предводени од бакарот, одат до небо, но причините се подлабоки од класичните економски циклуси. За тоа што го поттикнува овој фасцинантен раст и што ни кажува за здравјето на глобалната економија, разговаравме со Дино Стипиќ, помлад аналитичар на пазарот на капитал во „Блумберг Адрија“.
Технолошката револуција ги турка цените на бакарот нагоре
Главниот двигател на брзиот раст на цената на бакарот е технолошката револуција што се одвива пред нашите очи. Технолошки гиганти како Meta и Microsoft вложуваат милијарди долари во инфраструктура за вештачка интелигенција и масовно проширување на дата-центрите, а за сето тоа се потребни огромни количини бакар.
„Бакарот сè повеќе станува клучна компонента на ВИ револуцијата, но побарувачката расте силно на неколку фронтови истовремено“, објаснува Стипиќ. Покрај дата-центрите, тука се обновливите извори на енергија, електричните возила и 5G инфраструктурата. Најавите на Meta и Microsoft за понатамошно зголемување на вложувањата во ВИ инфраструктура значат само едно: забрзан раст на побарувачката за бакар во следните години.
Понудата не може да ја следи побарувачката
Додека побарувачката експлодира, понудата сериозно заостанува. Глобалното производство тешко ја следи динамиката, пред сè поради нарушувања во работењето на клучните рудници. „Значајни рудници во Индонезија и Чиле сè уште не работат со полн капацитет, а проширувањето на рударското производство генерално е преслабо“, истакнува Стипиќ.
Според податоците на International Copper Study Group, пазарот веќе се движи кон структурен дефицит бидејќи растот на побарувачката далеку го надминува растот на понудата. Кога ќе се земат предвид сите фактори – од електрификација и енергетска транзиција до експанзија на ВИ секторот – јасно е дека бакарот се претвора во критичен ресурс и потенцијална основа за целокупниот технолошки развој.
Цени „на стероиди“: шпекулации против фундамент
Рекордниот скок на цената, најголем во последните 16 години, поставува прашање дали станува збор за вистинска индустриска побарувачка или за нов шпекулативен балон. Стипиќ нагласува дека клучно е да се разликува краткиот и долгиот рок. Долгорочно, растот на цената има силна фундаментална основа во електрификацијата и дигитализацијата. Оваа година во јануари цената на бакарот повторно ја проби рекордната граница, по претходно значаен раст.
„Сепак, краткорочно, дел од овој силен раст на цената е очигледно поттикнат од шпекулативен капитал, пред сè од инвеститори од Кина“, вели Стипиќ. Како пример го наведува неодамнешното зголемување на цената на Шангајската берза на дури 14.000 долари за тон, додека на Лондонската берза се движеше околу 13.000 долари. Таквите нагли скокови не ги следи закрепнувањето на физичката побарувачка, особено во послабата кинеска градежна индустрија. „Тоа значи дека пазарот е краткорочно загреан и дека корекција е можна, но не значи дека станува збор за балон. Шпекулациите можат да испарат, но фундаменталната побарувачка за бакар останува“, заклучува тој.
Поширока слика: што ни кажуваат металите за глобалната економија
За разлика од технолошките акции, кои често се водени од еуфорија, движењата на цените на металите како алуминиум и железна руда даваат многу реална слика за пошироката економија. Додека побарувачката за алуминиум расте поради обновливите извори, електрификација и особено воената индустрија, железната руда стагнира.
Причината е забавувањето на традиционалниот индустриски циклус, пред сè во Кина, каде повеќе од половина од светската железна руда завршува во челичарници. Кинескиот пазар на недвижности, кој сè уште е во стагнација, ја притиска побарувачката. Дополнителен притисок врз цените на железото доаѓа од Африка, каде отворањето на огромниот рудник Симанду во Гвинеја дополнително ќе ја зголеми глобалната понуда.
Сето тоа, како што објаснува Стипиќ, значи дека светот не е во класичен, широк индустриски бум. Наместо тоа, се наоѓаме во „селективна трансформација“, каде одредени сектори, како ВИ и зелената технологија, растат исклучително силно, додека фундаменталната индустриска побарувачка во традиционалните сектори останува пригушена. Вештачката интелигенција во моментов има силен замав, но тоа не го менува фактот дека глобалната економија се движи нерамномерно, со видливо забавување во своите традиционални столбови.
.webp){kind=icon}
