Финска и Норвешка влегуваат во дипломатска игра со Путин

Претседателот на Финска, Александер Стуб, и премиерот на Норвешка, Јонас Гар Стере, одржаа телефонски разговор со рускиот претседател Владимир Путин за да разговараат за изгледите за постигнување мировен договор во Украина.

Стуб и Стере го иницирале разговорот, кој се одржа во вторникот, во консултација со Украина, соопштија тие во заедничка изјава, потврдувајќи го претходниот извештај на „Блумберг њуз“.

„Разговорот беше отворен и суштински“, рече Стуб. „За завршување на војната се потребни директни разговори.“

Путин „нагласи дека постигнувањето праведен и долгорочен мир е можно само доколку легитимните интереси на Руската Федерација бидат целосно и безусловно земени предвид“, се наведува во извештајот на Кремљ за разговорот. Тројцата лидери се согласиле да одржуваат „директни телефонски контакти“, се додава во соопштението.

По разговорот со Путин, нордиските лидери разговарале со украинскиот претседател Володимир Зеленски, за што Стуб рече дека бил „добар телефонски разговор“.

„Алекс и Јонас јасно му ставија до знаење на рускиот лидер дека се потребни вистински чекори за деескалација во однос на нашата енергетика и инфраструктура“, напиша Зеленски на платформата X.

Разговорите следуваат по обновените напори за придвижување на мировните преговори во војната што ја започна Русија, а која сега влегува во својата петта година. Специјалниот пратеник на американскиот претседател Доналд Трамп, Стив Виткоф, минатата недела го посети Путин во Санкт Петербург, откако претходно одржа разговори во Осло со Зеленски и двајцата нордиски лидери.

Овој разговор беше првиот директен контакт меѓу Путин и високи европски лидери сојузници на Киев откако францускиот претседател Емануел Макрон разговараше со својот руски колега во јули минатата година.

Европските сојузници на Украина бараат место на преговарачката маса за разговорите за европската безбедност, а и Стере и Стуб ја наведоа заедничката граница на нивните земји со Русија како оправдување зошто треба да бидат дел од разговорите.

„Ние сме соседни земји на Русија“, наведе Стуб во изјавата. „Исходот од оваа војна ќе има директно влијание врз нашата и пошироката европска безбедност.“

Целта на разговорот била директно да му се пренесат пораки на Путин во врска со идните преговори за да се помогне во завршувањето на војната, соопштија Стере и Стуб, додавајќи дека разговорот се однесувал на трилатералните разговори меѓу Русија, Украина и САД, за кои е планирано да се одржат во Абу Даби следниот месец.

Володомир Зеленски Bloomberg Mercury

Бројот на цивилни жртви во Украина се зголемил за 85 отсто во септември, бидејќи Русија ги засили нападите со беспилотни летала и ракети, според Обединетите нации. Во нападите минатиот месец биле убиени најмалку 328 цивили, а 2.105 биле повредени, соопштија набљудувачите за човекови права на ОН.

Градоначалникот на Киев, Виталиј Кличко, соопшти дека едно лице загинало, а 14 биле повредени, повеќето од нив студенти, по руски напад во текот на ноќта во близина на студентски дом на универзитет.

Украина во текот на изминатата недела продолжи со напади со беспилотни летала и ракети со долг дострел на територијата на Русија, насочени кон воени и индустриски објекти, при што биле оштетени и цивилна инфраструктура и станбен имот. Од петокот во нападите загинале најмалку 11 лица во регионите што граничат со Украина, а десетици биле повредени, според регионалните власти.

Украина соопшти дека нејзините сили погодиле објекти поврзани со руската одбранбена индустрија, вклучувајќи неколку хемиски фабрики и фабрика за батерии, како и петрохемиски капацитет и логистички центар во Омск, на околу 2.500 километри од Украина.

Стуб и Стере, кои во моментот на разговорот биле во Хелсинки, рекоа дека не зборувале во име на Европа во целина.

Сепак, разговорот предизвика критики од данската премиерка Мете Фредериксен, која за локалната телевизија ТВ2 изјави дека тој не бил координиран со другите европски лидери. Таа рече дека е „многу скептична“ кон она што го нарече самостојна иницијатива на Норвешка и Финска.

Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, по минатонеделните разговори изјави дека Русија ги смета Норвешка и Финска за нови учесници во напорите за решавање на војната во Украина. Русија ќе види „дали тие воопшто можат да го направат тоа“, рече тој.

Односите на Украина со САД се на ново најниско ниво откако Трамп претходно овој месец склучи договор за дизел-гориво со Путин, а тензиите се зголемија и поради забавувањето на интернет-врските на Старлинк, кои се од суштинско значење за способноста на Киев да се брани од руските ракетни напади. Буџетските потреби вртоглаво растат, а на земјата ѝ недостигаат системите за воздушна одбрана потребни за одбивање на очекуваната руска зимска офанзива.

Претставници на Украина, Русија и на САД одржуваа повремени разговори во текот на војната, а прашањата што треба да се решат со кој било мировен договор, особено оние поврзани со територијата и безбедносните гаранции за Киев, се доста јасни за сите страни.

Досега нема знаци дека Путин е подготвен да седне на маса со Зеленски за директни преговори. Во извештајот на Кремљ се наведува дека лидерите го поздравиле договорот за продолжување на трилатералните разговори со САД и Украина во првата половина на ноември.

Други прашања што сè уште не се решени ја вклучуваат структурата на европската безбедносна архитектура по завршувањето на војната, рече Стуб минатата недела. Токму во таа област финскиот лидер и Стере се обидуваат да влијаат, координирајќи ги своите дипломатски напори и потпирајќи се на пријателството и кариерите што им се вкрстувале во изминатите 15 години.

Тие се противат на руските барања за широко повлекување на Северноатлантската алијанса (НАТО) од Источна Европа и се спротивставуваат на тоа Русија да добие право да ги диктира опциите за надворешната политика на Украина како суверена држава.