Колкава грижа носи нивото на пополнетост на европските складишта на гас?

Европските складишта за гас влегуваат во новата грејна сезона со најниско ниво на пополнетост во последните неколку години, што на прв поглед предизвикува страв од повторување на енергетската криза. Сепак, површната споредба со 2022 година може да залаже: германската индустрија денес троши значително помалку гас, а структурата на снабдувањето е променета.

Нивото на пополнетост на подземните складишта за гас во Европската Унија изнесува приближно 71,3 проценти, а во Германија само 57,7 проценти, според податоците на ГИЕ (Gas Infrastructure Europe) од 29 септември 2026 година. Притоа, Германија има околу 142 TWh гас во складиштата, па нејзиното ниско ниво на пополнетост е важно и за европскиот просек, бидејќи таа има најголем капацитет за складирање во ЕУ.

Складирањето гас, а особено подземното складирање гас, е клучно за сигурноста на снабдувањето бидејќи обезбедува дополнителна резерва во случај на голема побарувачка или нарушувања во снабдувањето. Според податоците на Европската комисија, складиштата вообичаено обезбедуваат од 25 до 30 проценти од гасот што се троши во ЕУ во текот на зимата.

ЕУ во 2025 година ги измени правилата за полнење на складиштата за гас. Иако целта од 90 проценти останува, земјите можат да ја достигнат во кој било момент меѓу 1 октомври и 1 декември, со дополнителна флексибилност од 10 процентни поени, а во неповолни пазарни услови Комисијата може да овозможи уште 5 процентни поени отстапување. Идејата е да се спречи обврската за полнење на складиштата да ги принуди трговците да купуваат гас по исклучително неповолни цени и со тоа дополнително да ја зголемат пазарната цена.

Европскиот гасен систем останува структурно силен, со капацитет за регасификација на течен природен гас (ЛНГ) од околу 1.600 TWh (приближно 145 милијарди кубни метри) и капацитет за складирање гас од околу 1.131 TWh (приближно 104 милијарди кубни метри) по зимска сезона.

Клучната причина за ниското ниво на пополнетост е фактот што годинава немаше вообичаен економски поттик за полнење на складиштата во текот на летото. Во нормална година, трговецот купува поевтин гас во текот на пролетта/летото, ги плаќа трошоците за складирање и го продава поскапо во текот на зимата.

Ниското ниво на пополнетост на германските складишта во 2026 година првенствено ја одразува неповолната економска исплатливост на складирањето и побавното темпо на увоз и вбризгување гас во складиштата. Германија уште во 2025 година ги намали националните барања, така што комбинацијата од целите за поединечните складишта бара околу 70 проценти од вкупната пополнетост. Германската сојузна агенција за мрежи (Bundesnetzagentur) притоа нагласува дека по 2022 година се промениле увозните правци и тековите на гас и дека поради тоа трговците можат поинаку да управуваат со резервите.

Нарушувањата на глобалниот пазар на ЛНГ по избувнувањето на конфликтот на Блискиот Исток ги зголемија летните цени на гасот и ја намалија традиционалната разлика меѓу летните и зимските цени, со што ослабна комерцијалниот поттик за рано полнење на складиштата. Истовремено, Германија денес структурно троши помалку гас отколку пред енергетската криза, пред сè поради падот на потрошувачката во енергетски интензивната индустрија, поголемата енергетска ефикасност и растечкиот удел на обновливите извори во производството на електрична енергија.

Затоа, пополнетоста од 57 проценти во Германија не треба да се разгледува изолирано како показател за непосреден недостиг на гас, туку во комбинација со нивото на потрошувачка, увозот на ЛНГ и гас од Норвешка, темпото на дневно вбризгување во складиштата, како и разликата меѓу летните и зимските цени на TTF.

Германија денес има пониско ниво на пополнетост на складиштата, но истовремено има и структурно пониска индустриска побарувачка за гас отколку пред енергетската криза. Затоа, споредбата само на процентот на пополнетост во 2026 година со оној од 2021 или 2022 година може да биде погрешна. Домаќинствата и деловните корисници учествуваат со 40 проценти во вкупната потрошувачка на природен гас во Германија, а индустриските корисници со 60 проценти. Намалената потреба за гас се одразува врз вкупната потрошувачка на гас во Германија, која, според последните достапни податоци, во 2025 година била речиси 13,5 проценти помала од просекот за периодот од 2018 до 2021 година.

Повисоките цени на енергијата посилно ги погодуваат енергетски интензивните индустрии отколку другите сектори на економијата. Тоа влијае и врз производството. Според германскиот Сојузен завод за статистика (Destatis), сезонски и календарски приспособеното производство во енергетски интензивните индустрии во Германија се намалило за 15,2 проценти меѓу февруари 2022 година, месецот кога Русија ја започна агресијата врз Украина, и март 2026 година. Овој пад бил значително поголем од вкупниот пад на производството во секторите на преработувачката индустрија и рударството, каде што намалувањето изнесувало 9,5 проценти.

Енергетски интензивното производство во Германија значително се намали, со што се одвои од трендовите на производство во другите индустрии. Истовремено, производствените цени на енергентите нагло пораснаа во текот на тој период.

Природниот гас сочинува речиси една третина од индустриската потрошувачка на енергија во Германија. Индустријата првенствено го користи природниот гас за производство на процесна топлина, а во одредена мера и за сопствено производство на електрична енергија. Природниот гас исто така се користи како суровина во индустријата.

На европско ниво, обновливите извори го потиснуваат производството на електрична енергија од гас. Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) за цела 2026 година очекува пад на европската побарувачка за гас од повеќе од 2 проценти, токму поради комбинацијата од високите цени на гасот и силниот раст на производството на електрична енергија од обновливи извори. Обновливите извори ја намалуваат годишната потрошувачка на гас, но електраните на гас остануваат важни за покривање на врвната потрошувачка и за флексибилно производство кога нема доволно ветер и сонце. Токму затоа ГИЕ предупредува дека складиштата остануваат клучни за сигурноста на електроенергетскиот систем дури и при пад на вкупната потрошувачка на гас.

Директната изложеност на Европа на катарскиот ЛНГ останува ограничена, што ја намалува потребата за замена на големи количества по зголемени цени на спот-пазарот. Во комбинација со побарувачката за гас, која сè уште е речиси 20 проценти пониска отколку во 2021 година, можните шокови на страната на понудата сепак се ограничени во споредба со 2022 година.

Европските цени на гасот остануваат високи, близу 75 евра/MWh (на TTF), односно повеќе од двапати повисоки од нивото пред конфликтот. Се очекува продолжување на притисокот за раст на цената на природниот гас поради континуираната неизвесност околу конфликтот меѓу САД и Иран и сообраќајот низ Ормускиот Теснец. Натамошното заострување на состојбата во текот на зимата, во најлошото сценарио, би можело да ја поттурне цената на гасот кон 100 евра/MWh.

Очекувам резервите до 1 ноември да бидат на нивото од 2021 година, односно околу 77 проценти, или речиси 16 процентни поени под просекот за периодот 2022-2025 година, додека глобалната рамнотежа на пазарот на ЛНГ останува извор на нестабилност, при што ограничениот извоз од Катар ќе ја намали понудата во 2026 година и покрај растот на други места.

Иако европскиот гасен систем останува робустен, комбинацијата од пониски резерви, намалена флексибилност на глобалната понуда на ЛНГ и постојаните геополитички ризици ја зголемува чувствителноста на пазарот на нарушувања во текот на зимата 2026/2027 година. Затоа, пазарот на гас во наредните месеци веројатно ќе го обележи зголемена ценовна нестабилност, при што временските услови и развојот на геополитичката ситуација ќе имаат поголемо влијание отколку самото ниво на пополнетост на складиштата.