Европа пред енергетска криза, цената на гасот е предизвик и за Македонија

Мали резерви на гас и цени највисоки по енергетската криза во 2022 година. Европа на прагот на зимата се соочува со сериозен енергетски предизвик. Од почетокот на овој месец цената на енергентот речиси постојано е над 70 евра за мегават-час, а минатата недела се продаваше и за над 80 евра.

Ваквите цени се за околу 70 отсто повисоки во споредба со летоска, а аналитичарите на „Голдман“ проценуваат дека е можно цената да надмине 100 евра за мегават-час ако зимата биде поостра, а количествата што стигнуваат до Европа не се зголемат.

Европските складишта се полни под петгодишниот просек. На нивото на Европската Унија исполнетоста е околу 71 отсто од капацитетите наместо неопходните 87 отсто за ова време од годината. Најголемите европски складишта, германските, имаат исполнетост од 57 отсто. Ова е една од причините деновиве ЕУ да ги предупреди земјите членки за можна криза и да препорача дека е време да се размислува за мерки за штедење.

Во писмото упатено до министрите за енергетика на блокот од 27 земји, европскиот комесар за енергетика Дан Јоргенсен наведе дека зависноста на регионот од увозни фосилни горива го изложува на нестабилност на енергетските пазари и ги повика националните влади итно да се подготват за грејната сезона.

Скапиот гас ја намалува европската конкурентност

Цените оваа зима би можеле нагло да се движат во кој било правец и потенцијално да надминат 100 евра за мегават-час ако прекините во снабдувањето со гас на Европа се совпаднат со периоди на силен студ и во Европа и во Азија, смета и Марко Залфранк, раководител на трговското работење во швајцарската „Акспо холдинг“.

Природниот гас е исклучително важен затоа што од него зависат производството на електрична енергија, работата на индустриските капацитети и греењето, па повисоките берзански цени може постепено да се пренесат и врз домаќинствата и компаниите. 

Енергетски интензивните индустрии се меѓу најранливите, бидејќи повисоките трошоци за енергија директно ги зголемуваат производствените трошоци и може да ја намалат конкурентноста на европските компании.

Затоа зголемените трошоци се на врвот на политичката агенда на ЕУ. Компаниите од сите земји обвинуваат за поткопување на европската конкурентност, а владите се под притисок да направат повеќе за да ги поддржат гласачите што се соочуваат со вртоглаво високи сметки.

САД двапати ја спасуваат Европа, зависноста расте

Во вакви услови, европските трговци на гас се вратат кон САД. Американската индустрија за гас од шкрилци прави револуција што двапати ја спасува Европа - првпат во 2022 година, а сега, во 2026 година, повторно го прави тоа.

Без пристап до руските гасоводи од 2022 година и со брзо опаѓање на домашното производство поради политички и геолошки причини, Европа со голем ентузијазам почна да увезува американски течен природен гас (ЛНГ). Годинава околу 60 отсто од енергентот е набавен токму од САД. Според аналитичарите на пазарите со суровини, невообичаено е 30-40 отсто од снабдувањето со енергенти да доаѓа од еден пазар, а вистинска реткост е од еден пазар да доаѓаат дури 60 отсто од количествата.

Тоа значи дека Европа една зависност замени со друга, што отвора ново клучно прашање, кое има енергетски, економски и дипломатски последици за Европската Унија. Преголемата зависност му дава на Вашингтон дипломатска предност во сите видови преговори со Брисел, пред сè во разговорите за трговија и енергетска регулатива.

Зад затворени врати, европските функционери веќе подолго време се загрижени поради американскиот течен природен гас.

„Знаеме дека не можеме да се потпираме на рускиот гас и дека треба да внимаваме да не се потпираме премногу на американскиот гас“, изјави во јануари Тереза Рибера, главна претставничка на ЕУ за конкуренција. Неколку дена подоцна европскиот комесар за енергетика Дан Јоргенсен беше уште поексплицитен: „Ризикуваме една зависност да замениме со друга.“

Сепак, до крајот на февруари оваа дебата заврши затоа што почна војната на Блискиот Исток, што го попречи снабдувањето од заливот и американскиот гас го направи решение, а не проблем.

Bloomberg Mercury

Цената во САД е осум пати пониска од европската

САД се најголем извозник на течен природен гас во светот, а во „Хенри хаб“, главниот референтен центар за формирање на цената на природниот гас во САД, цената се движи околу 3 долари за MMBtu или околу 9 евра за мегават-час, што е  околу осум пати под цената што Европа ја плаќа за енергентот. Американските цени се значително пониски поради огромните резерви на гас од шкрилци што ги поседуваат САД.

Американските испораки исто така нудат флексибилност бидејќи може да бидат насочени и кон Азија и кон Европа. Тоа значи дека купувачот може да ги увезе американските пратки со ЛНГ на домашниот пазар доколку има потреба или да ги препродаде доколку има побарувачка или попрофитабилни пазари во странство.

Новите количества ЛНГ од Северна Америка годинава надоместија повеќе од половина од количествата од Блискиот Исток што беа изгубени од глобалниот пазар, изјави неодамна Седерик Кремер од „Шел“.

Поради високата побарувачка САД се на пат приближно да го удвојат извозот до крајот на деценијата. „Ексон мобил“ очекува американскиот ЛНГ да учествува со околу 30 отсто во глобалната понуда до 2030 година.

„Америка сака да ви продава гас“, изјави неодамна Џејмс Денли, заменик-секретар во американското Министерство за енергетика. „Тоа го извикувам од покривите.“

Bloomberg Mercury

Македонската влада има план за справување со евентуална криза

Македонскиот премиер Христијан Мицкоски вели дека земјава е обезбедена со резерви од енергенти и нема проблем со снабдувањето, но состојбите на европскиот енергетски пазар во претстојниот период може да донесат дополнителни предизвици.

„Ние имаме план, знаеме како сето тоа ќе го реализираме и се реализира. Не сме голем потрошувач на гас како држава, што е олеснителна околност, но ќе биде предизвик“, рече премиерот.

Според Мицкоски, евентуалното прекинување на војната во Заливот нема веднаш да значи и целосно нормализирање на испораките на нафта и гас. Според него, ќе биде потребно време за количествата повторно да стигнат до крајните потрошувачи.

„Утре да престане војната во Заливот, а од тоа што го слушаме - нема да се случи тоа, за да се нормализира испораката од Заливот би биле потребни околу 40 дена. Ако се случи конфликтот да заврши во декември, нормализација ќе може да се очекува дури напролет“, изјави Мицкоски.

Bloomberg Mercury

Малите количества гас што ѝ се потребни на земјава главно се користат за производство на топлинска енергија за граѓаните на Скопје. Цената на греењето веќе е повисока, во новата сезона скопјани ќе плаќаат околу 6 проценти поскапо парно.

И оваа зима јагленот ќе биде главен

Македонија и оваа зима ќе се потпира на јагленот. Директорот на ЕСМ, Лазо Узунчев, вели дека неодамна беше потпишан договор со косовската енергетска корпорација КЕК, со кој ЕСМ доби концесија во рудникот во Обилиќ и можност за експлоатација на околу три милиони тони јаглен во наредните 36 месеци.

„Во наредниот период ќе излеземе со оглас со кој ќе бараме оператор што за наши потреби ќе врши ископ и транспорт на јагленот. Во моментов не брзаме со тој оглас бидејќи цените на дизелот се многу високи и не сакаме со нив однапред да проектираме калкулации за наредните три години. Во моментов нашиот јаглен е обезбеден преку ископ преку двата рудника во Битола. Имаме и договори со три доставувачи на јаглен од рудниците во Грција“, објасни Узунчев.

Во моментов работи еден блок од РЕК „Битола“, вториот е подготвен, но не е во употреба затоа што засега нема потреба за тоа.

„Вториот блок би бил ставен во функција околу 5 ноември, а во зависност од тоа каква ќе биде зимата, во декември би можеле да го пуштиме и третиот блок“, рече Узунчев.

Според него, можеби воопшто и да нема потреба од вклучување на трите блока затоа што хидроцентралите се во добра состојба.

„Можеме да се потпреме на хидропотенцијалот во најстудениот период во декември, но акцентот ќе биде на ‘термото’“, изјави Узунчев.