Доаѓа Супер Ел Нињо - ќе донесе ли со себе и ценовен енергетски шок

До крајот на оваа година климатските услови ќе бидат најинтензивни досега, според евиденцијата што се води  од 1950 година, предупредува Американскиот центар за климатcки прогнози. „Виновникот“ за ова ќе биде климатскиот феномен Ел Нињо. Според Светската метеоролошка организација, Ел Нињо ќе трае до февруари и ќе биде исклучителен настан.

Ел Нињо се појавува на секои две до седум години и вообичаено носи потопло време. Оттука, се прогнозира дека следната година ќе биде најтопла забележана досега и најверојатно температурите ќе ги надминат тие од 2024 година, кога просечната глобална температура беше за 1,5°C повисока од прединдустрискиот просек, според податоците на американската Национална океанска и атмосферска администрација.

Ел Нињо не е насекаде ист. Неговите ефекти најпрво обично се манифестираат во тропските подрачја, пред да се прошират кон Австралија, Азија, Америка и Африка. Во Австралија, Југоисточна Азија, северниот дел на САД и Канада вообичаено станува потопло и посуво, што го зголемува ризикот од суши и шумски пожари. Во Индија може да дојде до нарушување на монсунските дождови. Во јужниот дел на САД, Чиле, Аргентина и делови од Источна Африка, пак, почесто се јавуваат повлажни услови и поголем ризик од поплави.

За Европа прогнозите се дека ни следува една од најблагите зими досега, особено во периодот од декември до февруари. „Аку ведер“ (AccuWeather) предвидува повисоки температури од вообичаените во поголемиот дел од Европа во текот на есента и зимата, додека „Атмосферик Џи 2“ (Atmospheric G2) очекува температурите да бидат приближно од 1 до 2 Целзиусови степена над просекот до крајот на есента и почетокот на зимата.

Почнува трката за полнење на европските складишта со гас

Но нема да биде Ел Нињо постојан „виновник“. Ваквите прогнози значат дека „момчето“ (Ел Нињо значи момче или дете на шпански јазик) им доаѓа на помош на европските пазари што се соочуваат со вистински предизвик да ги наполнат складиштата со гас во пресрет на сезоната за греење. Нарушеното снабдување поради конфликтот на Блискиот Исток ја дигна и цената на енергентот, а прогнозите се песимистички ако се знае дека побарувачката допрва ќе расте.

Во моментов капацитетите на европските складишта се исполнети само 67 отсто, а во ова време од годината вообичаено е да се исполнети 83 отсто. Трката за стигнување до просечното пополнување на капацитетите ја зголеми цената на природниот гас за 75 отсто од крајот јуни досега.  

Прогнозите за исклучително блага есен оставаат простор за оптимизам дека ќе има повеќе гас за јануари и февруари, кога се можни постудени бранови. „Сметаме дека најголемиот ризик од студено време за Европа ќе се појави во завршниот дел од зимата“, смета Ејми  Хоџсон од „Мет деск“, британска приватна метеоролошка компанија. Според „Аку ведер“, најстудениот бран се очекува за крајот на зимата и тој ќе биде краткотраен, а според „Комодити ведер груп“ најголемиот ризик ќе дојде дури кон март и април.

Без разлика на прогнозите за топла зима, Европа нема многу простор за грешки. Според пресметките, за да дојде барем до 75 отсто пополнетост на капацитетите за складирање ѝ се потребни повеќе од 100 терават-часа природен гас, во вредност од над 7 милијарди евра. Затоа, ќе биде потребно темпо на дополнување на резервите какво што не е забележано во овој дел од сезоната уште од енергетската криза во 2022 година.

Македонија без ценовни шокови - ЕСМ и в година целосно ќе ги покрива потребите по регулирана цена

Токму 2022 година покажа дека трката по гас ја покачува и цената на струјата, енергентот што, по огревното дрво, најмногу се користи во земјава.

Од државниот производител на електрична енергија во земјава ЕСМ велат дека иако цените на берзите варираат, нивна примарна цел е да обезбедат струја за домаќинствата и малите потрошувачи од сопствените капацитети за да се ублажи влијанието од нестабилноста на глобалните пазари.

„Со максимално активирање и оптимизација на нашите термо, хидро и обновливи ресурси, стратегијата е набавката на електрична енергија да се сведе единствено на неопходниот минимум, односно за покривање непредвидени пикови или непредвидени прекини во производството. Цените на берзите варираат под влијание на геополитичките и енергетските движења во Европа, но преку понуда на субвенционирана и регулирана цена кон универзалниот снабдувач, ЕСМ дејствува како штит и заштитен механизам за граѓаните. На овој начин директниот ценовен шок од меѓународните пазари не се прелева врз сметките на домаќинствата, туку се задржува предвидлива и одржлива крајна цена на електричната енергија“, велат од компанијата за „Блумберг Адрија“.

Во согласност со обврските од Реформската агенда, предвидено е ЕСМ следната година на универзалниот снабдувач да му продава до 70 отсто од потребите по регулирана цена, но од компанијата велат дека нема да го намалат капацитетот.

„Напротив, ЕСМ и во 2027 година ќе го димензионира своето производство за 100 отсто покривање на потребите на универзалниот снабдувач. Тоа значи дека домашното производство ќе биде целосно подготвено да ги задоволи сите потреби на регулираниот пазар. Разликата до преостанатите 30 отсто, кои нема да се продаваат по регулирана цена, ќе биде соодветно менаџирана во согласност со пазарните механизми и законските регулативи, со единствена цел – да се обезбедат енергетска независност и заштита на крајните потрошувачи од ценовни шокови“, велат оттаму.

Најмногу струја и следната сезона ќе се произведува од јаглен

За непречено снабдување по регулирана цена интензивно се спроведуваат сите планирани активности. При крај се ремонтите во електроцентралите на јаглен, а се ревитализираат и рударските проекти, велат од ЕСМ за „Блумберг Адрија“.  

„Во РЕК Битола завршија редовните ремонтни активности на два термоблока, додека техничките зафати на Блокот 3 се во финална фаза. Паралелно се работи и на ремонт во ТЕ Осломеј, со цел оваа електроцентрала да биде целосно на располагање во текот на есенските и зимските месеци“, велат оттаму.

Продолжува и позитивниот тренд кај хидроцентралите. „Особено е значајно што во септември влеговме со над 55 проценти исполнетост на акумулациите, и тоа во период кога привршува наводнувањето на земјоделските површини, имајќи предвид дека водата од акумулациите има повеќенаменска функција и, покрај за производство на електрична енергија, паралелно, во летниот период се користи и за наводнување“.

Базната енергија и оваа зима ќе ја обезбедуваат термоцентралите и гасната електроцентрала КОГЕЛ во кругот на Железарница Скопје, а значен придонес се очекува и од ветерниците во Богданци со моментална инсталирана моќност од 36,4 MW.

„За ефективно совладување на варијациите во потрошувачката, хидроцентралите ќе се вклучуваат по потреба за пеглање на дневниот дијаграм во периодите на највисоко оптоварување, истовремено обезбедувајќи ги сите неопходни системски услуги за МЕПСО“, велат од ЕСМ.

                      

Агенција за нафтени резерви: Состојбата се следи За првпат по јули годинава, цената на нафтата брент вчера надмина 100 долари за барел. Растот е поттикнат од ескалацијата на нападите меѓу САД и Иран и од закрепнувањето на кинеската побарувачка за нафта. Високата цена на енергентот влијае на трошоците на домаќинствата и ја подгрева инфлацијата, што неминовно ќе доведе до затегнување на монетарната политика и зголемување на каматните стапки. Во земјава во август инфлацијата повторно забрза, а од почетокот на оваа недела цената на дизелот повторно се изразува со три цифри. Цената на овој дериват расте побрзо од цената на нафтата поради проблемите со преработка. „Блумберг Адрија“ се обрати до Агенцијата за задолжителни нафтени резерви за состојбата со дериватите. Оттаму ни рекоа дека ја следат состојбата и преземаат активности во согласност со законските надлежности со цел да се обезбеди сигурност во снабдувањето на државата. „Во однос на актуелните информации за можни предизвици во снабдувањето со дизел гориво на европските пазари, сакаме да нагласиме дека во моментов нема индикации за нарушување на континуитетот на снабдувањето на домашниот пазар. Агенцијата, во координација со надлежните институции и учесниците на пазарот, постојано ги следи движењата и е подготвена да постапува во согласност со законските механизми доколку се појави потреба. Истовремено, важно е да се истакне дека задолжителните резерви не се инструмент за регулирање на цените на горивата на пазарот. Тие се наменети исклучиво за справување со сериозни нарушувања во снабдувањето и за обезбедување енергетска сигурност на државата. Одлуката за нивно користење се носи во строго пропишана постапка и под услови утврдени со закон (само со Одлука на Влада на РСМ)“, велат од Агенцијата.

  

Последните три зими беа благи, а се менуваа и Ел Нињо и Ла Ниња

Последната зима на Ел Нињо била карактеристична за периодот од крајот на 2023 до почетокот на 2024 година. Според извештаите на Управата за хидрометеоролошки работи, јануари 2024 година бил топол со температура за 1,5 Целзиусов степен над просекот, а врнежите биле за 20 отсто под просекот за истиот период од годината. Февруари истата година УХМР го опишува како екстремно до многу топол и сув, температурата  била за 3,9 степени повисока од просекот, а врнежите биле за 63 отсто потпросечни.

Следните две зими ги обележала слаба Ла Ниња (девојче на шпански јазик), климатскиот феномен што носи поладно време. Но податоците покажуваат дека и овие зими биле благи, што се гледа и од податоците за потрошувачка на струја кај домаќинствата.

Во јануари 2025 година просечната температура била за 1,7 степен повисока од просекот, а врнежите пониски за 47 отсто. Во февруари температурата била за половина степен пониска од просечната, но врнежите биле за 94 отсто под просечните.

Оваа година исто така ја обележа блага Ел Ниња. Почетокот на  јануари го обележаа постуден краткотраен бран и зголемена влажност. Февруари беше натпросечно топол, а врнежите пообилни.