Недостатокот на гас во Европа го зголемува ризикот од високи цени пред зимата

Европа се приближува кон крајот на летото со значително пониски резерви на природен гас од потребното, што ја зголемува опасноста од нов ценовен шок и отвора простор за глобална битка за ограничените количества гас пред зимската сезона.

Според пресметките на „Блумберг“, на европскиот пазар му недостигаат повеќе од 100 терават-часа природен гас, со вредност од над седум милијарди евра по актуелните цени, за складиштата да достигнат најмалку 75 проценти исполнетост. За да се постигне тоа ниво до почетокот на зимата, Европа би морала значително да го забрза полнењето на складиштата, со темпо што во овој период од годината не е забележано од енергетската криза во 2022 година.

Аналитичарите предупредуваат дека таквата ситуација може дополнително да ги зголеми европските цени на гасот, при што во одредени сценарија цената во текот на зимата би можела да надмине 100 евра за мегават-час. Тоа би имало последици не само за европските домаќинства и индустријата туку и за пазарите надвор од Европа, бидејќи европските купувачи би можеле да понудат повисоки цени за ограничените количества течен природен гас (ЛНГ).

„Потенцијал за глобална битка за гориво постои, особено доколку зимата биде постудена“, предупредува Го Катамаја, аналитичар за ЛНГ во „Кеплер“.

Европската Унија по енергетската криза одлучи секоја година да обезбедува значителни резерви во складиштата, со цел да се намали зависноста од нестабилните надворешни извори и постепено да се замени рускиот гас. Сепак, војната со Иран и нарушувањата на снабдувањето на глобалниот пазар ја зголемија цената на гасот и го направија складирањето економски помалку привлечно.

Поради високите цени, некои од европските држави и енергетските компании го одложуваа купувањето, надевајќи се дека снабдувањето со ЛНГ ќе се зголеми и дека цените ќе паднат доволно за складиштата да се наполнат пред зимата. Тоа засега не се случи.

Цените на гасот во Европа достигнаа тригодишен максимум Bloomberg

Снабдувањето од регионот на Персискиот Залив останува сериозно ограничено, додека во услови на воен конфликт значително е намален бројот на танкери за течен гас што минуваат низ Ормускиот Теснец. Во меѓувреме цените на гасот се повеќе од двојно повисоки во споредба со истиот период минатата година.

Доколку нарушувањата продолжат и во зимските месеци, Европа би можела да биде принудена да плаќа уште повисоки цени за да обезбеди доволно пратки. Тоа, пак, може да ја намали достапноста на гас за посиромашните и ценовно почувствителни пазари во Азија.

Особено се стравува од повторување на сценариото од 2022 година, кога високите европски цени привлекоа ЛНГ-пратки што инаку би завршиле во земји како Пакистан и Бангладеш. Намалените увози тогаш доведоа до рестрикции, прекини во снабдувањето со електрична енергија и нарушувања на индустриското производство.

Иако аналитичарите генерално не очекуваат Европа физички да остане без гас, бидејќи европскиот пазар има финансиска моќ да плати премија за дополнителни количества, тоа не значи дека континентот ќе биде поштеден од сериозни економски последици.

Повисоките цени на енергијата би можеле повторно да го забрзаат растот на инфлацијата и да ги натераат централните банки да одржуваат повисоки каматни стапки подолго од очекуваното. Економистот Даниел Карл од „Оксфорд економикс“ проценува дека во одредени сценарија инфлацијата би можела да надмине шест проценти, што би значело тежок зимски период за домаќинствата и индустријата.

Конечниот развој на ситуацијата во голема мера ќе зависи од времето. Благ почеток на зимата би можел привремено да го намали притисокот врз пазарот, но подоцнежни студени бранови можат нагло да ја зголемат побарувачката за греење. Дополнителен ризик претставуваат зголемената побарувачка од Кина, можните прекини во снабдувањето од Норвешка и евентуалните доцни урагани во САД, кои би можеле да го нарушат американскиот извоз на ЛНГ.

Конкуренцијата за достапните количества веќе се засилува. Индија во август значително го зголеми увозот на ЛНГ, обидувајќи се да го надомести намаленото снабдување од Катар. Тајван и Тајланд исто така бараат дополнителни количества, додека Јужна Кореја обезбедува пратки за зимската сезона.

Ниту евентуалното брзо повторно отворање на Ормускиот Теснец не би значело веднаш нормализирање на пазарот. Според аналитичарот Дејвид Луис од „Вуд Мекензи“, на Катар, кој вообичаено е меѓу најголемите светски извозници на ЛНГ, би му биле потребни околу 12 недели за целосно да го обнови производството. Дополнително, два производствени погона се оштетени во нападите од Иран.

„Понатамошни зголемувања на цените пред зимата се сосема веројатни“, смета Удајан Бхатачарја, главен трговец во „Глобал риск менаџмент“. Според него, доколку нарушувањето на снабдувањето потрае, Катар можеби нема да може значително да го олесни европскиот пазар ниту пред ниту во текот на зимата.

Подготвеноста, сепак, не е иста низ цела Европа. Италија успеа да ги наполни своите складишта до околу 83 проценти, откако државата воведе мерки за стимулирање на складирањето. Германија, напротив, има значително пониско ниво на резерви, со складиштата исполнети нешто над половина.

Ниските германски резерви би можеле да ја принудат земјата дополнително да го зголеми увозот во текот на зимата, со што ќе се засили конкуренцијата за гас и во рамките на самата Европа. Необично ниски резерви има и во Холандија и Белгија, кои се важни трговски центри и снабдувачи на соседните пазари.

Дополнителен притисок се очекува во јануари, кога треба да стапи во сила забраната на Европската Унија за увоз на руски природен гас. Со тоа од европскиот пазар би исчезнале количества што одговараат на околу пет проценти од потребите на блокот за гас. Иако некои од трговците сметаат дека забраната би можела да биде одложена, Брисел досега повеќепати ја отфрлаше таквата можност.

Има и одредени знаци дека високите европски цени почнуваат повторно да привлекуваат дел од глобалното снабдување. Кинескиот увоз на ЛНГ во август значително се намалил во однос на истиот месец минатата година, додека некои компании веќе размислуваат да препродадат зимски пратки или да пренасочат американски гас кон Европа.

Сепак, аналитичарите предупредуваат дека цените можеби ќе мора дополнително да пораснат за Европа да обезбеди доволно количество гас. Како што предупредува Мартин Ратс, глобален стратег за суровини во „Морган Стенли“, на европскиот пазар постои итна потреба од полнење на складиштата, но таа итност сè уште не е доволно изразена преку купувањето.