ББА анализа: Како ќе влијае падот на цената на шеќерот во Македонија и регионот?

Падот на глобалните цени на шеќерот ги намалува трошоците на прехранбените компании во регионот Адрија, но во исто време го зголемува притисокот врз ограниченото домашно производство, што значи дека регионот останува изразит прифаќач на цени (price taker) од меѓународниот пазар. Бидејќи повеќето земји немаат значително производство, локалните цени во голема мера се обликувани од глобалните цени.

Во регионот Адрија, значителни количини шеќерна репка произведуваат Србија (околу два милиони тони), Хрватска (околу 400 илјади тони) и Словенија (околу девет илјади тони), додека Босна и Херцеговина и Северна Македонија немаат значително производство. Како резултат на тоа, овие пазари се структурно зависни од увозот, а локалната динамика првенствено се сведува на трговија, логистика и преработка.

 

Во однос на приносите, сликата е поинаква. Словенија забележа највисок принос од околу 62 тони по хектар, по што следат Хрватска (57 т/ха) и Србија (52 т/ха). Сепак, поради значително поголемите засадени површини, Србија останува убедливо најголемиот производител во регионот и единствената земја што произведува доволно шеќер за да ја покрие домашната побарувачка, со повремен извозен суфицит. Индустриската инфраструктура ја одразува оваа асиметрија. Три рафинерии за шеќер се активни во Србија, додека Хрватска и Босна и Херцеговина имаат по една. Посебна карактеристика на пазарот на БиХ е употребата на увезена шеќерна трска како суровина, додека производството во Хрватска и Србија првенствено се базира на преработка на домашна шеќерна репка.

На глобално ниво, на пазарот на шеќер моментално има презаситеност на понудата, што ја намали цената на околу 350 долари за тон. Станува збор за најниско ниво од 2023 година, кога цената скокна на околу 800 долари по тон поради лошите временски услови и пониските приноси во водечките земји производители. Клучниот фактор за денешната ниска цена е силната жетва во Бразил, најголемиот светски производител и извозник, додека очекувањата за зголемено производство во претстојната сезона сугерираат континуиран притисок врз цените. За европските производители, важна e цената на белиот шеќер во рамките на ЕУ, која падна за речиси 40 проценти во последните две години. Германската компанија „Судзукер“ (Südzucker AG) е еден од најголемите светски производители на шеќер од шеќерна репка, а нејзините акции го следеа движењето на цената на шеќерот и паднаа за околу 50 проценти од нејзиниот врв во 2023 година.

Пониските глобални цени на шеќерот имаат мешан ефект врз регионалната економија. Од една страна, тие ги намалуваат трошоците за суровини за прехранбените компании како што се „Атлантик Група“, „Подравка“ и „Витаминка“, што може да ги зголеми маржите на профит. Од друга страна, пониските цени ги намалуваат приходите на производителите и ја зголемуваат долгорочната неизвесност во секторот, особено во услови на зголемување на трошоците за енергија.

Истовремено, падот на цените на шеќерот би можел да придонесе за стабилизирање на инфлацијата на храната, која во повеќето земји од регионот Адрија останува над целните нивоа на централните банки. Со оглед на значителниот удел на храната во потрошувачката кошничка, во просек 28 проценти во регионот Адрија, пониските трошоци за клучните инпути би можеле да имаат дезинфлаторен ефект. Доколку продолжи глобалниот суфицит, регионалниот пазар на шеќер ќе остане првенствено воден од надворешни фактори, при што потрошувачите и прехранбениот сектор ќе имаат корист, додека производителите ќе останат изложени на притисок од пониските цени.