Играчките се радост и среќа за секое дете, но и за една успешна извозна компанија од Македонија. Станува збор за „Дема стил“, семејна компанија што започнала со работа во 1991 година и веќе 35 години произведува и извезува детски играчки од рециклирана пластика во многу земји низ светот.
Тие започнале со една машина и производство на детски топки, а денес фабриката има површина од над 25.000 квадратни метри, од кои околу 16.500 квадратни метри е погонски покриен простор, кој располага со над 50 машини, со кои се произведуваат над 500 различни производи. Секако, играчките се клучен сегмент на работата на фирмата.
Bloomberg Adria
„Нашата приказна започна пред точно 35 години“, вели Дејан Симонов, еден од сопствениците на компанијата, раскажувајќи ја идејата од која тргнале: да креираат безбедни играчки за децата, да создадат многу среќа кај нив, а наедно и да им помогнат на родителите да имаат мирен ден. „Сметам дека по 35 години успешно го реализиравме тој сон и денес веќе произведуваме голем асортиман на играчки. Почнавме со производство на топки, а потоа се проширивме на различни производи од шприцана пластика, екструдирана пластика, производи од ротомолдинг, дувана пластика, термоформирана пластика, така што до денес ги поседуваме сите процеси што се познати во преработката на пластика“, објаснува Симонов, кој е и извршен директор на „Дема стил“.
Во асортиманот на производи на „Дема стил“ преовладуваат играчките, кои инаку имаат удел од околу 80 проценти во вкупната продажба што ја остварува компанијата.
„Но, со време решивме дека треба малку и да се диверзифицираме, односно да креираме асортиман и на други производи за да можеме да обезбедиме стабилност во случај кога некоја категорија на пазарот не стои добро или има криза во одреден период или, пак, поради некоја причина се случува да паѓа продажбата на некој производ. Ние решивме да одиме во производи што се со техничка употреба или за домаќинство“, вели Симонов во разговор за „Блумберг Адрија“.
Дејан Симонов, еден од сопствениците и извршен директор на „Дема стил“.
Bloomberg Adria
Фокусот на сопствениците уште од самиот почеток бил на тоа да станат силна извозна компанија, сметајќи дека пазарот во Македонија е доста ограничен за ваков вид производство бидејќи, како што велат, со популација од два милиона луѓе и доста ограничен туризам (голем дел од нивните производи се всушност летни играчки за на плажа и за надворешна употреба), од почеток идејата била да се фокусираат на извозот. „И денес над 99 проценти од нашето производство е наменето за извоз“, вели Симонов.
Грубата пресметка покажува дека компанијата годишно произведува околу шест милиони готови производи, што би претставувало продукција на околу 15-20 милиони индивидуални делови.
Bloomberg Adria
Производите на „Дема стил“ се најзастапени во Западна Европа, каде што се испорачува над 80 отсто од производството. Германија, Холандија, Белгија, Франција, Италија, Шпанија, Португалија и повеќе други земји се клучните извозни пазари за оваа македонска компанија, иако нејзините играчки стигнуваат и до децата во Источна Европа, но и многу подалеку.
„Предизвиците со геополитичките проблеми во последно време многу влијаеја на нашата продажба на рускиот пазар, на кој можевме да пласираме. Денес, за жал, границите се затворени за нашите производи и тој пазар го изгубивме, но се фокусиравме на други пазари за да можеме да го надополниме тој недостиг. Секако, не е само Западна Европа. Ние сме присутни на сите континенти: во Австралија, некои азиски земји, Средниот Исток, Јужна Америка, повремено и Америка, Канада, потоа Англија исто така ни е доста сериозен пазар“, вели Симонов.
Играчките на „Дема стил“ ќе ги најдете во многу големи маркети во Европа
Производите на „Дема стил“ се наоѓаат на полиците на многу големи трговски синџири низ светот, меѓу кои „Алди“, „Лидл“, „Теско“, „Екшн“, „Едека“, „Вулворт“, „Теди“, „Кик“ и многу други. Но, освен синџирите, кои се нивни големи клиенти, оваа македонска компанија има и доста сериозни партнери и со некои од нив соработуваат повеќе од 20 години. „Можеме да заклучиме дека тие нас нѐ сметаат за стабилен партнер“, вели Симонов.
Bloomberg Adria
„Покрај тоа што имаме наш асортиман, кој е дизајниран и произведен во нашите погони, ние исто така произведуваме и артикли што се по лиценца на некои од нашите партнери или купувачи. Ние и самите веќе имаме лиценца за одредени светски познати брендови, на пример комплетниот асортиман на ‘Варнер брос’ имаме право да го продаваме на повеќе континенти. Ние сме ги откупиле правата и создаваме, креираме дизајни што се испраќаат на одобрување и потоа ги пласираме на пазарот според интересот на нашите клиенти. Но, наедно, ние произведуваме и производи креирани, дизајнирани од наши клиенти за кои работиме ние како компанија што произведува за нив, бидејќи често некои од нив не се производствени компании и им треба некој што ќе произведува за нив. Ние работиме за многу такви“, вели Симонов.
Не стравувајте од рециклиран материјал – „Дема стил“ гарантира врвен квалитет на играчките
Еден од најголемите предизвици со кои успешно се справуваат менаџерите на оваа компанија е гарантирањето висока безбедност и строго контролирано потекло на рециклираната пластика од која се произведуваат играчките. Тоа веројатно е и еден од нивните адути што им го олеснуваат патот до клиентите надвор од границите, вешто справувајќи се со конкуренцијата.
Bloomberg Adria
„Играчките се навистина строго регулирана категорија во однос на безбедноста. Ние сме речиси стопроцентно извозна компанија и мора да ги обезбедиме сите регулативи, односно да работиме според сите регулативи што во моментот се активни за таа категорија на производи. Секако, секоја година или на максимум две години се прават нови испитувања, кои секогаш се според актуелните регулативи бидејќи постојано се имплементираат нови регулативи. Тие испитувања се прават од европски сертифицирани лаборатории на различни места во светот. За жал, ние кај нас, во Македонија, немаме таква, но користиме во Франција, Германија или во некоја од западните земји каде што го испраќаме целиот наш асортиман и на тој начин ние ги гарантираме квалитетот и безбедноста на играчките на пазарот. Наедно, многу важно, за самите нас е да сме сигурни дека тоа што ќе го испорачаме ќе биде безбедно за крајниот потрошувач, кој е всушност и најосетлив, а тоа се децата“, вели Симонов.
Тенденциите на пазарот во последно време наметнуваат сѐ повеќе да се користи рециклирана пластика. Македонија, за жал, нема високо ниво на култура за рециклирање, а нема ниту пак соодветна инфраструктура, што е основен услов за потоа да се работи на подобрување на навиките во таа насока.
Bloomberg Adria
„Играчките се многу чувствителна категорија во однос на безбедноста и тука ние не можеме да си дозволиме да користиме рециклирана пластика од какви било извори. Ние го правиме тоа со посебно сертифицирани доставувачи, кои имаат контролирано потекло на пластиката што доаѓа за рециклирање. Всушност, ние користиме доставувачи што гарантираат дека рециклираната пластика доаѓа исклучиво од постиндустриски прехранбени пакувања. И единствено таков рециклиран материјал користиме во категоријата за играчки. Но, исто така, морам да кажам дека таков материјал не е достапен од македонско производство. Мораме да го увезуваме од европските земји“, вели нашиот соговорник.
Македонија има конкурентни компании
Нашиот домаќин, кој заедно со своите колеги несебично нѐ прошета низ погоните и ни го претстави производството до детали, смета дека и покрај глобализацијата, која несомнено донесе огромна конкуренција на сите пазари и во секој сегмент од економијата, Македонија сѐ уште поседува конкурентска предност, најмногу благодарение на географската положба.
Bloomberg Adria
„Можам да кажам дека Македонија во некој поглед сė уште има преференцијална позиција бидејќи имаме едни од најконкурентните услови во Европа. Но, од друга страна, секако конкуренцијата постои кога ќе се споредиме со некои азиски земји. На пример, со Кина, Камбоџа, Виетнам, Бангладеш, Пакистан е многу тешко да конкурираме. Но, сервилноста што ние можеме да ја понудиме како компанија лоцирана во Европа нуди конкурентска предност. Да ја земеме само испораката, која од кај нас трае два-три дена до каде било во Европа, споредено со која било од овие точки што ги споменав, што сигурно ќе биде над еден месец, а на тоа се надоврзува и моменталната геополитичка ситуација“, вели Симонов. Тој потсетува на неколку примери од минатото: едниот кога за време на коронавирусот имаше голем недостиг од контејнери и цената за нивно изнајмување отиде премногу високо, па некои дури не можеа воопшто да си дозволат да увезуваат одредени категории производи или, дури и да имаа план за увоз, никој не можеше да планира и да знае кога и дали воопшто ќе стигнат пратките. Друг пример што го посочува нашиот соговорник е проблемот со Суецкиот Канал кога тој се затвори.
„Тоа повторно создава некаква криза и таквите кризи и ризици во последно време имам чувство дека многу од европските клиенти се обидуваат да ги избегнат, па бараат алтернатива што ќе биде во Европа. Јас сметам дека Македонија ги има тие услови, може да понуди конкурентен производ во кој било сегмент, не зборувам овде само за играчките, не зборувам само за нашиот случај“, вели Симонов.
Пожар ги принудил да го преселат производството од Скопје во Крива Паланка
„Навистина е предизвик пронаоѓањето квалификуван кадар“, раскажува Симонов, навраќајќи се на почетоците од работењето на нивната семејна компанија.
„Нашето производство го почнавме пред 35 години во Скопје. Тоа беше мала компанија и растеше некаде до 2007 година. За жал, ние тогаш имавме еден голем инцидент, односно пожар, во кој целата фабрика беше уништена. Не успеавме ништо да спасиме таму“, вели Симонов.
Bloomberg Adria
Поради тоа што веќе имале воспоставен пазар главно на европскиот континент, решението го барале единствено во рестартирање на производството во најкус рок.
„Пазарот постоеше, бевме добро позиционирани, имавме конкурентни цени и добри производи. Но, за жал, се случи тоа што се случи. Во тој момент сметавме дека доколку нѐ нема подолг период на пазарот, нашите постојни клиенти секако ќе мора да си најдат алтернатива. И клучно беше во тој момент да најдеме некој објект, соодветен за нашите потреби, каде било во Македонија за да можеме да го рестартираме производството што побрзо. И ете, така, за среќа го најдовме овој објект во Крива Паланка. Веднаш го презедовме, го поставивме производството и за три-четири месеци првите производи повторно се вратија на пазарот. Беше навистина тешко, беше навистина голем предизвик, но успеавме и така дојдовме до Крива Паланка“, раскажува Симонов.
Но токму работата во мал град носи уште поголеми предизвици, особено кога станува збор за обезбедување соодветен квалификуван кадар, нешто што во денешно време е проблем дури и за најголемите корпорации што работат во мегаградовите во светот.
„Тоа е навистина еден од најголемите проблеми во последните години во Македонија. Сите знаеме колку младите имаат тенденција и желба да се отселат од Македонија поради едни или други причини. За жал, многу од нив не ја гледаат својата иднина овде. Но, јас би им препорачал да имаат храброст, да најдат соодветни цели, да најдат сила во себеси да останат тука. А што правиме ние, како го менаџираме тоа? Па, ние се трудиме да обезбедиме стабилност и доверба кај вработените“, вели Симонов, напоменувајќи дека многу од нивните работници работат во компанијата повеќе од 20 години.
Bloomberg Adria
„Тие чувствуваат дека тука имаат една стабилна работа, која трае и за која ние навистина вложуваме многу ресурси, за да ги направиме среќни и задоволни, да работиме заедно, да работиме како партнери, да работиме како едно семејство. Впрочем, ние сме и семејна фирма и така ги гледаме и вработените што работат со нас: да имаме разбирање за нив, да имаат и тие за нас и да растеме заедно“, вели Симонов.
Но секако дека не е доволно само да се задржат актуелните вработени, туку мора да се размислува и долгорочно, односно како да се обезбеди нов млад кадар, кој ќе ја продолжи сега веќе повеќедецениската приказна на оваа семејна фирма.
Bloomberg Adria
„Ние гледаме на некој начин, доколку можеме, да ги задржиме младите потенцијални вработени од градот Крива Паланка. Всушност, сите доаѓаат кај нас на практика од техничките паралелки од средните училишта. Ние се трудиме да им пренесеме што повеќе знаење и наедно да пронајдеме помеѓу нив потенцијални добри идни вработени. И тоа и се случува. Во последниве неколку години ние веќе имаме резултати, имаме повеќе млади вработени, кои по завршувањето на средното училиште дојдоа и ни се придружија. Тука негде го гледам решението и во иднина. Мора да се бориме, мора да се трудиме да најдеме решенија да ги направиме среќни и да останат овде“, вели Симонов.
Со автоматизација и роботизација до помали трошоци за енергија и поодржливо производство
Во последните години стана неизбежно да се инвестира во автоматизација, вели нашиот соговорник. Користењето вештачка интелигенција и автоматизација и роботизација на производството не само што во извесна мера го решава проблемот со кадар туку има сериозен и видлив импакт преку намалување на трошоците за енергија.
Bloomberg Adria
„Ние моравме да го направиме тоа всушност заради многу причини. Од една страна, конкурентноста, за да можеме да ја искористиме работната рака рационално затоа што е лимитирана, не е достапна во оној број што нам постојано ни треба. Така што во последните пет-шест години ние имавме циклус на големи инвестиции точно во тој дел – прво да ги промениме сите машини од постара генерација со понови за да успееме да заштедиме на енергија. Можам да кажам дека повеќето од машините што ги променивме заштедуваат дури до 70 проценти електрична енергија во споредба со претходната генерација машини што ги имавме. Ние комплетно ги заменивме. Во исто време, секој можен процес на манипулација со производите го автоматизиравме. Значи, во производството речиси секоја машина е опремена со дополнителен робот. И тоа многу значи во нашето тросменско работење да кажеме, затоа што ние можеме да опслужиме можеби 40-50 машини со пет-шест луѓе во одреден момент“, вели Симонов.
Сепак, не секој сегмент од работата може да се автоматизира еднакво. Од друга страна, вели тој, има сегменти од работата што сѐ уште не може да се роботизираат. Тоа е процесот на асемблирање на производите бидејќи палетата на делови на асортиман, на бои, на дизајни, е голем.
„Сѐ уште нема како да го направиме тоа. И тука, секако, ни требаат повеќе работници. Кога дојдовме во Крива Паланка, ние започнавме со 30-40 вработени. Во еден момент стигнавме до 130-140. Во моментов сме околу сто. И тој број варира, може да биде од 80 до 120. Осцилациите зависат од сезоната, бидејќи нашите производи се сезонски и ние имаме врвна сезона што трае од ноември-декември до јуни-јули, а потоа имаме ниска сезона“, вели Симонов.
Bloomberg Adria
Но ниската сезона не значи отпуштање работници, туку паметно планирање на производството. А тоа го овозможува предвидливоста на бизнисот, односно токму тоа што Симонов го раскажуваше претходно: долгогодишна соработка со клиенти и партнери, од кои многумина сега веќе прават нарачки од „Дема стил“ дури една година однапред.
„Во периодот на ниска сезона ние ги ангажираме вработените со производство за следната сезона. Тоа што многу клиенти прават нарачки една година однапред нам многу ни помага во процесот на менаџирање на производството бидејќи ние имаме големи количества производи што можеме да ги произведеме во ниската сезона, да ги спакуваме, подготвиме и испорачаме точно кога им требаат на клиентите. Некогаш, на пример, се работи за промоции што кај нашите клиенти траат една-две недели во годината и просто е невозможно да се испорача големо количество, на пример 20 камиони што ние требаше во истиот тој период да ги асемблираме и испорачаме. Е, на тој начин, таа соработка нам многу ни помага да го исполниме тој период од времето кога е ниска сезоната“, вели Симонов.
Поголем слух од државата за поголем извоз на компаниите
Нашиот соговорник смета дека работата на извозниците значително ќе се подобри доколку се зголеми респонзивноста на институциите, односно да имаат повеќе слух, да ги слушнат буквално сите производители во Македонија за тоа кои се важните точки што некогаш им пречат во работата или да се разговара за тоа што и како може да се помогне би било од големо значење, вели соговорникот.
Bloomberg Adria
„Можам да кажам дека во последните десетина години секако се подобрени тие услови и немам некои големи забелешки, но секогаш треба да работиме заедно со целата администрација за да можеме да ги подобриме условите, затоа што на крајот на краиштата тоа е она што ќе ги донесе потенцијалните клиенти да бараат партнери во Македонија“, вели Симонов.
Иднината ја гледаме во Македонија, со истата динамика на развој како досега
Во услови на геополитичка и геоекономска неизвесност, за сопствениците на „Дема стил“ е важно да останат конкурентни и да продолжат да креираат производи во согласност со новите трендови.
Bloomberg Adria
„Самиот пазар на играчките е доста динамичен, многу брзо се менуваат нештата, но на крајот целите секако се исти: децата да се забавуваат со тие играчки. Ние ќе продолжиме да креираме и понатаму. Веќе имаме идеи, но, секако, треба да ги следиме и тенденциите – да креираме еколошки играчки, да креираме едукативни играчки во иднина и да ги следиме сите трендови што доаѓаат во светот, но наедно и да останеме конкурентни и да произведуваме безбедни играчки. Секако, и понатаму ќе продолжиме со инвестиции за да можеме да обезбедиме напредок на компанијата. Така што, на долг рок, ние сѐ уште се гледаме тука каде што сме, во Македонија, но да се развиваме барем со истата динамика како што се случува тоа во последниве 35 години“, заклучува Симонов.
.webp){kind=icon}
