Проектите за кабелска инфраструктура сè повеќе се заплеткуваат

Бродот „Ил де Ба“ (Ile de Batz) поставувал сегмент од подводен интернет-кабел, долг 45.000 километри, кој треба да ги поврзе Европа и Азија преку Персискиот Залив, кога војната во Иран на почетокот на март ги запрела работите. Сопственикот на бродот ја прекинал работата поради виша сила, а пловилото било вратено во пристаниште во Саудиска Арабија, каде што оттогаш е закотвено. Работите на оптичкиот кабел, како и на уште најмалку два проекта за кабли со голем преносен капацитет во овој регион, се прекинати на неопределено време.

Ако се постигне траен прекин на огнот и активностите продолжат, работите на поставувањето на каблите нема да можат едноставно да продолжат таму каде што застанале. Технолошките и телекомуникациските компании што ги финансираат овие кабли ќе се соочат со нов проблем: неексплодирани проектили и мини што лежат на морското дно долж планираните траси или во нивна близина. Веројатно ќе мора повторно да скенираат делови од морското дно со магнетни и акустични сензори за да се уверат дека сè е безбедно. Поради тоа, како што вели Хаснаин Али, консултант за подводни кабли кој работи во Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ), „речиси сите тие проекти ќе бидат одложени“.

Војната на САД и Израел против Иран покажа колку е ранлива физичката интернет-инфраструктура вредна повеќе милијарди долари. Од почетокот на конфликтот, најмалку три центри за податоци во Персискиот Залив биле погодени во напади со дронови, што го нарушило обезбедувањето услуги во облак.

Бидејќи центрите за податоци и подводните кабли сега се третираат како стратешка инфраструктура, на исто ниво со енергетските мрежи и нафтените рафинерии, завојуваните страни сè почесто ги гледаат како цели. Тоа сознание ги натера големите технолошки и телекомуникациски компании да размислат каде ќе градат центри за податоци и како ќе ги насочуваат податоците. Саудиска Арабија, ОАЕ и другите земји од Персискиот Залив беа магнет за инвестициите на американските гиганти за услуги во облак, како „Амазон“ (Amazon Web Services), „Мајкрософт“ (Microsoft) и „Гугл“ (Google), често во партнерство со државните инвестициски фондови од тој регион. Сега тие инвестиции се соочуваат со посложени ризици.

Се менуваат и плановите за поставување меѓународни интернет-кабли. Наместо во голема мера да се потпираат на тесните поморски премини, компаниите истражуваат други опции, како копнени и хибридни рути.

Поправањето на дефектите на технолошката инфраструктура предизвикани од војната може да биде скапо и комплицирано. На почетокот на 2024 година, брод што бил напуштен во Црвеното Море по напад на јеменските бунтовници Хути го влечел своето сидро по морското дно речиси две недели додека пловел, при што пресекол три интернет-кабли, пред конечно да потоне. Поправката на тие кабли траела пет месеци, делумно и затоа што компаниите, пред да ги изведат работите во водите на Јемен, морале да се пробиваат низ правни пречки за да преговараат со бунтовниците што се под меѓународни санкции. Плановите за поставување уште најмалку пет кабли во Црвеното Море, кое некогаш беше најдиректната и најисплатливата рута за пренос на интернет-сообраќајот меѓу Европа и Азија, оттогаш се ставени на чекање.

Иако не е потврдено дека Иран поставил мини во Ормускиот Теснец, Иранската револуционерна гарда секако сака да создаде таков впечаток. Американската војска досега уништила 16 ирански бродови за поставување мини во Персискиот Залив, а на почетокот на април Иранската револуционерна гарда објавила карта на теснецот на која е означена „опасна област“ што трговските бродови треба да ја избегнуваат поради морски мини.

Самата закана има ефект, вели Крис Лонг од „Нептун П2П“ (Neptune P2P Group), компанија за управување со безбедносни ризици која на трговските бродови, вклучително и на бродовите за поставување кабли, им обезбедува вооружени тимови за операции во непријателски средини. „Доволно е само да навестиш дека си поставил мини за да создадеш зона во која е забрането движењето“, вели тој.

Балтичкото и Северното Море сведочат за тоа колку долго може да трае опасноста од поставените мини. За време на Втората светска војна таму биле поставени стотици илјади мини, а уште повеќе муниција била фрлена во морето по војната. Дури и денес, повеќе од 80 години подоцна, компаниите или конзорциумите што поставуваат подводни кабли или цевководи во северна Европа обично го скенираат морското дно за да откријат муниција или други пречки што би можеле да го отежнат поставувањето. Потоа обично користат подводни роботи за одблизу да ја испитаат ситуацијата.

Ако се откријат експлозивни средства, кабелот ќе биде пренасочен или муницијата ќе биде отстранета или уништена, објаснува Дорте Ренг Ербс-Хансен, данска геофизичарка која ја води „Серидвен“ (Ceridwen), консултантска компанија што ги советува компаниите за ризиците на морското дно. Бидејќи детонирањето големо количество муниција одеднаш може да му наштети на морскиот жив свет, експертите за експлозивни средства понекогаш го деактивираат материјалот користејќи техники што не создаваат ударни бранови.

Една операција на детонација може да чини стотици илјади долари, наведува Ербс-Хансен. Меѓутоа, дури и ако морското дно на крајот биде прогласено за безбедно, трошоците и натаму може да бидат високи, вели таа. „Се обидувате да пронајдете бомби или мини, но главно наоѓате старо железо, што ги прави истражувањата прилично скапи.“

Оваа геофизичарка напоменува дека постојат „прецизни евиденции“ за локациите на мините од Втората светска војна, што не е случај со Персискиот Залив, а тоа би можело да го отежне испитувањето на морското дно. Неексплодираните проектили и дронови од Иран би можеле да бидат насекаде, а тие експлозивни средства би можеле да бидат и понестабилни – а со тоа и поризични за ракување – од бомбите стари 80 години, чии електрични детонатори веќе го надминале својот работен век. При поставувањето кабли и цевководи во Персискиот Залив досега не било потребно да се проверува дали има неексплодирани експлозивни направи, освен на северот во близина на Ирак, каде што за време на Заливската војна биле поставени голем број мини.

Во меѓувреме, некои телекомуникациски оператори во регионот почнаа да ја разгледуваат можноста за поставување копнени интернет-кабли, кои обично се значително поскапи од подводните, или за развивање заобиколни рути што ги избегнуваат опасните региони. Ирачката телекомуникациска компанија „Ај-кју“ (IQ Group) веќе нуди пристап до траса што по копно води од ОАЕ преку Саудиска Арабија или Кувајт, а потоа преку Ирак, пред преку Турција да стигне до Европа. Азербејџанскиот конгломерат „Нексол“ (Neqsol Holding) управува со друга траса што ги поврзува Азија и Европа преку Казахстан и Азербејџан.

Меѓутоа, ниту овие опции не се поштедени од влијанието на војната во Иран. „За време на овој конфликт сите сектори во Ирак работат во услови на екстремна неизвесност, вклучително и нашиот“, вели извршниот директор на „Ај-кју“, Асоз Рашид. Во последните недели, групи поддржани од Иран извршиле напади врз гасни полиња, нафтени рафинерии, хотели и воени објекти во земјата. „Тешко е да се достави материјал, па сега градиме двојно побавно од порано“, вели тој. Наместо каблите да ги доставува со авиони или бродови директно во Ирак, компанијата ги носи по копно преку Турција.

Откако Персискиот Залив ќе биде расчистен, сопствениците на бродови би можеле да преземат поекстремни мерки за заштита. „Нептун П2П“ размислува да ги опреми бродовите со мобилен систем против дронови, кој би го користело обезбедувањето на бродот, вели Лонг од оваа компанија за управување со ризици. Таквиот систем би можел да има и сопствени дронови што би летале пред бродот и би ги проценувале заканите. „Добиваме барања од бродските компании за решенија што би можеле да ги откриваат, попречуваат или неутрализираат дроновите што ги користат Хутите или Иранците.“