Како инвеститорите тргуваат со образецот TACO на Трамп?

За време на вториот мандат на американскиот претседател Доналд Трамп, акронимот TACO (Trump Always Chickens Out - Трамп секогаш се повлекува) стана популарна скратеница во финансиските и политичките кругови.

Она што започна како шеговит критицизам, еволуира во скратеница за повторлив образец со кој инвеститорите почнаа активно да тргуваат.

Што е TACO?

Терминот TACO го смисли колумнистот на „Фајненшл тајмс“ (Financial Times), Роберт Армстронг, во мај 2025 година, а опишува повторлив образец во кој претседателот Трамп упатува голема дестабилизирачка закана, често предизвикувајќи турбуленција на пазарите, за потоа брзо да ја смени насоката или да ја одложи акцијата штом економскиот притисок ќе порасне.

Во својата суштина, TACO опишува циклус: ескалација – закана – повлекување. Трамп упатува остри предупредувања, кои често вклучуваат воени или економски последици, само за да го ублажи својот став или да ја одложи акцијата за неколку часа, денови или недели.

На Волстрит, TACO брзо прерасна од политичка шега во трговска стратегија. Инвеститорите забележаа дека секоја ескалација ги потресува пазарите, зголемувајќи ги цените на нафтата и рушејќи акции, додека секоја следна деескалација предизвикува бранови на олеснување. Резултатот беше пазарите да се движат не само според настаните туку и според очекувањата за следниот потег на Трамп.

TACO доби посебен замав за време на американско-израелската војна со Иран. До најновото примирје, TACO стана општо признаена скратеница за стилот на преговарање на Трамп и динамиката на пазарите што се користи за тргување. Трамп често најавуваше можност за силен одмазднички удар, вклучувајќи закани поврзани со стратешкиот Ормуски Теснец, па дури и закани за „уништување цела цивилизација“, пред конечно да прифати примирје во последен момент. Дотогаш, трговците веќе почнаа да го предвидуваат овој образец.

Примирјето во Иран не беше изолиран настан, туку кулминација на повторливиот образец: остра ескалација – паника на пазарите – повлекување – закрепнување на пазарите.

Некои примери на образецот TACO за време на војната со Иран:

Ултиматум за електроенергетската мрежа од „48 часа“, март 2026

Кон средината на март, Трамп јавно побара од Иран да го отвори Ормускиот Теснец во рок од 48 часа или ќе се соочи со масовни напади на цивилни електроцентрали. Цените на нафтата од типот брент веднаш скокнаа над 110 долари за барел. 

TACO-момент: Трамп на социјалните мрежи објави дека ја одложува акцијата бидејќи „преговарањето оди одлично“. 

Пазарите реагираа со зголемување на акциите и пад на цените на нафтата за повеќе од 10 отсто за едно попладне.

Пресврт „извршена мисија“, крај на март 2026

По недели на интензивни воздушни напади, Трамп се соочи со зголемен домашен притисок поради високите цени на горивото и воените тензии. 

TACO-момент: На 31 март ненадејно објави дека неговите „главни цели се веќе постигнати“ и најави крај на војната за неколку недели. 

Реакција на пазарите: Силно закрепнување на акциите.

Техеран Bloomberg 

Двонеделен условен прекин на огнот, април 2026

Најновиот пример се случи на почетокот на април 2026 година, по предлог посредуван од регионални актери, првенствено Пакистан. Трамп се закани дека со бомбардирање ќе го врати Иран „назад во камената доба“ и  со бришење на „една цела цивилизација“ доколку Иранците не ги прифатат неговите услови. 

TACO-момент: Ненадејно прифати предлог за двонеделен условен прекин на огнот. 

Реакција на пазарите: Еден од најголемите еднодневни падови на цената на нафтата во историјата (14,4 отсто) и масовен раст на акциите во секторите за патување и слободно време.

Како влијае TACO на пазарите?

Логиката е јасна: пазарот ја квантифицира неодлучноста на Трамп. Кога Трамп ескалира, преку царини, санкции или воени закани, пазарите брзо реагираат: акциите паѓаат, цените на нафтата растат, цената на златото се зголемува, а инвеститорите се префрлаат на побезбедни средства како државни обврзници.

Она што го прави TACO-ефектот значаен е тоа што следува потоа - почетниот остар став често се заменува со попуштање, одложувања или целосни промени. Кога ќе се случи тоа, пазарите закрепнуваат, често нагло. Акциите ги надоместуваат загубите, цените на нафтата паѓаат, а волатилноста се намалува.

Со текот на времето инвеститорите почнаа да го предвидуваат овој тек наместо само да реагираат на него. Распродажбите предизвикани од агресивна реторика се гледаа како можности за купување, под претпоставка дека најлошото сценарио нема да се реализира. Во некои случаи пазарите дури почнаа да растат пред каква било официјална деескалација, што го одразува верувањето дека доаѓа пресврт.

Се создаде предвидлив трговски образец. Пазарите престанаа да реагираат само на заканите на Трамп - тие тргуваа со самиот образец. Сепак, TACO-ефектот носи и предупредување: колку повеќе пазарите се потпираат на очекувањето за повлекување, толку е поголем ризикот ако тоа очекување не се оствари. Моментот кога по ескалацијата следува акција, а не повлекување, може да предизвика многу поостра и хаотична реакција отколку што инвеститорите се подготвени да поднесат.