Светските и регионалните ЕТФ-ови уриваат рекорди, Македонија го чека првиот

Додека ЕТФ-овите (од англиски: exchange traded funds - фондови што се тргуваат на берза) во светот и во регионот уриваат рекорди во нови приливи на капитал и во обемот на тргување, во Македонија сѐ уште се чека на отворање на првиот ваков фонд, а останува неизвесно дали тоа ќе се случи и во новата 2026 година. 

Како што објави „Блумберг њуз“, на помалку од една недела до крајот, се очекува 2025 година да биде рекордна година за американската ЕТФ-индустрија, која тежи 13 билиони долари. ЕТФ-овите котирани на берзата во САД привлекоа огромни 1,4 билион долари досега во 2025 година, соборувајќи го рекордот за годишен прилив што беше поставен минатата година. Во исто време повеќе од 1.000 нови производи влегоа на пазарот - уште еден рекорд. Обемот на тргување на пазарот на ЕТФ исто така достигна нов годишен максимум. Последниот пат кога сите три метрики достигнаа рекорд во една година беше во 2021 година, според „Блумберг интелиџенс“ (БИ). Оттаму укажуваат дека ЕТФ-овите котирани на американските берзи привлекуваа околу пет милијарди долари нови пари дневно оваа година, при што нискобуџетните индексни фондови апсорбираат лавовски дел.

Според „Блумберг њуз“, третата година по ред со двоцифрени добивки на S&P 500 помогна во поттикнувањето на растот на ЕТФ-овите, иако референтниот индекс се тргуваше во помал опсег од октомври, потресен од растечкиот скептицизам на Волстрит во врска со огромните капитални трошоци за вештачка интелигенција на технолошките гиганти и прашањата за иднината на плановите на Фед за намалување на каматните стапки. Доколку таа средина на топло-ладно продолжи во 2026 година, би можела да го забави темпото на развој на ЕТФ-производите, според Тод Сон од „Стратегас“ (Strategas).

„Можеби нема повторно да ја достигнеме ‚тројната круна‘ уште неколку години, но би бил шокиран ако тековите не продолжат да уриваат рекорди, па дури и во обемот, особено сега кога усвојувањето на ЕТФ-овите навистина достигнува врв“, вели Сон, виш стратег за ЕТФ-ови во „Стратегас“.

Големо раздвижување во регионалната ЕТФ-индустрија

Матеј Вујаниќ, пазарен аналитичар во „Блумберг Адрија“, неодамна укажа дека пет години откако регионот почна да инвестира во ЕТФ-ови што ги следат регионалните пазари на домашните берзи, тие се трансформираа од новина во еден од најдинамичните делови на локалниот пазар на капитал и во многу достапна и практична алатка, еднакво привлечна и за почетниците и за искусните инвеститори.

Тој посочи дека во 2020 година хрватски „Интеркапитал“ ги лансира првите ЕТФ-ови што ги следат регионалните индекси.

„Иако во тоа време сè уште беше непознат производ на домашниот пазар, од денешна перспектива е јасно дека инвеститорите што рано го препознаа неговиот потенцијал постигнаа резултати над просекот“, наведе Вујаниќ.

Тој додаде дека во текот на изминатите пет години, словенечкиот 7SLO, кој го следи индексот SBITOP, генерираше вкупен принос од приближно 270 проценти, додека 7CRO, кој го следи CROBEX10, генерираше околу 150 проценти.

„За споредба, глобалните бенчмарк-индекси со реинвестирани дивиденди испорачаа многу поскромни приноси во истиот период, околу 90 проценти за S&P 500 и околу 70 проценти за STOXX 600“, посочи Вујаниќ.

Depositphotos

Нашиот аналитичар укажа дека по првите регионални ЕТФ-ови, во регионот се појавија и нови инвестициски опции. Како еден од поинтересните примери тој го потенцира 7BET ЕТФ, кој беше лансиран во 2023 година и го следи романскиот индекс BET-TRN.

„Она што го прави особено привлечен е неговата комбинација од силни историски приноси и пониски вреднувања. Имено, во текот на последните 20 години индексот BET-TRN постигна повисок просечен принос од американскиот индекс Nasdaq, а сепак се тргуваше со значително пониски коефициенти цена-заработка, што им обезбедува на инвеститорите потенцијално поволна точка за влез на растечките пазари во регионот“, смета Вујаниќ.

На прашањето зошто регионалните ЕТФ-ови остануваат привлечен дел од портфолиото, Вујаниќ вели дека инвеститорите беа во можност да постигнат значително подобри приноси на регионалните пазари отколку на глобалните пазари во текот на изминатите пет години и верува дека овој тренд може да продолжи.

„Дури и да не се повтори во овој обем, регионот претставува солидна заштита од глобалните индекси, особено американскиот пазар, кој во моментов е висококонцентриран во неколку компании со мегакапитализација со исклучително високи очекувања за иден раст“, вели Вујаниќ.

Се чека првиот ЕТФ во Македонија

Во Македонија не постои ниту еден ЕТФ, а како што пишуваше „Блумберг Адрија“ на почетокот на годинава, една од причините за тоа е недостигот од соодветна регулатива. Тогаш, од Македонската берза добивме коментар дека новиот Закон за финансиски инструменти ќе создаде услови за издавање и воведување ЕТФ на македонскиот пазар. Од берзата соопштија и дека веќе извесно време имаат комуникација со домашни и странски потенцијални издавачи на ЕТФ, со цел да се воведе овој тип на финансиски инструмент на пазарот

„Се надеваме дека во иднина оваа иницијатива ќе резултира со успешно лансирање ЕТФ и кај нас, со што ќе се збогати понудата на финансиски инструменти достапни за домашните инвеститори“, изјавија тогаш од берзата.

 

Инаку, во светот функционираат различни видови ЕТФ-ови што ги пресликуваат перформансите на одделни берзански индекси, има ЕТФ-ови што инвестираат во кошничка од обврзници, како што се државни, општински или корпоративни; ЕТФ-ови што следат цени на берзански стоки, како злато, нафта и др.; фондови што инвестираат во глобални валути како долар, евро или јен; ЕТФ-ови што се изложени кон одредена индустрија, на пример банки, енергија, здравство, вештачка интелигенција; и најновите типови на ЕТФ-ови што се појавија на американскиот пазар во 2024 година, кои ги пресликуваат перформансите на криптовалутите биткоин и етереум.

Една од најголемите придобивки на ЕТФ-овите е нивната способност веднаш да го диверзифицираат вашето портфолио. Со вложување во еден ЕТФ можете да стекнете изложеност кон стотици или дури илјадници акции или обврзници, а тоа ги намалува ризикот и зависноста од перформансите на која било поединечна хартија од вредност.