Кога биткоинот го привлече вниманието на јавноста во 2013 година, идејата што стоеше зад него брзо ја разгоре фантазијата на луѓето: дигитална валута за инстантни, анонимни плаќања без потреба од банка. Цената тогаш експлодира - од околу 13 долари порасна на 747 долари.
Дванаесет години подоцна, најпознатата криптовалута во светот надмина 120.000 долари. Илјадници луѓе стекнаа (а некои и загубија) големи богатства благодарение на неа. Но, и покрај целиот говор за тоа дека биткоинот оди „во мејнстримот“, тој никогаш сериозно не се закани да ги замени обичните валути - не го користиме за да купиме намирници, автомобил или да испратиме пари преку граница - иако токму трансферот на пари е бизнис што е очигледно подложен на влијание поради високите надоместоци.
Главната причина поради која биткоинот сè уште постои нема многу врска со плаќањата. Она што ја турка цената кон астрономски височини е неговото прифаќање од страна на традиционалните финансиски кругови како супернадградена алтернатива на акции, обврзници, недвижности и злато. Растечката листа на „биткоин-милионери“ ги поттикна и другите да сакаат дел од тој успех, па инвестициските советници сè повеќе се под притисок да им понудат на своите клиенти изложеност кон оваа дигитална актива. Големите финансиски институции веќе нудат берзански (ЕТФ) фондови врзани за биткоин, претставувајќи ги како алатка за диверзификација и заштита од инфлација.
Bloomberg
Овој пресврт го доби благословот на американската влада, благодарение на бран законски измени поддржани од крипто-ориентираниот претседател Доналд Трамп. Но флертувањето на традиционалните финансии со виртуелните валути отвора важни прашања. На пример: како банкарите можат одговорно да препорачуваат актива што нема внатрешна вредност освен нејзината реткост (дури и златото може да се претвори во накит)? И ако цената на биткоинот се одржува исклучиво благодарение на надежта дека повеќе луѓе ќе го купат, што ќе се случи кога последната институција што била подготвена да го прифати - веќе ќе го направи тоа?
Што е биткоин?
Биткоинот и другите криптовалути се дигитални токени што функционираат на блокчејн-мрежа - вид дигитална книга за евиденција на трансакции. Токенот биткоин што се тргува денес е главната криптовалута на таа блокчејн-мрежа. Наречени се „криптовалути“ бидејќи се потпираат на криптографија: шифрирани се на начин што ја прави фалсификацијата - најголемата закана за секоја валута - практично невозможна. Поради тоа, можат да ја задржат својата вредност без да има потреба од гаранција од централна власт, како што е владата.
Оригиналниот концепт за биткоин беше изложен во бела книга во 2008 година од личност или група под псевдонимот Сатоши Накамото. Нивниот вистински идентитет сè уште е непознат, и покрај големиот број обиди да се открие. Виртуелни валути постоеја и претходно во онлајн игри. Но клучната идеја на биткоинот беше блокчејн - јавно видлива, претежно анонимна онлајн книга што ги бележи трансакциите направени со токенот.
Блокчејнот ја извршува истата функција што ја има банкарскиот систем за обичните пари - следење на движењето на парите меѓу субјектите, за истото лице да не може да ги потроши двапати. Трансакциите со биткоин можат да се направат преку веб-страници или физички уреди со електронски „паричници“ што ги прикачуваат податоците на мрежата (иако не се секогаш безбедни). Новите трансакции се групираат во блок и се испраќаат на мрежата за верификација од страна на таканаречените „рудари“ на биткоин.
Bloomberg
Што е „рударење“ биткоин?
Секој може да биде рудар на биткоин - потребни се многу брз компјутер, големо количество електрична енергија и желба да се решаваат сложени загатки.
Податоците од трансакциите во секој блок се енкриптираат преку формула што може да се отклучи само преку обемно обидување и грешки. Рударите вклучуваат моќни компјутери што се натпреваруваат кој прв ќе ја реши формулата. Ако решението на некој рудар биде потврдено од другите, податоците се додаваат во поврзан синџир на блокови, а рударот добива награда во форма на новоиздадени биткоини. Секој блок содржи податоци што се поврзани со претходните, така што обидот за повторно трошење на истиот биткоин би барал менување голем број врски во синџирот. И додека се натпреваруваат, рударите постојано си ја проверуваат точноста на работата еден на друг.
Што му дава вредност на биткоинот?
Сопствениците на биткоин не добиваат редовен приход или принос, како од акции или обврзници. Вредноста на биткоинот произлегува од фактот што неговата понуда е ограничена. Протоколот на биткоин строго диктира дека никогаш нема да постојат повеќе од 21 милион „коини“. Дополнително, издавањето нови биткоини се преполовува приближно на секои четири години, што значи дека растот на понудата со текот на времето се намалува, без разлика на побарувачката. Поддржувачите го истакнуваат ова како клучна причина зошто биткоинот е добра алтернатива на традиционалните валути, чија куповна моќ може да се намали кога централните банки печатат пари за поттик на економскиот раст. Дури и кај златото - повеќе може да се ископа ако побарувачката ја зголеми цената.
Некои мигранти користат биткоин за да испратат пари дома. Исто така, се користи за купување илегални добра на „темниот веб“ или од криминалци за перење пари (иако денес постојат криптовалути што нудат уште поголема анонимност од биткоинот). Но огромното мнозинство од денешните сопственици на биткоин го гледаат како актива за чување, а не како валута за купување. Тие веруваат дека вредноста поради реткоста ќе продолжи да ја зголемува цената и понатаму.
Зошто биткоинот не е практичен како валута?
Извршувањето трансакции со биткоин може да биде бавно кога блокчејн-мрежата е оптоварена. Неговата цена е позната по екстремната нестабилност, па тешко е да се знае колку јаболка, чевли или ламборгинија можете да купите со истото количество биткоин од недела во недела. Традиционалните валути не трпат вакви ценовни флуктуации освен ако државата не е во политичка или економска криза.
Што го прави биткоинот интересна инвестиција?
Освен поради неговата реткост, биткоинот е и високоликвиден - може лесно да се купува и продава преку граници. Не мора да купите цел биткоин (кој во средината на јули чинеше повеќе од 119.000 долари), бидејќи секој токен може да се подели на делови и да се продава во парчиња.
Денешната вредност на биткоинот се заснова на неговата перцепција како макрозаштита - начин да се диверзифицираат инвестициските портфолија за да бидат помалку изложени на непредвидливостите на глобалната економија, нестабилните политики и инфлацијата што ја еродира куповната моќ на традиционалните валути.
Bloomberg
Зошто биткоинот се зацврсти во 2025 година?
Како најголем дигитален токен, биткоинот често служи како индикатор за здравјето на криптопазарот. Неговата цена се уривала повеќепати низ годините - најново во 2022 година, кога пропаста на еден стабилен коин и драматичното распаѓање на криптоберзата FTX предизвикаа бран банкроти. Тие настани убедија некои влади дека ризиците од криптовалутите далеку ги надминуваат потенцијалните придобивки. Европската централна банка, во блог од ноември 2022, го нарече делумното заздравување на биткоинот „вештачки предизвикан последен здив пред патот до ирелевантност“.
Сепак, биткоинот закрепна и почна да привлекува сериозен интерес од најголемите играчи во традиционалните финансии. До почетокот на 2024 година цената достигнуваше нови рекорди, поттикната од можноста криптоентузијастот Доналд Трамп да биде реизбран и да издејствува усвојување закони што ќе го регулираат криптопросторот слично на конвенционалната актива. Неговата победа на изборите во ноември го поттикна биткоинот да скокне уште повисоко.
На 18 јули, со потпишувањето на првиот федерален закон за регулирање на стабилните коини, Трамп го нарече тоа „огромен чекор за зацврстување на американската доминација во глобалните финансии и криптотехнологијата“.
Што значат криптозаконите на Трамп за биткоинот?
Со тоа што одредени блокчејн-активи се прогласуваат за „дигитални стоки“ (digital commodities), новото законодавство ја намалува регулаторната неизвесност околу биткоинот и другите криптовалути, олеснувајќи им на финансиските институции да инвестираат. Тоа потенцијално може да ја зголеми побарувачката за биткоин, а наедно и да им понуди на клиентите поголем избор каде да тргуваат.
Последниве години имаше чести санкции против криптофирми што нудеа нерегистрирани хартии од вредност. Таканаречениот Закон за јасност (Clarity Act) го прераспределува регулаторниот надзор во САД - помеѓу Комисијата за тргување со стоковни фјучерси (CFTC) и Комисијата за хартии од вредност (SEC), давајќи им на компаниите повеќе сигурност кога нудат криптопроизводи.
Други мерки - како создавање правна рамка за стабилните коини - исто така може да му помогнат на биткоинот. Ако стабилните коини станат пораспространети, луѓето полесно ќе можат да користат блокчејн за секојдневни плаќања и да тргуваат со други криптовалути. Трамп исто така вети формирање стратешка резерва на биткоин, што може дополнително да ја засили довербата во оваа класа на средства.
Дали повторно биткоинот е иднината?
Надежта меѓу денешните поддржувачи на биткоинот е дека растечката база на институционални сопственици ќе ја намали неговата турбулентна нестабилност, така што тие ќе интервенираат како долгорочни купувачи следниот пат кога помалку искусните и поимпулсивни трговци ќе испаничат и ќе почнат да продаваат.
Поголема и поразновидна група на инвеститори исто така би ја зголемила ликвидноста и би го намалила влијанието на големите индивидуални трансакции врз движењата на цената. Институциите исто така носат со себе алатки за управување со ризик и хеџинг-стратегии што помагаат да се ублажат флуктуациите во цената.
Но не е вообичаено гигантски банки да промовираат некој финансиски инструмент, додека истовремено изразуваат сериозна загриженост. Главниот извршен директор на „ЏП Морган“ (JPMorgan), Џејми Дајмон, го нарече биткоинот „преценета измама“ и рече дека би ја затворил криптоиндустријата ако има можност. Сепак, годинава неговата банка почна да прифаќа биткоин берзански фондови како колатерал за заеми. На денот на инвеститори на компанијата во мај, Дајмон изјави дека сè уште „не е обожавател“ на биткоинот.
Додека Волстрит сè повеќе ја прифаќа криптовалутата, напнатоста меѓу возбудата и загриженоста станува сè потешко да се игнорира. Она што некогаш беше отфрлано како шпекулативен инструмент сега станува дел од пензиски портфолија, кредитни линии и колатерални рамки на големи банки. Ако дојде до нов колапс - како оној драстичен пад што биткоинот го доживеа во 2022 година - последиците повеќе нема да бидат ограничени само на криптокомпании и авантуристички инвеститори. Може да се прелеат и врз институции како пензиски фондови, кои досега беа заштитени од волатилноста на дигиталната валута.
Финансиските играчи што ќе одлучат целосно да се вложат во биткоин и да го направат значаен дел од своите средства можеби ќе се соочат со скапа авантура: Базелскиот комитет за банкарски надзор изјави дека криптовалутите како биткоин треба да се соочат со ризик-фактор до 1.250 отсто кога се држат од страна на банки. Тоа значи дека за банките биткоинот би бил многу скап за директно поседување, бидејќи тие би морале да задржат значителен капитал за да се заштитат од можни големи загуби.
.webp){kind=icon}
