Цената на европскиот гас скокна за 25 проценти бидејќи кризата со Иран ги загрозува глобалните текови

Цената на европскиот природен гас скокна откако борбите на Блискиот Исток предизвикаа стравувања од големи нарушувања на глобалните снабдувања со енергија. Референтните фјучерси скокнаа за дури 25 проценти - најголемо зголемување од август 2023 година - откако сообраќајот на танкерите низ Ормутскиот теснец во голема мера запре во текот на викендот. Тесниот воден пат е клучен превозен пат за енергија, низ кој поминува околу една петтина од светскиот извоз на течен природен гас. Нафтата, исто така, нагло порасна.

Ситуацијата ризикува најсериозен шок за пазарите на гас од руската инвазија на Украина пред четири години, што ја наруши глобалната трговија со енергија. Додека азиските земји купуваат поголем дел од течниот природен гас испорачан од Блискиот Исток, секое нарушување би ја зголемило конкуренцијата за алтернативни снабдувања - зголемувајќи ги цените низ целиот свет, вклучително и во Европа.

Европа е особено изложена. Додека континентот се приближува кон крајот на зимата, а потрошувачката на гас се забавува, залихите на гориво се невообичаено ниски. Регионот треба да увезе големи количини на течен природен гас (LNG) ова лето за да ги надополни пред следната грејна сезона, а „следното клучно прашање за трговците ќе биде колку долго теснецот ќе остане затворен“, рече Том Марцек-Мансер, директор за европски гас и течен природен гас во „Вуд Мекензи“ (Wood Mackenzie Ltd).

„Колку подолго е потребно повторното отворање, толку повисока ќе биде цената“, рече тој. Американскиот претседател Доналд Трамп во интервју за „Њујорк Тајмс“ изјави дека има намера бомбардирањето на Иран да продолжи во следните четири до пет недели.

Прекинувањето на превозот преку Ормутскиот канал во траење од еден месец би можело да предизвика европските цени на гасот да се зголемат повеќе од двојно, според „Голдман Сакс“ (Goldman Sachs Group Inc). Тоа би означило значаен шок за пазарот откако референтните фјучерси паднаа за 19 проценти минатиот месец, благодарение на релативно благите временски услови и обилното снабдување.

„Оваа ситуација може да ги комплицира операциите за полнење на складиштата во наредните месеци и да постави нов притисок врз трошоците за индустриска енергија“, рече Симоне Таљапиетра, аналитичар во тинк-тенкот „Бруегел“ (Bruegel) во Брисел.

Конфликтот се интензивираше во текот на викендот откако САД и Израел го нападнаа Иран. Техеран одговори со напади насочени кон неколку земји. Танкерите за течен природен гас (LNG) кои требаше да товарат товар во Катар и Обединетите Арапски Емирати сега се чини дека ги одложуваат или ги пренасочуваат своите планови.

Дополнително, Израел во саботата нареди привремено затворање на некои капацитети за производство на гас како безбедносна мерка, поттикнувајќи го големиот увозник Египет да бара повеќе товари со LNG. Израел има три проекти, вклучувајќи го и големото гасно поле Левијатан, кое исто така беше затворено како мерка на претпазливост кога Израел и Иран беа во војна во јуни.

Иран изјави дека нема намера да го затвори водениот пат низ Ормутскиот канал, но бродовите почнаа да го избегнуваат теснецот речиси веднаш штом започна конфликтот во саботата. Катар објави привремено прекинување на целата поморска пловидба.

„Европскиот гас во реалноста е почувствителен на фактичкото затворање на Ормутскиот теснец отколку на пазарот на нафта“, рече Арне Ломан Расмусен, главен аналитичар во „Глобал Риск Менаџмент“. „Ова прекинување наскоро ќе се почувствува на физичкиот пазар.“

Холандските едномесечни фјучерси, европскиот репер за гас, се тргуваа за 21 проценти повисоко на 38,72 евра за мегават-час до 8:52 часот наутро во Амстердам.