Зошто европските фудбалски клубови не ги сакаат паузите за натпреварите на репрезентациите

Паузата поради натпреварите на репрезентациите е на половина во оваа фудбалска сезона, која годинава е малку поинаква. Наместо две, паузата во клупскиот фудбал вкупно ќе трае три недели.

Иако подолгата пауза поради натпреварите на репрезентациите на некои навивачи и сопственици на клубови им изгледа прилично непријатна, промената не е толку голема колку што изгледа на прв поглед. Сезоната 2026/27 е првата во која се применува новиот календар на натпревари на репрезентациите под покровителство на ФИФА.

Досега во првата половина од сезоната имаше три вакви паузи, во септември, октомври и ноември, во текот на кои се играа по два натпревари, а потоа уште една во март. ФИФА во 2023 година, со цел да се намали навлегувањето во клупскиот календар, одобри промена според која септемврискиот и октомврискиот термин се споени.

Според новиот календар, од 21 септември до 6 октомври е предвидена пауза од 16 дена, во текот на која репрезентациите можат да одиграат четири натпревари. Така, бројот на овие паузи во првата половина од сезоната е намален од три на две, додека вкупниот број недели без клупски натпреварувања е намален од шест на пет.

Во текот на клупската сезона отсега ќе има само три термини за натпревари на репрезентациите: од 21 септември до 6 октомври, од 9 до 17 ноември и од 22 до 30 март. Преостанатите два термини се во јуни и јули, кога повеќето клупски натпреварувања веќе се завршени.

Сепак, ниту тоа не го намали незадоволството на европските клубови, кои повеќе од еден век се во спор со националните фудбалски федерации околу отстапувањето на играчите на репрезентациите.

Клубовите против репрезентациите

Спорот меѓу клубовите и националните фудбалски сојузи датира речиси од самите почетоци на професионалниот фудбал. Клубовите без волја им ги отстапуваат играчите на репрезентациите, пред сè затоа што тие го сносат финансискиот ризик, додека корист имаат други.

Платите на играчите и понатаму ги исплаќаат клубовите, додека фудбалските сојузи ги добиваат за репрезентативните натпревари без надомест или за симболичен надомест. Ако играч се повреди додека настапува за репрезентацијата, клубот одредено време останува без него, но и понатаму мора да му ја исплаќа платата.

 

Тензиите меѓу клубовите и репрезентациите дополнително се засилија по таканаречената пресуда Босман од 1995 година. Европскиот суд на правдата тогаш одлучи дека играчите од земјите на Европската Унија по истекот на договорот можат без обесштетување да преминат во друг клуб, а истовремено ги укина ограничувањата за бројот на фудбалери од други земји членки на ЕУ.

Пресудата дополнително ја зајакна положбата на играчите и ја забрза интернационализацијата на клубовите, но посредно придонесе и за тензиите меѓу клубовите и репрезентациите. Бидејќи клубовите почнаа да издвојуваат огромни суми за трансфери на играчи, а за време на репрезентативните паузи ја губеа контролата над нив, сè повеќе укажуваа на финансискиот товар што им го носат повредите и преоптовареноста на играчите.

По пресудата Босман, во 1997 година беше основана групата на големи клубови Г-14, која вршеше притисок врз надлежните тела да им исплаќаат обесштетување на клубовите во случај на повреда на играчите. Белгискиот клуб Шарлроа, имено, покрена правна постапка против ФИФА поради повредата на мароканскиот репрезентативец Абделмаџид Улмерс за време на настап за репрезентацијата. Спорот траеше неколку години, а групата Г-14 подоцна беше наследена од Европската клупска асоцијација (ЕКА), која успеа да се избори за скромен систем на осигурување и надоместоци.

Bloomberg

Надоместоците од ФИФА за клубовите

ФИФА од 2012 година, во рамките на програмата за заштита на клубовите (Club Protection Programme - CPP), на клубовите им ги покрива платите на играчите кои ќе се повредат за време на репрезентативните обврски, но само под одредени услови.

Играчот поради повредата мора да отсуствува најмалку 28 последователни дена, а повредата мора да настане за време на настан што ФИФА го дефинира како незгода. Програмата може да ја покрие платата на играчот во износ до најмногу 7,5 милиони евра, и тоа сè додека тој не биде способен повторно да настапи за клубот.

Пред Светското првенство во Јужна Африка во 2010 година, ФИФА ја воспостави и програмата за бенефит на клубовите (Club Benefits Programme), во чии рамки фудбалските клубови добиваат дел од приходите од Светското првенство за играчите што им ги отстапуваат на репрезентациите. Програмата беше воведена како одговор на повеќегодишните тензии меѓу клубовите и фудбалот на репрезентативно ниво.

За Светското првенство во 2026 година ФИФА за клубовите издвои рекордни 355 милиони долари, околу 70 отсто повеќе отколку во 2022 година. За првпат дел од парите добија и клубовите чии играчи настапуваа само во квалификациите. Оваа програма е одвоена од програмата за заштита на клубовите, која на клубовите им обезбедува надомест за одредени долготрајни повреди на играчите здобиени за време на репрезентативните обврски.

Преоптовареност на играчите

Проблем претставува и сè погустиот распоред. Фудбалерите играат сè повеќе натпревари во Лигата на шампионите, домашните лиги и купови, како и дополнителни репрезентативни натпревари, вклучувајќи ја и Лигата на нации, која беше воведена пред неколку години.

Клубовите, исто така, предупредуваат на долгите патувања на фудбалерите надвор од Европа, по кои играчите често се враќаат уморни или повредени, додека поради приспособувањето на временските зони губат и дополнителни денови за тренинг.

Меѓународниот синдикат на професионални фудбалери Фифпро, во истражување спроведено меѓу 1.055 професионални фудбалери од најголемите европски лиги, утврди дека 55 отсто од играчите претрпеле повреди поради пренатрупаниот распоред. Истовремено, 40 отсто од нив рекле дека густиот распоред негативно влијаел врз нивното ментално здравје.

Половина од испитаниците рекле и дека клупските и репрезентативните натпреварувања им го скратиле периодот за одмор. Речиси половина, односно 46,5 отсто од играчите, повеќе би сакале подолги, но поретки репрезентативни паузи.

Европскиот фудбалски календар е сè погуст.

Дополнителни прашања за преоптовареноста на играчите отвора и новиот формат на репрезентативната пауза. Бројни англиски спортски коментатори предупредуваат дека е тешко да се замисли оти англиските репрезентативци за десет дена ќе ги одиграат сите четири натпревари во дресот на „Трите лава“.

Клубовите од англиската Премиер лига, кои за разлика од конкурентите во Шпанија и Германија немаат зимска пауза, пред актуелната репрезентативна пауза повлекоа некои од своите англиски репрезентативци, меѓу кои Кол Палмер, Маркус Рашфорд, Коби Мајну, Тино Ливраменто и Деклан Рајс.

Таквите одлуки, меѓутоа, го отвораат и прашањето за правичноста, бидејќи некои играчи добиваат речиси три недели одмор, додека други во истиот период мора да одиграат неколку тешки натпревари за репрезентацијата.

Продолжената репрезентативна пауза веќе донесе и неколку повреди. Германскиот репрезентативец Каи Хаверц го повреди мускулот на задната ложа на натпреварот против Холандија, додека слична повреда заработи и холандскиот напаѓач Брајан Боби.

Повредите на играчите скапо ги чинат клубовите. Минатогодишниот извештај на осигурителната компанија „Хаоден“ проценува дека клубовите од петте најголеми европски лиги во претходните пет години забележале вкупно 22.596 повреди, чиј финансиски трошок е проценет на 2,97 милијарди фунти.

Клубовите од Премиерлигата имале дури 24 отсто од сите повреди, а само за платите на повредените играчи потрошиле повеќе од една милијарда фунти. Најголем трошок поради повреди меѓу англиските клубови имал Манчестер јунајтед, околу 154,5 милиони фунти.