Кои се „експертите за спиење“ и зошто фудбалот одеднаш има потреба од нив

Кога спортскиот директор на „Ајнтрахт Франкфурт“ (Eintracht Frankfurt) објаснува зошто клубот вработува дури двајца експерти за спиење, еден постојано, а друг повремено, тргнува од едноставно тврдење „не постои развој на играч без секојдневни, доследни перформанси на максимално ниво“. А тоа не е можно без здравје, одмор и стабилно закрепнување. Во неговата логика, вложувањето во медицината, исхраната и сонот не е трошок, туку предуслов играчот да остане достапен и неговата пазарна вредност континуирано да расте.

Овој поместување е важно. Експертот за спиење повеќе не е „фенси додаток“ на модерниот клуб, туку дел од истата инфраструктура што управува со повредите, оптоварувањето и долгорочното здравје на играчите. Фудбалот полека дојде до точка во која спиењето и закрепнувањето станаа подеднакво важни како кондицискиот тренинг.

Во спортот, оваа улога се појави како резултат на комбинација од спортската наука, медицината и психологијата. Најпознат пионер е Англичанецот Ник Литлхејлс, кој кон крајот на 1990-тите прв воведе сериозни протоколи за спиење во „Манчестер јунајтед“ (Manchester United), а подоцна работеше со „Реал Мадрид“ (Real Madrid), англиската репрезентација и низа други врвни екипи. Неговата работа покажа дека сонот може да се третира како перформансна варијабла, нешто што се мери, анализира и менува, а не како приватна навика што клубовите ја толерираат или ја игнорираат.

По него доаѓа нова генерација експерти, како Ана Вест, која со години работи во „Брентфорд“ (Brentford) и преку спортски дизајн на сонот и рутината се обидува да го стабилизира закрепнувањето на играчите во еден од најдинамичните клубови во Премиер лигата.

Што всушност работи експертот за спиење?

Иако звучи апстрактно, улогата е многу конкретна. Сè започнува со дијагностика: како спијат играчите, колку долго, колку тешко заспиваат по доцните натпревари, колку пати се будат во текот на ноќта. За тоа се користат прашалници, разговори и сè почесто носат уреди за следење кои го мерат квалитетот на сонот и варијабилноста на пулсот.

Врз основа на тоа се градат индивидуални рутини. Кај некои играчи целта е да се продолжи сонот од пет или шест часа на минимум седум. Кај други проблемот е што последователните натпревари и патувања целосно го нарушуваат внатрешниот биолошки ритам. Тука експертот за спиење настапува како архитект на закрепнувањето, го регулира времето за спиење, планира кратки дневни одмори, ги прилагодува светлината, бучавата, температурата и навиките пред легнување.

Оваа работа често ги надминува границите на стручниот штаб. Експертите за спиење соработуваат со тим-менаџерите при изборот на хотели и распоредот на патувањата, со физиотерапевтите при проценка на ризикот од повреди, со нутриционистите поради кофеинот и шеќерот, како и со спортските психолози во случаи на анксиозност или несоница. Капитенот на „Брентфорд“, Кристијан Нергард, неодамна опиша како токму работата со експерт за спиење му помогнала да излезе од кругот на зависност од апчиња за спиење, проблем кој, како што денес е познато, е далеку пораспространет отколку што фудбалот признава.

Зошто сонот стана важна тема во модерниот фудбал?

Новиот бран научни истражувања ја промени перцепцијата. Студиите покажуваат дека повеќе од половина од елитните спортисти имаат сериозни проблеми со спиењето. Недостатокот на сон го зголемува ризикот од повреди, го забавува закрепнувањето и ја ослабува реакцијата и носењето одлуки. Во спорт во кој сезоната се протега на 60 или повеќе натпревари, во кој се патува низ различни временски зони, а натпреварите се играат во 21 или 22 часот, спиењето е првото нешто што се нарушува.

Ова станува и деловен проблем. Ако еден играч годишно пропушти 10 натпревари поради мускулни повреди поврзани со замор, клубот губи минутажа, бодови, премии и потенцијална пазарна вредност на играчот. Затоа експертот за спиење претставува евтина интервенција за многу поскап проблем.

Двојниот модел на „Франкфурт“, со еден внатрешен и еден надворешен експерт, ја сигнализира сериозноста на пристапот. Тоа е класична структура што клубовите ја користат кога сакаат знаењето да остане внатре, но и да имаат флексибилност за специфични проекти. За клуб кој во последните три години разви и валоризираше играчи како Коло Муани или Мармуш, ваквата грижа за сонот е дел од поширока филозофија, да се оптимизира сè што влијае врз развојот и да се заштити сопствениот капитал.

Слично размислува и „Брентфорд“, кој со минимален буџет изгради клуб познат по ригорозниот пристап кон деталите. Во нивниот случај, сонот беше еден од тие детали и тоа оној што се покажа како исклучително влијателен.

Економијата на сонот: трошокот за еден експерт, вредноста на целата екипа

За клуб од Бундеслигата или Премиер лигата, годишниот трошок за еден експерт за спиење е приближно колку платата на просечен ротациски играч.

Потенцијалниот поврат, сепак, е огромен, помалку повреди, побрзо закрепнување и повеќе достапни минути за најскапите играчи. Секој дополнителен процент во перформансите во фудбалот има своја цена и свои последици, во бодови, бонуси, ТВ-приходи и, на крајот, во трансфери.

Клубовите што го разбираат ова го гледаат сонот не како приватна работа на играчите, туку како стратешки ресурс. „Ајнтрахт“ и „Брентфорд“ се само највидливите примери, но сè повеќе клубови во Европа тивко вложуваат во истата логика, ако сакаш да бидеш конкурентен, не можеш да го игнорираш она што се случува во една третина од денот.