Зошто САД ја блокираа својата најмоќна алатка за вештачка интелигенција?

Администрацијата на Трамп ги направи СAД поранливи на сајбер закани, тврдејќи притоа дека ги штити. Министерството за трговија ѝ даде на компанијата „Антропик“ (Anthropic PBC), една од водечките американски компании за вештачка интелигенција (ВИ), приближно 90 минути да го прекине странскиот пристап до своите два најмоќни модела. Наместо тоа, компанијата ги повлече од секаде - од Сан Франциско до Шангај. Владината наредба ќе ја ослаби американската сајбер-одбрана и ВИ индустријата од која таа одбрана зависи.

Да започнеме со заканата. Според пишувањето на „Волстрит Журнал“ (Wall Street Journal), истражувачите во компанијата „Амазон“ (Amazon.com Inc) го навеле Фејбл 5 (Fable 5), заштитената верзија на Митос / Mythos (најмоќниот и најопасниот модел на „Антропик“), да го прочита програмскиот код и да ги пронајде безбедносните пропусти во него. Тоа е нешто што може да го направи секој ВИ агент за кодирање кој држи до себе. Од „Антропик“ порачаа дека оваа техника открила само неколку помали, веќе познати слабости кои другите јавно достапни модели ги пронаоѓаат подеднакво лесно и без никакви трикови.

Кејти Мусурис, извршна директорка на компанијата ЛС (Luta Security), која ја изгради програмата на „Мајкрософт“ за наградување на детекција на безбедносни пропусти (bug-bounty) и помогна да се дизајнира првата таква програма за Пентагон, го прегледала извештајот на барање на „Антропик“. Во написот на веб-страницата на Лута (Luta) навела дека тоа што го направил Фејбл воопшто не е опасно, туку дека тоа е „највредното нешто што ВИ моделот може да го направи за одбранбената безбедност“. На Линкдин напишала: „Ако целта е национална одбрана, ова е автогол против нас самите.“ Митос би можел да биде опасен, што „Антропик“ и го признава. Но Фејбл 5 требал да биде безбеден, а ова наводно „пробивање на заштитата“ (jailbreak) не дава никаков доказ дека тој не е.

Фејбл дури и не направил ништо посебно. Од „Антропик“ напоменаа дека другите широко достапни модели, вклучувајќи го и ГПТ-5.5 (GPT-5.5) на „Опен еј-ај“, го прават истото, па гасењето на моделите на една компанија не менува ништо. Наредбата на администрацијата на Трамп исто така не беше прецизно формулирана за штетата да се намали на минимум. Како што забележува Џими Гудрич, виш соработник во Институтот за глобални конфликти и соработка при Универзитетот во Калифорнија, таа им забранува на Канаѓани, Британци и други државјани на сојузнички земји во американските лаборатории да користат модели што ги изградиле нивните сопствени работодавачи.

Ако ништо друго, Фејбл бил премногу внимателен за да претставува закана. Неговите заштитни механизми (guardrails) биле толку строги што и самите корисници се побуниле. „Верџ“ (The Verge) откри дека моделот одбивал или деградирал прашања за митохондрии, лекови за астма и клеточни мембрани. Програмерите испраќале пријави за грешки бидејќи престанал да работи на вообичаени безбедносни задачи. Лично, повеќе пати го изгубив пристапот работејќи на теми во кои, дури и откако моето барање беше означено како спорно, не успеав да разберам на што точно се спротивставуваат заштитните механизми. Нешто што е премногу опасно за да може странец да го допре не може истовремено да биде премногу плашливо за употреба.

А Фејбл е добар во одбраната. Еден програмер опиша како го насочил кон програма од 90.000 линии код, каде моделот открил грешки што ГПТ-5.5 и претходниот модел на „Антропик“ ги пропуштиле. Во име на националната безбедност, администрацијата на одбранбените сили им одзема една од подобрите сајбер алатки во земјата.

Историјата на обидите на технолошките лидери да ги оградат своите иновации од потенцијални ривали е долга. На крајот на 18 век, Британија го предводеше светот во текстилните машини, па забрани извоз на машини, а иселувањето на квалификувани механичари го прогласи за кривично дело. Таа политика ја одложи американската индустријализација за неколку години, но не можеше да ја спречи бидејќи знаењето живеело во луѓето. Во 1789 година, млад чирак по име Самуел Слејтер емигрирал преправен како земјоделски работник и по сеќавање повторно ги изградил машините во фабрика во Род Ајленд. Англија го памети како „предавникот Слејтер“. Америка го памети како татко на својата индустриска револуција.

Ѕидот на Британија ѝ купил време, но пукнал. ВИ кодот многу полесно се копира отколку разбоите за ткаење. Контролите на извозот можат да ѝ купат време на Америка, но само ако земјата тоа време го искористи за зголемување на своето водство во ВИ. А тоа водство сега само по себе е безбедносно прашање: моделот што открива грешки што неговите ривали ги пропуштиле е ист вид алатка што ги штити мрежите на една нација. Значи, кој и да води во ВИ, ќе води во одбраната  - и во нападот. Водството се темели на лабораториите и луѓето кои ги градат тие модели.

Тие луѓе главно не се Американци. Според податоците на Global AI Talent Tracker на Институтот Полсон, американските институции вработуваат близу 60 проценти од најдобрите светски истражувачи во областа на ВИ, што е водство изградено претежно врз луѓе родени во странство, од кои многумина се од Кина. Америка некогаш ги привлекувала најдобрите. Тоа сега е потешко, по една година укинување на студентски визи во чувствителни области и третирање на научниците родени во странство како товар, а не како предност. Извозната наредба го направи апсурдот очигледен забранувајќи им на некои од самите луѓе кои ги изградиле овие модели да ги користат. Но моќта на администрацијата не се протега до одземање на пристапот на луѓето до содржината на сопствениот мозок, а истражувачите кои ќе бидат одбиени ќе го однесат својот мозок кај ривалот.

Светот сега знае дека американски ВИ модел може да биде исклучен во рок од 90 минути, додека кинески модел со отворени параметри (open-weight), еднаш кога ќе се преземе, е ваш засекогаш. Партнер во фирмата за ризичен капитал АХ (Andreessen Horowitz) проценува дека околу 80 проценти од американските стартапи кои градат врз отворени модели сега почнуваат од кинески модел. И додека тој тек оди кон Кина, администрацијата го забрзува својот ривал: претходно оваа година ѝ дозволи на Кина купување на Х200 (H200) чиповите на „Енвидија“ (Nvidia Corp.), чип кој е околу шест пати помоќен од најнапредниот што претходно ѝ беше дозволено на Кина да го купи, и тоа за 25 проценти од приходот.

Контролите што ги спроведува оваа американска влада и онака пропаѓаат. Отсечена од „Енвидија“, кинеската лабораторија „Жипу“ (Zhipu AI), која Вашингтон ја стави на црна листа на почетокот на 2025 година, издаде врвен мултимодален модел трениран целосно на кинески чипови и ги сподели неговите параметри. Според најновиот индекс на Универзитетот Стенфорд, најдобрите кинески модели сега се на неколку поени од американската граница, а двете страни повеќе пати го размениле водството.

Или администрацијата на Трамп е толку неспособна што со една наредба случајно ја ослабе американската сајбер-одбрана  - водството во ВИ од кое таа одбрана зависи  - и позицијата на земјата во однос на Кина, или ништо од тоа не било случајно. Ова е најновата рунда во нејзината долга борба со „Антропик“ која започна во февруари, кога компанијата одби на Пентагон да му даде неограничен пристап до своите модели, наведувајќи ризик од домашен надзор и автономно оружје. Администрацијата им нареди на федералните агенции да престанат да ја користат нејзината технологија и ја означи компанијата како ризик за синџирот на снабдување, ознака која инаку е резервирана за непријателски странски добавувачи. Министерот за одбрана Пит Хегсет ја откри намерата на платформата X: „Пред три месеци, @DeptofWar го исфрли 'Антропик' од нашата зграда - засекогаш. Секој ден што поминува докажува зошто тоа беше правилен потег.“

Тоа не е јазик на безбедносна проценка. Тоа е јазик на огорченост и одмазда.

Креирањето политика која е толку извонредно самопоразувачка бара посебен вид анти-талент. Но заканите од кои администрацијата наводно се плаши нема да чекаат додека таа расчистува сметки.