Со години, „4иГ“ (4iG Nyrt) беше круна на економијата на Виктор Орбан — телекомуникациски и одбранбен гигант со нагло растечка акција. Но сега акциите паѓаат и испраќаат можеби најјасен сигнал досега дека инвеститорите се подготвуваат за крај на 16-годишното владеење на унгарскиот премиер.
Акцијата падна за околу 50 отсто од врвот во 2025 година, бришејќи дел од растот што во еден момент достигна 500 отсто, при што падот се забрза откако анкетите покажаа дека Орбан може да ги загуби изборите овој месец.
Овој пресврт означува клучен момент за компанија што стана симбол на државните економски амбиции, а чиј брз раст беше во голема мера изграден врз јавни тендери и договори посредувани од владата. Локалните трговци сега шпекулираат дека „4иГ“ ќе се соочи со построг надзор ако нова власт дојде на чело по изборите на 12 април.
„4иГ е учебнички пример за унгарскиот економски модел поврзан со државата“, изјави Јожеф Петер Мартин, директор на антикорупциската организација „Транспаренси интернешнл“ (Transparency International) во Унгарија. „Компаниите не успеваат првенствено преку конкуренција, туку преку пристап до државно финансирање, договори и регулаторна поддршка.“ Ненадејното губење на таквата поддршка би било сериозен удар за „4иГ“, додаде Мартин.
Подемот и падот на унгарскиот национален шампион
„4иГ“ ги искористи придобивките од политиките на Орбан, но сега акцијата нагло паѓа
Bloomberg
Компанијата стана главно лице на стратешките цели на Орбан и неговите врски со кругови блиски до американскиот претседател Доналд Трамп, вклучително и милијардерот Илон Маск и Ричард Гренел, специјален пратеник на САД за Балканот, кој минатата година стана советник на „4иГ“.
Претставник на „4иГ“, чие име е акроним од четири „И“ - интернационалност, иновативеност, ИТ, и инвестициски (international, innovative, IT и investment) — изјави дека падот на акциите се должи на „краткорочни пазарни реакции поттикнати од неизвесноста“ во домашната и глобалната политика.
Се разбира, анкетите често знаат да бидат погрешни и нема сигурност во изборниот исход, иако повеќето истражувања укажуваат на убедлива победа на опозицијата. Дополнителна причина за распродажбата може да биде повлекувањето на инвеститорите од поризични средства во услови на ескалација на војната на Блискиот Исток, како и реализирање добивки од акции што претходно бележеа силен раст.
Широк индекс на акции од пазарите во развој падна за 13 отсто минатиот месец, што е најголем пад од 2020 година. Будимпештанскиот индекс BUX се намали за 4,1 отсто во март — предводен од пад од 26 отсто кај „4иГ“ , најжешката унгарска акција во 2025 година.
По падот на акциите, компанијата се обиде да ги увери инвеститорите во своите бизнис планови. „4иГ“ соопшти дека има обезбедено нарачки во одбранбениот и вселенскиот сектор вредни 3,5 милијарди евра (4 милијарди долари), како и дека продава удел во одбранбена компанија со цел „зајакнување на меѓународното присуство“.
Државно поддржан оператор
Пред осум години, кога претседателот Гелерт Јасаи, сојузник на Орбан и мнозински сопственик, ја презеде компанијата, „4иГ“ беше ИТ изведувач вреден околу 20 милиони долари. Денес вреди околу 2,3 милијарди долари, со активности во телекомуникации, одбрана и вселенската индустрија, и со договори со „Локхид Мартин“ (Lockheed Martin Corp.), „Аксиом Спејс“ (Axiom Space Inc.) и „Рајнметал“ (Rheinmetall AG).
Сопственичката структура на компанијата е силно концентрирана, а ликвидноста на акцијата е ограничена, што ја прави подложна на големи осцилации. Компанијата нема покриеност од аналитичари што ги следи Блумберг, а ја покрива само една брокерска куќа — „Вуд енд Ко“ (Wood & Co.). Трговците велат дека акцијата често се движи под влијание на локални шпекулации и политички сентимент.
Во Унгарија, компанијата е позната по блиските врски со политичарите. Јасаи е и владин пратеник за меѓународни бизнис односи. Во 2024 година, Орбан го однесе претседателот на „4иГ“ во Мар-а-Лаго како дел од делегација што разговараше за договори со претставници блиски до Трамп и милијардерот Илон Маск. По објавувањето на фотографијата, акцијата порасна.
„4иГ“ се здоби со популарност преку низа владини аквизиции на компании како што е државната „Антена Унгарија“ (Antenna Hungaria ), кои ефикасно ја споија јавната инфраструктура со приватната контрола.
Приходите на 4иГ доминираат од телекомуникациите
Извор: Bloomberg
Патем, компанијата склучи договори со локалните единици на „Водафон“ (Vodafone Group Plc) и „Рајнметал“ , кој поседува 25 отсто удел. Инвестицијата на германската компанија дојде паралелно со поширокиот притисок на Орбан за развој на одбранбениот сектор.
Овие зделки беа финансирани со растечки долг. Компанијата должи околу 1,3 билиони форинти (3,9 милијарди долари), а задолженоста се приближува до пет пати од нејзината заработка пред камати, даноци и амортизација, покажуваат податоците на „Скоуп рејтингс“ (Scope Ratings). Таа веќе ги одложи доспевањата на обврзниците, а следното големо рефинансирање се очекува во 2031 година.
Импликации од изборите
Со изборите на само неколку дена, трговците се фокусирани на тоа како промената на политичкиот пејзаж ќе влијае врз „4иГ“. Опозицискиот лидер Петер Маѓар и неговата партија „Тиса“ најавија дека ќе ги поништат трансферите на државни удели во домашните одбранбени компании кон „4иГ“ доколку дојдат на власт.
„Постои очекување кај дел од аналитичарите дека идна влада предводена од ‘Тиса’ би можела да даде приоритет на мерки за зголемување на конкуренцијата“, изјави Оршолја Рацова, аналитичарка во „Евроазија груп“ (Eurasia Group). „Во такво сценарио, компаниите што имаа корист од ограничена конкуренција во последните години може да се соочат со поголем конкурентски притисок.“
Иако правните ограничувања го прават малку веројатно брзото интервенирање, дури и постепени промени во јавните набавки и регулативата би можеле да го сменат правецот на компании како „4иГ“, додаде таа.
Маѓар и претходно ја потенцираше компанијата. Минатиот јуни тој објави дека ќе ги продаде своите акции во „4иГ“ во знак на протест против плановите на Орбан да ја направи центар на унгарската одбранбена индустрија.
„Нема да учествувам во ова предавство“, напиша Маѓар тогаш на социјалните мрежи. „Безбедноста на татковината не смее да биде бизнис на сомнителни олигарси.“
.webp){kind=icon}
