Што ќе им правиме: Отпадот од соларните панели вреди милијарди

Сончевата енергија во моментов учествува со околу половина од вкупниот инсталиран капацитет на обновливи извори на енергија во светот. Оттука, соларните панели ќе имаат клучна улога во енергетската транзиција и постигнувањето на глобалните климатски цели.

Но токму овој забрзан раст носи нов проблем. Имено, соларните панели се проектирани да функционираат меѓу 25 и 30 години, што значи дека некои од нив уште сега треба да почнат да се демонтираат за да бидат повлечени од употреба.

Меѓународната агенција за обновлива енергија (ИРЕНА) разработи сценарио според кое околу три милиони тони соларни панели до 2035 година ќе го достигнат крајот на животниот век. До 2050 година дури 25 милиони тони панели ќе „заминат во пензија“, што одговара на 400 гигавати (GW) соларен капацитет. Ова демонтирање ќе создаде милиони тони отпад.

„Како последица на тоа, собирањето и третманот на отпадните соларни панели во следната деценија ќе бараат најмалку 120.000 транспортни релации со тешки товарни возила, како и повеќе од 150 целосно оперативни постројки со средна големина за нивна обработка“, се наведува во анализата на ИРЕНА.

Што сè може да се искористи од старите панели?

Примената на принципите од циркуларната економија во овој случај е клучна, а отпадот од демонтираните панели може да се сведе на минимум затоа што поголем дел од нив може повторно да се користи. Притоа, како што се наведува во анализата на ИРЕНА, значителен дел од материјалите што се добиваат од отпадните соларни панели носи и економски придобивки.

„Од технички аспект, со понатамошен технолошки напредок стапката на рециклирање на вредните материјали би можела да достигне речиси 100 отсто. Денес преку рециклирање на отпадните соларни панели може да се повратат повеќе од 90 отсто од материјалите, вклучувајќи бакар, алуминиум, сребро, силициум и стакло. Откако ќе бидат вратени, овие материјали можат да се пласираат на постојните пазари на суровини и да се употребат за производство на нови индустриски производи, со што се создава економска вредност“, се наведува во истражувањето.

 

Нови работни места и над 20 милијарди долари годишно од отпад

Според процените на ИРЕНА, пазарната вредност на материјалите што годишно би се вратиле од отпадните соларни панели може да достигне 6 милијарди американски долари до 2040 година и да надмине 20 милијарди долари до 2050 година.

Покрај создавањето пазарна вредност, примената на принципите на циркуларната економија за управување со отпадните соларни панели може да отвори и нови можности за вработување.

Индустријата за производство на фотоволтаици во 2024 година учествуваше со 43 отсто од вкупниот број работни места во секторот на обновливите извори на енергија, што претставува повеќе од 7,2 милиони работни места низ светот.

„Преку повторната употреба и рециклирањето на отпадните соларни панели се создаваат нови работни места. Истражување на мрежа од социјални претпријатија во Европа покажува дека соодветната обука на работната сила може да генерира од 60 до 140 работни места на секои 1.000 тони собран материјал наменет за повторна употреба на електронски отпад“, се истакнува во анализата.

ЕК размислува за одвојување на отпадот од панелите од другиот електронски отпад

Во согласност со постојната регулатива на Европската Унија, отпадот од соларните панели се третира исто како отпадот од старите машини за перење, мобилните телефони и друга електронска опрема.

Но Европската комисија веќе размислува за промена на категоријата. Поради работниот век, кој кај панелите е многу подолг во однос на другата електронска опрема, потребни се нови правила што ќе ја одразуваат нивната специфична природа, оценува Европската комисија.

Со воведување посебна категорија би можеле да се утврдат специфични цели за обновување на вредните материјали што ги содржат панелите, како што се стакло, силициум, бакар и сребро, наместо тие да се третираат како стандардна електронска опрема.