Нови правила за амбалажата и отпадот од неа во ЕУ - што треба да знаат македонските извозници

Минимум штетни супстанции, збогум на лажните големи подароци, сопствени садови и чаши во рестораните, повторна употреба на амбалажата на производите „за носење“ се само дел од новите правила на Европската Унија за пакување и отпад од пакување.  Некои од правилата се применуваат од 12 август, другите ќе се применуваат постепено во следниот период.

Според новите правила, амбалажата мора да биде дизајнирана така што ќе содржи минимум штетни супстанции, со цел да се заштити животната средина. Пакувањето треба да биде за повеќекратна употреба односно да може повторно да се наполни без да се наруши квалитетот на производот.

Пакувањата чија цел е да создадат впечаток дека подарокот е голем веќе не може да се применуваат. Тоа значи дека веќе нема пакувања со двоен ѕид или лажно дно затоа што маркетингот и привлечноста за потрошувачите не се оправдување за дополнителна тежина или обем.

До следната година значајни новини се предвидени за рестораните и кафулињата. Тие ќе мора да им овозможат на клиентите да си носат сопствени садови за храна и пијалаци за носење без дополнителен надомест, а до 2028 година ќе мора да понудат повторно употреблива амбалажа за производите „за носење“ без дополнителен трошок.

Отпадот е ресурс

Несоодветните пакувања веќе нема да поминуваат во Европската Унија, што значи дека новите правила важат и за извозниците надвор од ЕУ. Суштината на новата регулатива е да го промени начинот на кој во Унијата  се дизајнира, произведува, употребува, повторно употребува и рециклира амбалажата, вели во разговор за „Блумберг Адрија“ д-р Загорка Блажевска, генерална менаџерка на „Вита нова“ и  претседателка на Комората за трговија и дистрибуција.

„Фокусот повеќе не е само на тоа што ќе се случи со амбалажата кога таа ќе стане отпад туку на целиот животен циклус на амбалажата, почнувајќи од изборот на материјалот и дизајнот, па до нејзиното собирање, повторна употреба и рециклирање“, вели таа.

Новите правила предвидуваат, меѓу другото, намалување на непотребната и прекумерната амбалажа, поголема употреба на рециклирани материјали, зголемување на можностите за повторна употреба, подобрување на можноста за рециклирање на амбалажата, намалување на употребата на одредени пластични пакувања, нови барања за означување, подобро информирање на потрошувачите, постепено воведување конкретни цели за намалување на отпадот од амбалажа.

„Особено е важно што оваа регулатива не треба да се гледа изолирано. Таа е дел од многу пошироката европска политика на циркуларна економија, во која отпадот сè повеќе се третира како ресурс, а компаниите се стимулираат уште во фазата на производство да размислуваат што ќе се случува со производот и неговата амбалажа по употребата“, објаснува Блажевска.

Кои се придобивките од новите правила?

Нашата соговорничка вели дека придобивките се повеќеслојни – еколошки, економски, но и долгорочно деловни.

„Прво, целта е да се намали огромното количество отпад од амбалажа што се создава во Европа и истовремено да се намали употребата на примарни суровини. Второ, се создава многу посилен пазар за рециклирани и секундарни суровини. Тоа е особено важно во услови кога Европа настојува да ја намали својата зависност од увоз на суровини и да создава поодржливи и поотпорни синџири на снабдување. Трето, за компаниите ова постепено треба да донесе појасни и поусогласени правила на единствениот европски пазар“, вели таа.

Што ќе значат новите правила за македонските извозни компании?

Според Блажевска, на европската регулатива никогаш не треба да се гледа само како на забрана или дополнителна обврска за компаниите, а пристапот на ЕУ треба да се применува и во земјава.

„Добрата европска политика не се сведува само на донесување правила. Таа подразбира и создавање услови компаниите реално, економски одржливо и навремено да можат да ги применат тие правила. Македонските компании, особено извозно ориентираните, треба да започнат да размислуваат на истиот начин. Следењето на европските регулативи повеќе не е само прашање на законска усогласеност. Тоа е прашање на конкурентност, пристап до пазарите, пристап до европски партнери и долгорочна одржливост на бизнисот. А компаниите што ќе се приспособат први наместо да ја гледаат зелената транзиција како товар, можат токму во неа да пронајдат нова конкурентска предност“, вели Блажевска.

Таа им препорачува на домашните извозно ориентирани компании да не чекаат европската регулатива формално да стане дел од македонското законодавство за да почнат со приспособување.

„Компаниите што порано ќе ја редизајнираат амбалажата, ќе ги анализираат материјалите што ги користат, ќе обезбедат документација од своите доставувачи и ќе инвестираат во одржливи решенија, ќе бидат во многу подобра позиција пред европските клиенти и дистрибутери“, вели Блажевска.

                      

Што треба веднаш да направат македонските компании?                                         - Анализа и ревизија на амбалажата што ја користат; - Проверка на составот и потеклото на материјалите; - Процена на можноста за рециклирање; - Намалување на непотребната пластика; - Оптимизација на тежината и волуменот на пакувањата; -Прибирање соодветна документација од производителите на амбалажа за следење на европските правила за означување; - Координација со своите увозници и дистрибутери во ЕУ за навремено планирање инвестиции во нова амбалажа и технологии.

 

Фрламе сѐ помалку отпад и не селектираме

Додека ЕУ поставува правила и за амбалажата и отпадот од пакувањата, во земјава сѐ уште не постои навика ни за селектирање на отпадот што го создаваме дома.

Според статистичките податоци за 2025 година, 86,5 отсто од создадениот отпад е мешан комунален отпад.

Статистичките податоци уште покажуваат дека лани во земјава биле собрани 639.668 тони отпад, што е 0,3  отсто повеќе од 2024 година. Дури 84 отсто од отпадот го создале домаќинствата, а секое лице во земјава во просек лани фрлило 417 килограми отпад, што е  4,8 отсто помалку од  2024 година.