Валканата тајна на биоразградливата пластика

Во последниве години најмалку шест земји ја прифатија пластиката што содржи адитиви дизајнирани да се разградат на јаглероден диоксид, вода и безопасна органска материја. Застапниците на овие соединенија, генерално означени како оксобиоразградливи, ги промовираат како решение за 80-те милиони тони пластика што секоја година ги загадуваат шумите, полињата и водните текови.

Звучи одлично, но независните научници велат дека доказите за тврдењата дека оксобиоразградливата пластика ќе исчезне од природата во некој разумен временски период се оскудни, а владите низ светот сè повеќе ги слушаат. Европската Унија ги забрани ваквите соединенија во 2021 година, Швајцарија и Нов Зеланд го следеа примерот со забрани во 2022 година, а минатата година ограничувања воведоа Хонгконг и канадската покраина Британска Колумбија. Обединетото Кралство и државата Њујорк моментално ја разгледуваат таа идеја.

 

И покрај тврдењата на производителите, истражувачите велат дека иако можат да го забрзаат времето на разградување на пластиката, соединенијата едноставно се разградуваат на милиони микропластични честички што завршуваат во нашата почва, потоци и на крајот во нашиот дигестивен тракт, бели дробови и мозок. „Нема докази дека тоа функционира“, вели Марк Миодавник, професор по материјали и општество на Универзитетскиот колеџ во Лондон. „Биоразградливоста не е чудотворен лек“.

Ако конвенционалната пластика се фрли во природата, таа останува во животната средина стотици години или повеќе. Сè уште постои дебата за тоа колку долго, а времето на разградување варира во голема мера во зависност од видот на пластиката. Она што е јасно е дека како што се разградуваат, големите парчиња се разградуваат на сè помали и помали парчиња, кои се поврзани со репродуктивни нарушувања, ослабен имунолошки систем, воспаленија и тумори, иако дефинитивните наоди досега се кај морските животни и птици.

Идеално би било кога пластиката би се рециклирала или повторно би се користела, но повторната употреба е речиси невозможно да се квантифицира, се рециклираат само околу девет проценти од пластиката, а во посиромашните земји процентот е многу поблиску до нула. Рециклирањето на пластиката генерално вклучува сечкање, топење и обликување во нов производ, што често не е можно, особено за пластични предмети контаминирани со храна. Затоа, повеќето земји ги спалуваат или закопуваат таквите предмети, ако воопшто се собираат.

Биоразградливите материјали треба да се разликуваат од компостирачките материјали, кои микробите можат да ги разградат. Компостирачките материјали се исто така несовршени решенија бидејќи не можат да се рециклираат, а компостирањето обично мора да се прави во комерцијален објект во процеси со температури над 60°C, а не како куп органски отпад во двор. Од друга страна, биоразградливата пластика треба да се разгради дури и кога се фрла на градска улица или низ прозорец на автомобил.

Според Рамани Нарајан, професор по наука за материјали на Универзитетот во Мичиген, за една пластика да се класифицира како биоразградлива според меѓународните стандарди за биоразградливи материјали, повеќе од 90 проценти од пластиката мора да се распадне на отворено во рок од две години, без да произведе токсичен отпад. Тој додава дека компаниите се должни да ги откријат условите на животната средина и температурите потребни за распаѓање на пластиката. „Ако не ги наведете тие услови“, вели тој, „тогаш тврдењето за биоразградливост е бесмислено“.

Напорите за ограничување на производството на нова пластика годинава нагло замреа кога земјите производители на нафта од Заливот ги блокираа преговорите на Обединетите нации за договор. Во меѓувреме, пошироката индустрија за биоразградлива пластика „брзо се развива“, според „Блумберг НЕФ“ (BloombergNEF), водена од зголеменото производство од кинески компании како што се производителот на петрохемикалии „Хенли груп“ (Hengli Group) и конгломератот „Цинфа груп“ (Xinfa Group).

Julia Dufossé / Bloomberg Businessweek

 

Во меѓувреме, оксобиоразградливите материјали се достапни за производителите на пластика во околу сто земји, а на некои места дури и им се доделуваат еколошки ознаки. Најмасовното прифаќање на оксобиоразградливите материјали е во Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати и посиромашните земји како Гана и Филипините. Технологијата „им овозможува на големите производители на пластика да изгледаат еколошки прогресивно, а всушност да не менуваат ништо“, вели Луис Годард, партнер во истражувачката и консултантска фирма „Дата деск“ (Data Desk). „Тоа не е ништо повеќе од вообичаено работење, маскирано како иновација“, додава тој. 

Дури ни во рамките на индустријата не постои консензус за дефиницијата на биоразградливата пластика. Разновидноста на дефинициите е збунувачка и малку придонесува за намалување на отпадот и влијанието врз животната средина, вели Кристина Диксон од Агенцијата за истражување на животната средина, непрофитна организација во Обединетото Кралство. „Секој може да создаде биоразградлива пластика и да даде свои тврдења за можностите на својот производ“, вели Диксон, додавајќи дека тоа потенцијално создава атмосфера на Див Запад за тие што имаат свои нови технолошки решенија.

Имаме пример од 1998 година кога хемиската компанија БАСФ (BASF) воведе верзија на биоразградлив материјал наречен ПБАТ (PBAT), кој се користи во фолии за земјоделството – се поставуваат под културите за сузбивање на плевелите и одржување на влажноста на почвата. Според толкувањата на Британското здружение за индустрии на биоразградливи и биолошки материјали (Bio-based and Biodegradable Industries Association), не е потребно да се отстрануваат фолиите бидејќи се дизајнирани да бидат биоразградливи. Сепак, некои студии откриле дека овие фолии се распаѓаат полека, оставајќи зад себе проблематични супстанции. Овој заклучок е неприфатлив за БАСФ, додека од Здружението има толкување дека фолијата не е окарактеризирана како оксобиоразградлива пластика, што го смета за посебна категорија.

 

Дебатата поттикна некои производители на оксобиоразградливи материјали да ја ублажат својата реторика. Така, од британскиот производител на адитиви „ЕПИ Јуроп“ (EPI Europe) можеме да чуеме како пазарот значително забавил од воведувањето на забраната во ЕУ и како всушност е во фаза на зајдисонце. Понатаму, од друга британска компанија, „Полиматирија“ (Polymateria), дознаваме како нивната формула предизвикува пластиката да се „биотрансформира“ за време на процесот на распаѓање, што, како што тврди компанијата, ги прави нивните производи фундаментално различни од производите на нивните конкуренти. Кралот Чарлс ги пофали производите на компанијата, а Светскиот економски форум (СЕФ) ги прогласи за „технолошки пионер“, и покрај изјавите на независни истражувачи дека нема разлика помеѓу нивната формула и другите оксобиоразградливи супстанции во однос на влијанието врз животната средина.

Британската компанија „Симфони енвајарментал технолоџис“ (Symphony Environmental Technologies) е единствената што остана целосно посветена на оксобиоразградливи материјали. Нејзиниот основач и извршен директор Мајкл Лорие вели: „Ако производот е направен со нашата технологија, тој ќе се распадне во или надвор од оваа просторија или во океанот, сè додека е изложен на кислород“.

Од „Симфони“ тврдат дека нивниот додаток, „d2w“, се наоѓа во ќеси за ѓубре, ракавици и сламки за пиење во речиси сто земји, додека во Саудиска Арабија, нивниот најголем пазар, „d2w“ се наоѓа во приближно половина од ќесите за пазарење и за ѓубре, а во САД голем број препознатливи сини пликови на „Њујорк тајмс“ го содржат нивниот додаток.

Лорие троши голем дел од своето време, а и пари на својата компанија, на лобирање и застапување. На интернет-страницата на компанијата има дури и дел „Детско катче“ за преглед на „предностите и слабостите на живеењето со пластика“. „Симфони“ ја тужеше ЕУ во 2020 година, тврдејќи дека ефектот од нејзината Директива за пластика за еднократна употреба, која забранува пласирање на пазарот на оксобиоразградлива пластика, бил „збунувачки и незаконски“. Сепак, Општиот суд на ЕУ пресуди во корист на ЕУ. Во сличен случај во Перу во 2022 година дистрибутер на „Симфони“ победи, отворајќи го патот за продажба на пластика третирана со „d2w“ во регионот. Лорие објаснува дека целта е да им се помогне на производителите на пластика да ги препродаваат своите производи, додавајќи дека владите, како таа на Саудиска Арабија, велат: „Ние ја штитиме вашата пластика“.