Војната ги тестира границите на модната индустрија

Тензиите на Блискиот Исток повторно ги тестираат границите на модната индустрија и го отвораат прашањето уште колку може да издржи пред нарушувањата да почнат да ги зголемуваат цените, да ги продолжуваат роковите за испорака и да ја задушуваат побарувачката.

Затворањето на Ормускиот Теснец и продолжувањето на проблемите во Црвено Море не се изолирани инциденти. Тие доаѓаат по неколку години континуирани шокови во синџирите на снабдување, но првпат истовремено ги погодуваат клучните транспортни рути и енергетската инфраструктура. Сето тоа заедно создава притисок што индустријата повеќе не може толку лесно да го проголта.

Трошокот веќе не е само логистика

Во првите реакции на индустријата веќе се гледа насоката во која би можела да се развива ситуацијата. Британски „Некст“ (Next) проценува дека поради поскапиот транспорт и енергија ќе има околу 15 милиони фунти дополнителни трошоци на краток рок. Од компанијата велат дека цените на одделни парчиња облека би можеле да пораснат меѓу 4 и 10 проценти до септември, доколку војната со Иран почне да влијае врз трошоците за производство.

Поконкретно, станува збор за речиси осум милиони фунти дополнителни трошоци за авионски транспорт, четири милиони за поморски транспорт и три милиони за енергија во Обединетото Кралство. Иако тие трошоци засега се компензирани со заштеди на други места, од „Некст“ предупредуваат дека понатамошниот развој на ситуацијата ќе зависи од траењето на конфликтот и влијанието врз енергетската инфраструктура.

„Ако овој конфликт заврши брзо, едноставно ќе го проголтаме тој трошок“, изјави извршниот директор Сајмон Волфсон за „Блумберг“. „Ако потрае, тие дополнителни трошоци ќе останат подолго од три месеци и ќе мора да ги вградиме во цените.“

Во пракса, тоа значи токму она што индустријата веќе подолго време се обидува да го избегне - префрлање на трошоците врз потрошувачите во момент кога нивните буџети веќе се под притисок.

Облеката, обувките и сродните производи работат со ниски маржи, што значи дека растот на транспортните трошоци може брзо да ја намали профитабилноста на компаниите.

Сличен сигнал доаѓа и од „Ејч енд ем“ (H&M). Од шведскиот моден гигант предупредуваат дека продолжениот конфликт би можел да ги зголеми цените на енергијата и транспортот, што дополнително би ги притиснало и онака внимателните потрошувачи.

Даниел Ервер/Bloomberg Businessweek Adria

Двоен удар врз рутите за снабдување

За разлика од претходните нарушувања, проблемот денес не е концентриран на едно место. Околу 20 проценти од светската нафта минуваат низ Ормускиот Теснец, но оваа рута не е важна само за енергијата. Таа е и клучен излез за стока од големите текстилни производствени бази како Индија, Бангладеш и Пакистан. Истовремено, најголемиот дел од облеката што доаѓа во Европа од Азија и онака веќе беше пренасочен поради несигурноста во Црвено Море.

Со тоа истовремено се доведуваат во прашање двете клучни рути за глобалните синџири на снабдување на модната индустрија. Бродскиот сообраќај во регионот веќе е значително намален, а некои од превозниците заземаат пристап на чекање или го пренасочуваат товарот кон алтернативни пристаништа. Тоа значи подолги рокови за испорака, поскапо осигурување и повисоки цени на горивото, односно комбинација што брзо ги зголемува вкупните трошоци.

За модните компании тоа не е само логистички проблем. Модата работи според строги сезонски рокови и брза промена на колекциите, а секое оддолжување на транспортот за неколку недели може да го наруши целиот циклус на продажба. Дел од тој притисок веќе се прелева врз цените и логистиката, но вистинскиот ефект се гледа подлабоко во синџирот, односно во самите материјали врз кои почива индустријата.

Синтетиката како скриена поврзаност

Кризата дополнително открива колку индустријата е поврзана со енергентите и преку самите материјали. Полиестерот и најлонот, кои доминираат во сегментите на брзата мода и спортската облека, директно зависат од нафтата. Кога расте цената на суровината, расте и цената на производството, и тоа уште пред стоката воопшто да влезе во транспортниот систем.

Цената на нафтата во деновите по првите напади ја проби границата од 100 долари за барел, потоа кратко се стабилизира, а потоа повторно се врати над тоа ниво.

Лејла Ертур, главна директорка за одржливост во групацијата „Ејч енд ем“, вели дека синтетичките влакна нема едноставно да бидат напуштени, но дека начинот на нивна употреба мора да се менува.

Leyla Ertur/Bloomberg Businessweek Adria

„Синтетичките материјали имаат важна улога во модата, првенствено поради функционалноста и дизајнот“, изјави Ертур за „Блумберг Адрија“. „Не станува збор за нивно целосно укинување... Клучот е во рециклирање текстил во текстил.“

Групацијата „Ејч енд ем“ денес околу 32 проценти од материјалите ги обезбедува од рециклирани или одржливи извори и е блиску до целосна транзиција кон рециклиран полиестер, иако тој сè уште во голем дел се базира на ПЕТ-шишиња.

Како што објаснува Ертур, долгорочната цел е премин кон текстилно рециклирање, но технологиите потребни за тоа, особено хемиското рециклирање, сè уште се во развој. Тоа значи дека индустријата на краток рок и натаму останува изложена на цените на нафтата.

Компанијата неодамна го објави и извештајот за одржливост за 2025 година, во кој го истакнува напредокот во намалувањето на емисиите и зголемувањето на уделот на рециклирани материјали.

Емисиите од сопствените операции (Scope 1 и 2) се намалени за 41 процент во однос на 2019 година како базна година, додека емисиите во синџирот на вредност (Scope 3) се намалени за 34,6 проценти. Во таа категорија спаѓаат и емисиите од користење на продадените производи, кои лани сочинувале речиси 30 проценти, со што од групацијата „Ејч енд ем“ велат дека се на пат да ја исполнат целта за намалување на емисиите за 56 проценти до 2030 година во однос на 2019 година.

Но токму ваквите нарушувања покажуваат колку овие цели се чувствителни на надворешни шокови. Подолгите транспортни рути и поскапата логистика не значат само повисоки трошоци туку и поголеми емисии.

Од „Некст“ посочуваат дека растот на цените на материјалите, особено на полиестерот, би можел да доведе до поскапа облека. Дали компаниите ќе ги префрлат тие трошоци врз купувачите, пред сè ќе зависи од реакцијата на потрошувачите.

„Потрошувачите обично реагираат дури кога тоа ќе ги погоди по џебот“, рече Волфсон, додавајќи дека вистинскиот ефект би можел да се види кога ќе пораснат сметките за енергија.

Индиректни притисоци што се натрупуваат

Таа тензија меѓу целите и реалноста е највидлива токму во логистиката. Подолгите транспортни рути значат поголема потрошувачка на гориво, повисоки трошоци и, на крајот, поголеми емисии, токму во сегментот што во последните години беше во фокусот на оптимизацијата.

Околу 99 проценти од емисиите на групацијата „Ејч енд ем“ отпаѓаат на Scope 3, при што околу 55 проценти доаѓаат од производството, а околу 15 проценти од суровините. Транспортот, кој учествува со околу 8 проценти од вкупните емисии, исто така е дел од тој синџир и би можел, како и во остатокот од индустријата, да биде погоден доколку продолжат нарушувањата во логистиката. Тоа би барало постојано приспособување, од промена на рутите до оптимизација на логистиката.

Depositphotos

„Ако трошоците се зголемат во еден сегмент, мора да најдеме заштеди во друг“, ни вели Ертур.

Сепак, таа додава дека моменталната ситуација засега не претставува голем директен ризик за работењето ниту за климатските цели на компанијата, пред сè затоа што станува збор за релативно помал дел од операциите.

„Не гледаме директно влијание врз нашите цели за одржливост. Тоа е релативно помал дел од нашето работење, но ситуацијата и натаму внимателно ја следиме“, вели таа.

Истовремено, растот на цените на енергијата се прелева и врз хемиската индустрија, што дополнително ги зголемува цените на широк спектар производи - од текстил до амбалажа.

Најголемиот ризик доаѓа со одолжувањето

И додека логистичките проблеми можат да се квантифицираат, најголема непознаница останува однесувањето на потрошувачите.

Уделот на потрошувачката за облека веќе е во пад во споредба со периодот по пандемијата, а дополнителниот раст на цените би можел уште повеќе да ја намали побарувачката. Токму тоа ја става индустријата во незгодна позиција. Имено, таа мора да одлучи колкав дел од трошоците може да префрли врз купувачите без да ја загрози продажбата.

Како што предупредуваат од „Некст“, реакцијата на потрошувачите обично доаѓа дури кога поскапата енергија и основните трошоци ќе почнат директно да ги погодуваат домашните буџети.

Ова не е прв шок за модната индустрија, но разликата е во тоа што сега сите се случуваат паралелно. Логистиката, енергијата, суровините и побарувачката истовремено се погодени.

Во такво опкружување, враќањето на стабилна состојба сè помалку изгледа како реална опција. Наместо тоа, компаниите сè повеќе ќе мора да се приспособуваат, од промена на доставувачите до редефинирање на стратегиите за резерви и материјали. Прашањето повеќе не е дали ќе дојде до следно нарушување, туку како индустријата ќе го дочека.