Новите текстилни правила на ЕУ би можеле да ги зголемат цените на облеката

Европската Унија направи голем чекор кон циркуларната економија воведувајќи нови правила што би можеле да го променат начинот на кој купуваме и носиме облека. На почетокот на септември Европскиот парламент ги усвои измените на директивата за отпад, кои првпат обврзуваат производителите на текстил да ги финансираат собирањето, сортирањето и рециклирањето облека и обувки.

Станува збор за систем на проширена одговорност на производителите (Extended producer responsibility / EPR), чии цели се да ги натера модните брендови да ја преземат одговорноста за производите што стануваат отпад по нивната употреба. Во практика тоа значи дека производителите, вклучувајќи ги и оние од земјите надвор од ЕУ што продаваат онлајн, ќе плаќаат надоместоци што ќе се користат за развој на инфраструктурата за собирање и рециклирање текстил.

Во Европската Унија секоја година се создава околу 12,6 милиони тони текстилен отпад, додека помалку од еден процент се рециклира во нова облека. Текстилната индустрија е одговорна за 6-8 отсто од глобалните емисии на јаглерод, а потрошувачите во Европа денес купуваат околу 60 отсто повеќе облека отколку пред 15 години. Остатокот завршува во печки за согорување, депонии или во земјите на Глобалниот Југ. Новата рамка се обидува да ја прекине оваа практика, а земјите членки ќе добијат можност за примена на т.н. екомодулација, која ќе ги наградува одржливите производи со пониски надоместоци, а оние од брзата мода со повисоки.

Што всушност значи екомодулација?

Екомодулацијата е инструмент во рамките на системот ЕПР што треба да ги поттикне производителите да создаваат еколошки поефикасни и подолготрајни производи. Надоместоците што ги плаќаат брендовите нема да бидат исти за сите, туку ќе се модифицираат според нивното влијание на животната средина.

Производите што се полесни за поправање, рециклирање или содржат рециклирани материјали ќе плаќаат помали надоместоци, додека производите што имаат краток век на траење или тешко се рециклираат ќе плаќаат повисоки. Целта е брендовите уште во фазата на дизајн да размислуваат за влијанието на животната средина од нивните производи.

Во Франција, која прва го воведе ваквиот систем за текстил, производителите добиваат попусти ако понудат програми за поправање или користат материјали што се полесни за рециклирање. Но системот има и ограничувања. Во некои индустрии надоместоците се премали за навистина да поттикнат промени, додека во сектори како пакувањето тие може да имаат поголем ефект.

Во текстилниот сектор ќе биде интересно да се види дали разликите во висината на надоместоците ќе бидат доволно изразени за да влијаат на бизнис-моделите на брендовите.

Искуство постои, но сè зависи од спроведувањето

За да дознаеме како влијаат новите правила на индустријата, разговаравме со претставници од шведскиот бренд „Фјалравен“ (Fjällräven) и платформата Заландо (Zalando).

Во Заландо, која обединува популарни шопинг-платформи како Заландо и Абаут ју (About You), не покажуваат загриженост за новите правила. Тие велат дека веќе имаат искуство во спроведувањето на ЕПР-обврските во земји како Франција, Унгарија, Холандија и Латвија и дека внимателно следат како секоја членка на ЕУ ќе ја имплементира директивата во своите закони.

„Ефикасноста на ЕПР зависи од спроведувањето. Поддржуваме координиран пристап на ниво на целата Унија, особено кога станува збор за критериумите за екомодулација на надоместоците“, велат од компанијата, која нуди повеќе од 6.000 бренда на 25 пазари.

Тие нагласуваат дека целта е да се обезбедат стабилни средства за изградба на инфраструктура за рециклирање и да се финансираат одржливи производи. Тие поддржуваат и други европски прописи што одат во истата насока, како што е забраната за уништување непродадена стока. Но тие се свесни  дека трошокот за ЕПР ќе мора да се покрие некаде.

Заландо ги поддржува новите правила, но предупредува на предизвици во имплементацијата Bloomberg

Трајноста како предност

За шведскиот бренд „Фјалравен“, кој неодамна се појави на хрватскиот пазар и отвори своја продавница во загрепскиот „З центар“, новата директива не предизвика неугодности. Како што велат, нивната филозофија отсекогаш се темели на долготрајност, поправливост и едноставен дизајн.

„Веруваме дека производите треба да се прават така што ќе траат, идеално децении. Затоа ја поздравуваме иницијативата на ЕУ да донесе прагматични и смислени прописи“, вели Аико Боде, директор за одржливост на групацијата „Фненикс аутдор“ (Fenix Outdoor).

„Фјалравен“ ги гледа новите правила како потврда на својата филозофија за одржливост Извор: Fjällräven

Ерик Бломберг, раководител за иновации, нагласува дека екомодулацијата само го формализира она што „Фјалравен“ веќе го прави. „Нашата цел не е само да создадеме производи што траат подолго туку да ги направиме полесни за поправка и потенцијално рециклирање. Ако тоа значи пониски надоместоци, уште подобро, но вистинската мотивација за нас е одржливоста, а не цената“, истакнува Бломберг.

Директорката на хрватскиот дистрибутер „Ауттера“ (Outterra), Барбара Матијашиќ, напоменува дека не очекуваат значителен финансиски ефект во нивниот сегмент на пазарот. „Во премиум категоријата, каде што производите траат подолго и создаваат помалку отпад, ефектот ќе биде поблаг отколку во брзата мода. Сепак, стратегиски се подготвуваме преку усогласување на податоците и буџетирање пред обврските“, објасни таа.

Ќе влијаат ли новите правила на цените на облеката?

Воведувањето на ЕПР отвора и поширока дискусија за цените. Во крајна линија, системот што бара дополнителни надоместоци и административни трошоци мора некако да биде покриен. Ќе доведе ли тоа до покачување на цените на облеката или дел од трошоците ќе се амортизира во рамките на производствениот синџир, ќе видиме.

За брендови како „Фјалравен“, кои се повикуваат на квалитет и долготрајност, притисокот би можел да биде помал. Но за секторот на брза мода, кој се потпира на масовна продукција и ниски цени, ЕПР може да биде сериозен тест за одржливоста на бизнис-моделот.

Истовремено, потрошувачите би можеле да се најдат пред избор помеѓу повисока цена и подолг век на траење на производите. Токму тоа би можело да одреди колку новите правила навистина ќе ги променат навиките и структурата на модната индустрија во Европа.

Заедно со текстилот, новата директива ги поставува и првите обврзувачки цели за намалување на отпадот од храна во ЕУ: десет проценти помалку во преработка и производство и триесет проценти по жител во малопродажбата, угостителството и домаќинствата до 2030 година.

Но додека храната се бори со логистиката и роковите на траење, текстилот има подлабок предизвик - културата на прекумерна потрошувачка. Ако новите правила успеат да ги поттикнат брендовите и потрошувачите да го користат подолго она што веќе го имаат, тоа може да биде првиот вистински потег кон одржлива мода во Европа.