text size
Европската Унија го доби првиот голем погон за трајно складирање јаглерод диоксид, со што технологијата на која Брисел смета во намалувањето на индустриските емисии преминува од демонстрациски проекти во комерцијална примена.
Данскиот крал Фредерик X во петокот во пристаништето Есбјерг официјално го отвори „Гринсенд“ (Greensand), проект што го води ИНЕОС (INEOS Energy) заедно со ХЕ (Harbour Energy) и данскиот државен фонд „Нордсофонден“ (Nordsøfonden). Во првата комерцијална фаза ќе може да складира до 400 илјади тони CO₂ годишно, а капацитетот со текот на времето би можел да порасне на четири до осум милиони тони, се наведува во официјалното соопштение на ИНЕОС.
Станува збор за цел синџир на зафаќање, транспорт и трајно складирање на јаглерод диоксид. Во почетната фаза CO₂ главно ќе доаѓа од дански постројки за производство на биометан. По зафаќањето се претвора во течна форма и со камиони се транспортира до посебен терминал во пристаништето Есбјерг, каде што привремено се складира.
Оттаму го презема „Карбон дистројер 1“ (Carbon Destroyer 1), првиот наменски изграден брод за транспорт на CO₂ во ЕУ. Бродот го транспортира до исцрпеното нафтено поле Нини Вест во данскиот дел на Северно Море, околу 250 километри од брегот. Таму CO₂ се вшприцува во наоѓалиште приближно 1.800 метри под морското дно, каде што треба трајно да остане складиран.
Интегритетот на наоѓалиштето го тестираше Данскиот и гренландскиот геолошки завод (GEUS), а проектот доби и безбедносно одобрение од независната организација ДНВ (DNV).
Од 400 илјади до осум милиони тони
Почетните 400 илјади тони годишно се само првата фаза од проектот. „Гринсенд“ е проектиран така што капацитетот, во зависност од побарувачката, може да се зголеми на четири до осум милиони тони CO₂ годишно.
Тоа е важно и поради значително поголемите цели што си ги постави Европската Унија. ЕУ сака до 2030 година да има најмалку 50 милиони тони годишен капацитет за складирање CO₂, а до 2040 година меѓу 250 и 280 милиони тони. До тие нивоа Европа сè уште е далеку.
Технологијата на зафаќање и складирање јаглерод, позната како ЦЦС (CCS), е особено важна за индустриите во кои емисиите тешко можат целосно да се отстранат со други методи. Наместо испуштање во атмосферата, CO₂ се зафаќа на местото на настанување, се транспортира и се вшприцува во соодветни геолошки формации длабоко под земјата.
Затоа ИНЕОС го претставува „Гринсенд“ и како начин за намалување на емисиите без гасење на енергетски интензивното производство во Европа. Таквите индустрии, според податоците што ги наведува компанијата, директно вработуваат речиси осум милиони луѓе и годишно создаваат околу 550 милијарди евра додадена вредност.
„Европа нема да постигне нето нулта стапка на емисии со затворање фабрики и извоз на работни места. Потребни ни се решенија што ќе ѝ овозможат на индустријата да остане конкурентна, истовремено намалувајќи ги емисиите“, посочи во соопштение претседателот на ИНЕОС, Џим Ретклиф.
„Гринсенд“, додаде тој, повеќе не е пилот-проект ниту концепт, туку оперативен бизнис за транспорт и складирање јаглерод.
Нова инфраструктура за европската индустрија
Со пуштањето во работа на „Гринсенд“, инфраструктурата за складирање станува достапна и за други индустриски проекти за зафаќање CO₂ што се развиваат низ Европа. ИНЕОС очекува дека со растот на тие проекти ќе се менуваат и изворите на јаглерод диоксид што пристигнуваат во Данска.
„’Гринсенд’ започнува со биоген CO₂, но неговото значење далеку го надминува тој прв чекор. Подготвени сме да ги зголемиме капацитетите за да примаме CO₂ од индустриите низ Европа“, рече Мадс Гаде, извршен директор на ИНЕОС ЕЕ (INEOS Energy Europe).
За европскиот комесар за енергетика и домување Дан Јоргенсен, почетокот на работата на „Гринсенд“ покажува дека складирањето јаглерод преминало од фазата на демонстрација кон вистинска примена.
„Го трасираме патот за европските индустрии да продолжат со транзицијата кон нискојаглеродна иднина, а истовремено да ги задржат производството, инвестициите и вработеноста на нашиот континент“, рече Јоргенсен.
„Гринсенд“ не е првиот проект за складирање CO₂ во Европа. Норвешкиот НЛ (Northern Lights) започна да складира јаглерод диоксид во август 2025 година, но Норвешка не е членка на Европската Унија. „Гринсенд“ затоа е првиот проект од такви размери што влегува во комерцијална работа во рамките на ЕУ.
.webp){kind=icon}
