Бродовите што го поврзуваат глобалниот пазар полека преминуваат на електричен погон

Во класиката на Жил Верн „Дваесет илјади милји под морето“ футуристичката подморница на капетан Немо, „Наутилус“, ја движат батерии. Електричниот превоз оттогаш главно остана во доменот на научната фантастика.

Но тоа наскоро би можело да се промени. На почетокот на овој месец беше испорачан  електричниот контејнерски брод Ning Yuan Dian Kun, кој може да превезе 740 единици, односно стандардни контејнери со должина од 6,1 метар. Неговите десет контејнерски батерии складираат количина енергија споредлива со онаа во 380 автомобили на „Тесла“ , а батериите во пристаништето можат да се заменат или да се полнат со кабли од копно.

За оние што го следат поморскиот сообраќај, капацитетот од 740 TEU може да изгледа скромен. Моменталниот рекорд го држи бродот MSC Irina, пуштен во употреба во 2023 година, кој може да превезе 24.346 контејнери - речиси 33 пати повеќе од Ning Yuan Dian Kun. Додека батериите не станат конкурентни во толку големи размери, лесно е да се отпишат.

Но не сосема. Иако огромните контејнерски бродови ја движат светската трговија и ги поврзуваат најголемите пристаништа како Шангај, Ротердам, Лонг Бич и Сингапур, тие не можат да застануваат во секое пристаниште. Поради своите димензии не влегуваат во илјадници помали пристаништа кои и понатаму примаат контејнерски товар. Во пракса тоа значи дека голем дел од работата во најголемите јазли не се сведува на префрлување на контејнерите на патишта и железници, туку на нивно распределување на помали „feeder“ пловила кои потоа ги развезуваат во помали пристаништа.

Многу од тие пловила се помали отколку што често се мисли. Нешто повеќе од половина од светската контејнерска флота има капацитет помал од 3.000 TEU, што се смета за горна граница на тој сектор. Според податоците на агенцијата на ОН за трговија и развој (UNCTAD), просечната големина на бродовите кои во 2023 година пристанувале во пристаништа изнесувала 3.618 TEU. Како и кај помалите патнички авиони, како „Боинг 737“ или „Ербас A320“, нивната улога на кратки и фреквентни линии често е поважна од онаа на поголемите, импресивни бродови - тие го чинуваат 'рбетот на глобалната транспортна мрежа.

Тоа воедно значи дека значително придонесуваат и за загадувањето. Според податоците на аналитичката платформа Xeneta, во просечна година околу половина од вкупните испуштања од контејнерскиот поморски сообраќај доаѓаат од бродови со капацитет помал од 8.000 TEU, додека околу една петина паѓа на бродови кои превезуваат помалку од 3.000 TEU.

Тоа е и понатаму значително повеќе од 740 контејнери колку што може да понесе Ning Yuan Dian Kun. Но и други бродоградители и превозници одат во слична насока.

Bloomberg

Тоа, сепак, не значи дека батериите немаат важна улога. Секој пат кон декарбонизација на поморскиот сообраќај ќе се потпира на комбинација од различни решенија. Околу 30 проценти од вкупната потрошувачка на гориво во бродарството паѓа на снабдување на бродовите со енергија додека стојат во пристаништата. Во Европа, Северна Америка и Кина веќе се спроведуваат проекти за приклучување на усидрените бродови на електричната мрежа, а пристаништата покрај реката Јангце - една од најважните внатрешни товарни рути во светот - со години постепено се електрифицираат.

Истовремено, втечнетиот природен гас (LNG), метанолот и амонијакот сè почесто го заменуваат класичното бродско гориво и дизелот. Околу половина од сите нови нарачки во индустријата веќе предвидуваат користење на алтернативни горива.

Таквите напори имаат смисла. Поморскиот сообраќај создава околу три проценти од глобалните стакленички гасови, што е споредливо со вкупните испуштања на сите авиони во воздухот. И покрај силните обиди на американската влада во рамките на Меѓународната поморска организација да го блокира или одложи воведувањето на глобална цена на јаглерод, самата индустрија настојува да го намали својот климатски отпечаток.

Горивото сочинува приближно половина од трошокот на поединечното патување, што им дава силен финансиски поттик на бродарите за воведување технологии што ја намалуваат потрошувачката.

Досега батериите во таа слика играа споредна улога. Но, како и во патниот товарен превоз, и дел од поморскиот сектор кој долго време се сметаше за отпорен на електрификација постепено се менува. Модуларните батериски системи во контејнери, кои моментално се тестираат во Кина и Норвешка, им овозможуваат на компаниите да ја испробаат технологијата во пракса и брзо да ја прошират ако се покаже исплатлива.

Секоја година батериите стануваат поевтини, полесни и посилни. Нивниот потенцијал за промена на светот затоа не треба да се потценува.