Регионалните берзи минуваат низ фаза на развој обележана со ИПО проекти, проширување на понудата на инвестициски производи, зајакнување на регионалното поврзување и обиди за привлекување на поголем број инвеститори.
На конференцијата по повод 25 години Бањалучка берза, која се одржа вчера во Бања Лука, раководителите на регионалните берзи ги претставија плановите за развој на пазарот на капитал - од нови ИПО-а и ETФ-ови во Загреб, преку интеграција со „Еуронекст“ (Euronext) во Белград, до ИПО програма во Скопје и амбицијата на Љубљанската берза до 2030 година да добие статус на пазар во развој (еmerging market).
Истовремено, Бањалучката берза го става фокусот на активирање на капиталот кој се наоѓа во банкарските депозити и развој на домашниот пазар на капитал преку едукација и нови инструменти за финансирање.
Прочитај повеќе
Што можат домашните пазари на капитал да научат од другите?
Иако понудата на производи во регионот Адрија се шири во последните години, пазарите на капитал сè уште имаат значителен простор за развој.
28.05.2026
Лансирање на векот: Како планот на „Спејс екс“ за рекордно ИПО може да се спореди со најголемите во историјата
„Блумберг Њуз“ испита како претстојното ИПО на „Спејс екс“ се споредува со 100-те најголеми глобални ИПО-а од 2000 година наваму.
28.05.2026
ЕЦБ алармира за ризик од остар пад на берзите
Берзите рушат рекорди, но Европската централна банка предупредува дека пазарите стануваат опасно ранливи на силна корекција.
27.05.2026
Иако плановите се амбициозни, речиси сите претставници на берзите се согласни дека клучниот проблем на регионот и понатаму е недоволната ликвидност на пазарот.
Срдиќ (Бањалучка берза): Во депозитите лежи значителен потенцијал
Борис Срдиќ, директор на Бањалучката берза (BLSE), рече дека пазарот на капитал е ресурс кој е неопходно да се развива со цел зајакнување на финансискиот и економскиот систем во земјата.
„Што се однесува до потенцијалот, во депозитите во банките моментално имаме 37 милијарди марки. Сметаме дека во тоа лежи значаен потенцијал - тие средства да бидат искористени преку пазарот на капитал, во развојни проекти, во обврзници и нови ИПО-а што планираме да ги развиваме во наредниот период“, истакна Срдиќ.
Она што е сигурно е дека BLSE очекува интензивна, структуирана работа која се однесува на подигање на нивото на финансиска писменост кај граѓаните и стопанските субјекти, кои треба да се едуцираат за да ги препознаат можностите на пазарот.
Борис Срдиќ (Foto: BLSE)
„За пазарот на капитал стане мотор на развојот на економијата во земјата, тој мора да биде искористен. Без дополнителен развој на пазарот не можеме да имаме доволно алтернативи за финансирање на проекти и инвестиции“, истакна Срдиќ.
Главниот недостиг на сите берзи, па и на BLSE, е недоволната ликвидност, недостигот од пазарен материјал и финансиска писменост.
Грачан (Загрепска берза): До крајот на годината нови ИПО-а и најмалку два нови ЕТФ-ови
Томислав Грачан, член на управата на Загрепската берза (ZSE), изјави дека по трите ИПO-а минатата година, на оваа година гледа оптимистички.
„Имавме три ИПО-а минатата година, оваа година најавувам ИПО на „Боскар“ (Bosqar) од 150 милиони евра, ИПО на „Томи“ (Tommy), уште едно ИПО се подготвува за крајот на годината, со најмалку два нови ETФ-ови, многу оптимистички“, рече Грачан.
Истакна дека е видлив повратокот на малите инвеститори на берзата од 2022 година, до кога доминираа институционалните инвеститори. Денес 60 проценти од вкупните трансакции на ZSE ги прават малите инвеститори.
„Од 2022 година пазарот расте со двоцифрени стапки, дигиталните платформи овозможија полесен пристап за инвеститорите. ETФ-овите се покажаа како идеален инструмент за малите инвеститори“, наведе Грачан.
Кон крајот на 2020 година беа вклучени првите ETФ-ови на ZSE, а денес ги има шест и тие сочинуваат приближно 10 проценти од вкупниот промет на берзата. Грачан очекува до крајот на годината вклучување на уште неколку нови ETФ-ови и уште поголем интерес за нив.
Во првиот квартал од 2026 година просечниот дневен промет на ZSE изнесува четири милиони евра, ѕвезди се компаниите „Кончар“ и „Кончар ДИСТ“.
Томислав Грачан (Foto: BLSE)
Спомена и народни обврзници и благајнички записи кои во Хрватска успешно се емитуваат последните години и со кои е зајакнат пазарот на капитал. Досега граѓаните инвестирале околу 16 милијарди евра, што претставува околу 8,5 проценти од хрватскиот долг.
Што се однесува до проектот за поврзување на осум пазари на капитал (Хрватска, Словенија, Македонија, Полска, Словачка, Романија, Бугарија, Унгарија), Грачан рече дека тоа е најамбициозниот проект во овој дел на Европа чија цел е да го направи регионот повидлив за поголемите инвеститори.
„Целта не е создавање на една заедничка берза, туку функционално поврзување преку заедничка инфраструктура, хармонизација на процедурите, заеднички производи и заеднички индекси“.
Проектот заеднички го реализираат ЕБРД и ZSE и на него активно се работи веќе две години.
„Моментално подготвуваме заеднички ETФ, заеднички индекс, се работи на пост-трејд инфраструктура. Мислам дека многу скоро ќе излезат овие индекси и ETФ-ови. Проектот ќе биде отворен и за други берзи во регионот кои не се вклучени, а клучен услов е имплементација на европската правна регулатива“, порача Грачан.
Остоиќ (Белградска берза): Одиме кон интеграција со „Евронекст“
Лазо Остоиќ, извршен директор на Белградската берза (BGDX), наведе дека без регионално поврзување сите берзи во регионот, па дури и оние што се малку поголеми, а не се во регионот, имаат проблем со ликвидноста.
„Потребата од поврзување и понатаму постои. Ние во 2021 година одлучивме да влеземе во поврзување со берзата во Грција, која осмисли да направи една заедничка платформа на која би имало повеќе берзи усогласени со европските стандарди. Влеговме во тој процес, ја завршивме првата технолошка фаза. Втората фаза беше интеграција со нив, но дојде до промена 'Евронекст' ( Euronext) ја купи Атинската берза и ја приклучи на својот систем. Влеговме со нив во преговори и ќе видиме како ќе оди тој вид интеграција со 'Евронекст'“, наведе Остоиќ.
Со стратегијата во Белград е дефинирано дека, покрај тоа што берзата се хармонизира со европските стандарди, ќе се работи на зголемување на бројот на инструменти кои можат да бидат предмет на тргување и во кои луѓето можат да инвестираат, како и компаниите да ја гледаат берзата како место каде што можат дополнително да прибираат капитал.
Лазо Остоиќ (Foto: BLSE)
Покрај тоа, во BGDX одлучија да направат чекор понатаму во полето на токенизацијата.
„Веќе имаме 11 компании кои издале свои токени. Она што не постои, а се покажа како потреба, е место за секундарно тргување. Луѓето се многу заинтересирани да вложат во токени, но немаат опција да го заменат токенот и да влезат во некој друг. На она на што сега работиме е формирање на една платформа која би била на блокчејн систем, каде што луѓето би можеле секундарно да тргуваат со своите токени. Тоа е чекорот што го направивме“, истакна Остоиќ за „Блумберг Адрија“.
Говорејќи на панелот на конференцијата, потсети дека на BGDX се листирани 250 компании, но дека се тргува со околу 20 од нив.
Порано, кога со ЕБРД се обидоа да развијат ИПO, увидоа дека не постои желба кај сопствениците на компаниите да се откажат од дел од сопственоста и да бидат транспарентни. „Се свртевме кон корпоративни обврзници, каде што се прави комплетна длабинска анализа, компаниите добиваат кредитен рејтинг и тие се подготвени за берза. Се јавија голем број компании, а по листирањето на корпоративните обврзници, во разговор со нив гледам дека планираат како следна фаза да одат во ИПO“, истакна Остоиќ.
Штериев: Во соработка со ЕБОР развиваме ИПО
Иван Штeриев, извршен директор на Македонската берза (MSE), рече дека оваа берза рекорд во тргувањето имала во 2007 година, кој сè уште не е надминат.
„Се тргува главно со акции, имаме 90 листирани компании, но концентрацијата е во максимум 20 компании. Тргуваат претежно домашни физички лица, а имаме и втор и трет пензиски столб, но тие не се присутни на пазарот како во Хрватска“, рече Штeриев.
Потсети на периодот кога одредени компании по закон мораа да бидат листирани на берза, па и оние што не размислуваа за берза по тоа листирање, и кога веќе не постоеше обврска да останат, сепак останаа, што влијаеше врз тоа деловното работење да биде потранспарентно. „Немаме странски инвеститори, тоа е една од најголемите слабости. Малку беше мит кога ние во регионот сметавме дека можеме да привлечеме странски инвеститори - тоа е прашање на регионализација“, порача Штeриев.
Што се однесува до соработката со ЕБОР, ја оцени како добра. „Конечно, по две години преговори, добивме конкретна ИПО програма за македонскиот пазар на капитал. Почнуваме следниот месец и тоа ќе биде проект во две фази“, наведе Штeриев.
Во првата фаза, на јавен повик треба да бидат избрани до 10 компании за кои ќе се изработи ИПO документ, чија изработка ќе биде финансирана со грант во износ од 70 проценти, а 30 проценти ќе биде учество на компанијата.
„Ако има кандидати за тоа, се оди во втората фаза, повторно грант од 70 проценти, каде што ќе има кофинансирање на проспектот за ИПО - маркетинг стратегија“, кажа Штeриев.
Бомбач (Љубљанска берза): Целта ни е да добиеме статус на пазар во развој
Марко Бомбач, извршен директор на Љубљанската берза (LJSE), наведе дека оваа берза го достигна дното во 2023 година според повеќе критериуми и дека од тогаш трендовите се позитивни.
„Перформансот на словенечките акции е добар веќе 10–15 години, со акциите на „Крка“ и НЛБ се тргува најмногу, а зад нив имаме уште четири компании со повеќе од милијарда евра пазарна капитализација. Ликвидноста има позитивен тренд, како и пазарот на обврзници. И за ЕТФ-овите сум оптимистичен“, порача Бомбач.
Марко Бомбач (Foto: BLSE)
Љубљанската берза (LJSE) е вклучена на платформата „Интерактив брокерс“ (Interactive Brokers), што овозможува пристап за странски инвеститори.
„Имаме 17 издавачи, повеќето се многу квалитетни, но предизвик е сè уште малата ликвидност, иако е подобра отколку порано. Дневниот промет е четири милиони евра, има простор за напредок, а недостиг е што немаме институционални инвеститори“.
Во стратегијата за развој на пазарот на капитал, целта на Словенија е до 2030 година да добие статус на пазар во развој (emerging market), да се подобри финансиската писменост на граѓаните и компаниите, да заживеат индивидуални инвестициски сметки, retail обврзници и да се направи список на државни компании кои некогаш би можеле да бидат подготвени за ИПO.
„Тоа се главните работи во стратегијата. Пазарите во развој се сосема друг клуб, амбициозен е планот како и нашите желби. Треба да одиме кон тоа. Според одредени критериуми за пазар во развој сме подготвени - имаме регулаторна рамка, инфраструктура, пазарната капитализација е многу близу, но најголем проблем е ликвидноста. Поради тоа се битни споменатите индивидуални сметки кои би можеле да го променат тоа. Кога би можело да се случи? Според мене, во најдобар случај на почетокот на втората половина од следната деценија“, порача Бомбач.“
.webp){kind=icon}
