Лансирање на векот: Како планот на „Спејс екс“ за рекордно ИПО може да се спореди со најголемите во историјата

Сосема прикладно за компанија чија крајна цел е да испраќа луѓе меѓу ѕвездите, иницијалната јавна понуда (ИПО) на „Спејс екс“ (Space Exploration Technologies Corp.) ова лето се очекува да донесе стратосферски приноси за нејзиниот основач Илон Маск и нејзините рани инвеститори. Компанијата се стреми да собере дури 75 милијарди долари со проценета вредност од над два билиони долари, објави Блумберг Њуз во април.

Планот на оваа компанија за ракети, сателити и вештачка интелигенција да се котира на Nasdaq во јуни е без преседан во модерната историја, а неговото потенцијално влијание врз пазарите на капитал е мерливо само со антимонополските напори што доведоа до распадот на нафтениот монопол на „Стандард Оил“ (Standard Oil Company) во 1911 година.

Блумберг Њуз испита како претстојното ИПО на „Спејс екс“ се споредува со 100-те најголеми глобални ИПО-а од 2000 година наваму.

Овие ИПО-а собраа просечно по 11 милијарди долари (прилагодено на вредноста на доларот од 2026 година). Најголемото ИПО на сите времиња беше  излегувањето на берза на скапоцениот камен во круната на Саудиска Арабија, „Арамко“ (Aramco). Собра 38 милијарди долари во вредност од 2026 година (29 милијарди долари во тоа време).

Bloomberg

 

„Арамко“ исто така го држи рекордот за најголема пазарна капитализација постигната по излегување на берза, од 2,4 билиони долари во вредност од 2026 година (1,7 билиони долари по цени од 2019 година). Ниту една друга компанија не се приближила до таа висока проценка, а само 24 други ИПО-а ја надминале пазарната капитализација од 100 милијарди долари во вредност од 2026 година.

Bloomberg

 

Компаниите во секторите за широка потрошувачка (жолта боја), комуникации и технологија (портокалова боја) учествувале во поголемиот дел од ИПО-ата во последните 10 години. Ова е промена од претходната деценија, во која доминирале финансиските институции (зелена боја), енергетиката и комуналните услуги (виолетова боја) и производителите на индустриски производи и материјали (светло сина).

Bloomberg

 

„Спејс екс“ се стреми да ги сруши овие рекорди со најголемото ИПО на сите времиња во однос на собраниот капитал, а потенцијално дури и во однос на проценката ако нејзината пазарна капитализација се искачи далеку над својата цел од повеќе од 2 билиони долари. Компанијата привлекува инвеститори со својот профитабилен бизнис со сателитски интернет Старлинк и со планот за поставување центри за податоци во вселената.

Bloomberg

 

Патот на „Спејс екс“ од основањето до берзите е значително подолг од просечниот кандидат за ИПО; компанијата постои речиси четвртина век. Дури и нејзиниот најблизок конкурент, „Мајкрософт“, излезе на берза за половина од тој период.

Всушност, во поголемиот дел од постоењето на „Спејс екс“, менаџментот им кажувал на вработените дека компанијата нема непосредни планови да котира на берза. Едноставно ќе собира пари приватно и ќе им овозможи на вработените да профитираат од нејзините акции преку периодични откупни понуди. Компанијата немала проблеми со собирање свеж капитал и постигнување сè повисоки проценки на вредноста на приватниот пазар.

Извори: PitchBook, Bloomberg | Забелешка: Пазарните капитализации на јавниот пазар претставуваат вредности на крајот од годината. Податоците за 2026 година се однесуваат на вредностите од 20 мај. Износите се прилагодени за инфлација со користење на сезонски прилагодениот индекс на потрошувачки цени за урбаното население (CPI-U) за април 2026 година, според податоците од Бирото за статистика на трудот. Податоците за вреднување вклучуваат проценети износи.

 

Неверојатниот раст на „Спејс екс“ низ годините е делумно поттикнат од порастот на приватното собирање средства и нејзиниот екосистем на фондови за ризичен капитал и семејни канцеларии. Дури и традиционалните инвестициски фондови станаа таканаречени „крос-овер“ инвеститори, учествувајќи во рунди на финансирање пред ИПО-то и преземајќи удели и во приватни и во јавни компании.

Излегувањето на пазарот со зрели, но сè уште растечки бизнис линии како „Старлинк“ ќе помогне да се уверат инвеститорите на јавниот пазар. Меѓутоа, со одделот за вештачка интелигенција којшто троши многу пари - потроши 7,72 милијарди долари само во првите три месеци од 2026 година и пријави оперативна загуба од 2,47 милијарди долари во истиот период - ова сигурно нема да биде последен пат „Спејс екс“ да бара дополнително финансирање.

„Спејс екс“ не е сам во својата амбиција да собере огромна сума пари за да победи во  трката за вештачката интелигенција. „Опен еј-ај“ се подготвува доверливо да поднесе барање за ИПО во наредните недели, велат луѓе запознаени со ова прашање. Блумберг Њуз објави дека и „Антропик“ , исто така, размислува за свое јавно деби веќе во октомври годинава. И додека продолжуваат да растат во приватниот сектор, повеќето од овие компании фокусирани на вештачка интелигенција постигнуваат зачудувачки проценки. „Опен еј-ај“ собра средства со проценка од 852 милијарди долари во март. Откако „Антропик“ достигна проценка од 380 милијарди долари претходно оваа година, сега е во преговори да собере уште една рунда финансирање со проценка од повеќе од 900 милијарди долари. И двете компании во рамки на ИПО-ата веројатно би ги надминале своите проценки од приватните пазари.

Извори: PitchBook, Bloomberg | Забелешка: Износите се прилагодени за инфлацијата со примена на сезонски прилагодениот индекс на потрошувачки цени за урбаното население за април 2026 година, издаден од Бирото за статистика на трудот. Во случаите каде што се пријавени повеќекратни проценки во рок од една година, се прикажува најновата проценка. Податоците за проценка на вредноста ги вклучуваат проценетите износи.

 

Во споредба со своите конкуренти од вселенскиот и сателитскиот сектор, „Спејс екс“ може да се покаже како добра зделка според некои метрики. Со пазарна вредност од 2 билиони долари, компанијата би имала коефициент цена-продажба (P/S ratio) од 104 за 12-те месеци што завршија на 31 март, според пресметките на Блумберг Њуз - далеку над просекот на индексот S&P 500, но евтино во споредба со сателитските компании „АСТ СпејсМобајл“ (AST SpaceMobile Inc.) и „Рокет Лаб“ (Rocket Lab Corp.), кои имаат коефициенти од 409 и 123 пати, соодветно.

„Спејс екс“, исто така, има значително повисоки приходи од двете компании, со 19,3 милијарди долари во последните четири квартали. “Рокет Лаб“, пак, има само 680 милиони долари приходи во истиот период. Големите одбранбени конгломерати со изложеност на вселенскиот сектор, како што се „Локид Мартин“ (Lockheed Martin Corp.) и „Нортроп Груман“ (Northrop Grumman Corp.), кои генерираат повеќе приходи од сите нив заедно, имаат коефициент цена-продажба многу поблизок до просекот од 4,7 пати за S&P 500.

Извор: Bloomberg | Забелешка: Коефициентот цена-продажба (P/S) се пресметува како сооднос на пазарната капитализација на 20 мај и приходите за последните четири фискални квартали. SpaceX беше проценет на над 2 трилиони долари, како што објави Bloomberg News. Bloomberg News, исто така, ги пресмета и преостанатите приходи на SpaceX користејќи податоци од поднесувањето на Образецот S-1 на 20 мај. Просечниот сооднос цена-продажба за S&P 500 е на 20 мај.

 

Гледајќи напред, вештачката интелигенција го сочинува најголемиот дел од она што „Спејс екс“ го опишува во својата документација како вкупен достапен пазар (TAM) од 28,5 билиони долари. Се очекува вештачката интелигенција да учествува во значителен дел од приходите откако во  финансиски извештаи ќе почне  да се гледа реализацијата на  договорот од 1,25 милијарди долари месечно за снабдување со компјутерска моќ на „Антропик“.

За навистина да ги постигне своите цели, „Спејс екс“ ќе треба да ги дополни своите центри за податоци на Земјата со објекти во вселената, технологија за која сè уште не е докажано дека функционира во пракса. Може ли „Спејс екс“ да ги исполни своите возвишени проекции и да ги претвори соништата за орбитални центри за податоци, бази на Месечината и колонија на Марс во златен рудник за купувачите во ИПО-то? Неговата иднина е меѓу ѕвездите.

Поврзани акции:

711339Z:US (Space Exploration Technologies Corp)

SPCE:US (Virgin Galactic Holdings Inc)

2611033D:US (OpenAI)

1892140D:US (Anthropic PBC)

MSFT:US (Microsoft Corp)

AAPL:US (Apple Inc)

ARAMCO:AB (Saudi Arabian Oil Co)

BABA:US (Alibaba Group Holding Ltd)

 

- Со помош од Матиу Бенаму, Вивиен Нго, Ентони Хјуз. Уредиле: Дејвид Морис, Јуе Кју, Клое Вајтакер

 

Методологија

„Блумберг њуз“ анализираше податоци за 100-те најголеми корпоративни иницијални јавни понуди и слични котации на берза (како што е издавањето на американски депозитарни потврди - ADR) на глобално ниво од 2000 година до 20 мај 2026 година, според номиналната големина на понудата во моментот на издавање. Понудите на затворени взаемни фондови или инвестициски фондови за недвижности (REIT) не се вклучени. Компаниите за кои не се достапни податоци за пазарна капитализација за првите денови на тргување се исклучени од анализата.

Котациите на неколку берзи кои биле дел од истото собирање капитал беа споени во една котација. Повеќе котации на иста компанија кои се одржале во различно време и биле дел од различни рунди на собирање капитал беа водени одделно. Конечната големина на собраниот капитал беше искористена, вклучувајќи ги сите опции за дополнителна распределба на акции (greenshoe) во случаите каде што беа искористени. Големината на понудата беше конвертирана од локални валути во американски долари според девизниот курс на денот на објавувањето на котација. Прикажаната пазарна капитализација се однесува на крајот од првиот ден од тргувањето за соодветниот тикер на таа листа.

За да бидат податоците споредливи во текот на целиот анализиран период, износите за големината на понудата и пазарната капитализација беа прилагодени на вредноста во долари од 2026 година, користејќи го сезонски прилагодениот индекс на потрошувачки цени за урбаното население (CPI-U) за април 2026 година, според податоците од Бирото за статистика на трудот.

За „Спејс екс“ е  користена целна проценка од над два билиони долари и целна големина на понуда од 75 милијарди долари, како што објави „Блумберг Њуз“.

Компаниите се категоризирани по сектор користејќи го Системот за класификација на индустријата на Блумберг (BICS). Некои поврзани сектори се групирани заедно. „Спејс екс“, „АСТ Мобајл“, „Рокет Лаб“  и „Вирџин Галактик“ се групирани под категоријата „Вселена“ за полесно да се спореди „Спејс екс“ со неговите конкуренти.