„Спејс екс“ со загуба од 4,3 милијарди долари пред историското ИПО

„Спејс екс“ (SpaceX) јавно поднесе документација за она што би можело да стане најголемата иницијална јавна понуда (ИПО) во историјата, откривајќи милијарди загуби и структура на акции што ќе му овозможи на Илон Маск да ја задржи целосната контрола врз компанијата.

Компанијата за ракети, сателити и вештачка интелигенција (ВИ) му дава на милијардерот право на надгласување на сите други акционери, а наедно му ветува и огромни дополнителни награди - вклучувајќи и можност да добие до една милијарда акции - доколку успее да ги реализира поставените цели, се наведува во документите доставени во средата до американската Комисија за хартии од вредност (SEC).

Меѓу целите што Маск, кој има 54 години, треба да ги исполни е и создавање човечка колонија на Марс со најмалку еден милион жители. Пред тоа, „Спејс екс“ треба да ја претвори во реалност идејата за центри за податоци во орбитата, дел од визијата што компанијата ја опишува како најголем потенцијален пазар во историјата, проценет на 28,5 билиони долари.

Главното прашање за инвеститорите е дали амбициите на Маск навистина оправдуваат процена на вредноста на компанијата до 2 билиона долари, особено ако се земат предвид финансиските резултати што изгледаат скромно во споредба со тие очекувања. „Спејс екс“ во првиот квартал пријавил нето-загуба од 4,28 милијарди долари при приход од 4,69 милијарди долари, наспроти загуба од 528 милиони долари и приход од околу 4 милијарди долари во истиот период една година претходно.

Планот на Маск за ИПО од невидени размери би можел значително да ги промени и јавните и приватните пазари доколку успее. Огромната берзанска дебитантска понуда и евентуалниот раст на цената на акциите би можеле да ги намалат сомнежите околу тоа дали приватните компании со ограничени финансиски информации и ниска ликвидност се преценети во рамките на финансирањето предводено од ризичен капитал.

Компанијата планира преку листирањето да собере до 75 милијарди долари, а документите покажуваат бизнис што расте брзо, но истовремено троши огромни количества готовина. За инвеститорите да поверуваат во визијата на Маск, ќе треба да бидат убедени дека „Спејс екс“ може да освои значителен дел од пазарот што самата го проектира - и наедно да прифатат дека нема да имаат реална можност да го сменат од раководната позиција доколку стратегијата не успее.

Зрел стартап

Поднесените документи го прикажуваат „Спејс екс“ како конгломерат со степен на зрелост речиси невиден за компанија пред ИПО. Вкупните приходи на компанијата во 2025 година достигнале 18,7 милијарди долари, во споредба со 14 милијарди долари претходната година. Во истиот период компанијата преминала од профит од 791 милион долари во 2024 година кон загуба од 4,94 милијарди долари минатата година.

Најголем дел од приходите моментално доаѓа од Старлинк (Starlink), сателитскиот интернет-сервис на компанијата, кој во првиот квартал од 2026 година учествувал со околу две третини од вкупната продажба.

Бројот на корисници на Старлинк во последните неколку години се зголемил речиси двојно - од 2,3 милиони во 2023 година на 4,4 милиони во 2024 година и 8,9 милиони во 2025 година. Приходите од овој сегмент достигнале 4,42 милијарди долари минатата година во споредба со 2 милијарди долари една година претходно.

Иако „Спејс екс“ доминира во индустријата за вселенски транспорт и е клучен партнер за лансирања и на НАСА и на Пентагон, тој сегмент сè уште работи со оперативни загуби.

Во трите месеци заклучно со 31 март, вселенскиот сегмент остварил приход од 619 милиони долари и оперативна загуба од 662 милиони долари. Една година претходно истиот сегмент остварил приход од 4 милијарди долари и оперативна загуба од 657 милиони долари.

Амбициите на компанијата за поставување центри за податоци во орбитата остануваат огромни. Планот предвидува годишно лансирање на 100 гигавати ВИ-компјутерски капацитет на соларно напојувани сателити  - еквивалентно на околу една петтина од вкупното годишно производство на електрична енергија во САД во 2025 година.

Убедливо најскап сегмент е вештачката интелигенција. Од вкупните капитални расходи на „Спејс екс“, кои речиси се удвоиле на 20,74 милијарди долари минатата година, повеќе од половината биле насочени кон ВИ-бизнисот - нов сегмент по преземањето на „Екс еј-ај“ (xAI) оваа година.

Загубите од ВИ-операциите пораснале на 6,36 милијарди долари минатата година, во споредба со 1,56 милијарда долари во 2024 година.

Компанијата планира дополнително да го зајакне ВИ-секторот преку аквизиции, меѓу кои и договорот вреден 60 милијарди долари за ВИ-стартапот „Курсор“ (Cursor). „Спејс екс“ има право да го финализира преземањето во рок од 30 дена по излегувањето на берза.

Доколку договорот биде раскинат од која било страна, „Курсор“ ќе има право на надомест од 1,5 милијарда долари во готовина, како и дополнителен „одложен надомест за услуги“ од 8,5 милијарди долари според договорот за компјутерски капацитет.

Bloomberg

Плановите за Старшип

Од центрите за податоци во орбитата до испраќањето луѓе на Месечината и Марс, ниту еден сегмент не е поважен за иднината на компанијата од големата ракета Старшип (Starship). Претставена како најмоќната ракета што е некогаш развиена, Старшип е клучна за амбициозните планови на Маск, а во документите се предупредува дека евентуални доцнења или неуспеси во нејзиниот развој би можеле сериозно да ја загрозат иднината на компанијата.

Леталото сè уште не е целосно оперативно и помина низ проблематичен тест-период, при што неколку тестирања во 2025 година завршија со експлозии. Маск претходно изјавуваше дека неговата цел е ракетите да можат да се дополнуваат со гориво директно во орбитата и да пренесуваат меѓу 100 и 150 тони товар.

Старшип е замислен и како повторливо употреблив систем за лансирање, при што целата ракета би се враќала на Земјата по секоја мисија - нешто што никогаш досега не е постигнато. Компанијата предупредува дека евентуални дополнителни модификации на дизајнот или нови тестирања би можеле да предизвикаат огромни дополнителни трошоци и пренасочување ресурси од други проекти.

Што вели „Блумберг интелиџенс“ 

„Документот С-1 покажува дека бизнисот со лансирања работи со загуба, како што и очекувавме поради високите трошоци за истражување и развој. Документите укажуваат на забрзување на развојот на Старшип, што дополнително ќе ги зголеми трошоците. Целта на Маск е Старшип драматично да ги намали трошоците за транспорт во орбитата - на 185 долари по килограм, во споредба со историскиот просек на НАСА од 18.500 долари - што е клучно за стратегијата за центри за податоци во вселената и сателитски констелации во ниската орбита“.

- Џорџ Фергусон, виш аналитичар за одбранбена индустрија во „Блумберг интелиџенс“.

„Спејс екс“ дополнително наведува дека следната генерација на сателити од Старлинк не може да биде лансирана со постојните ракети „фалкон 9“ (Falcon 9) и „фалкон хеви“ (Falcon Heavy), ниту пак тие системи можат да ги поддржат новите сателити дизајнирани за директна комуникација со паметни телефони.

Огромна добивка за Маск

ИПО-то на „Спејс екс“ би можело да донесе огромни добивки за раните инвеститори, но најголем добитник би бил самиот Маск.

Тој моментално поседува 12,3 отсто од акциите од класата А и 93,6 отсто од акциите од класата Б, што му обезбедува 85,1 отстп од гласачката моќ во компанијата. Бидејќи акциите од класата Б носат по 10 гласа, Маск ќе ја задржи контролата и по излегувањето на берза.

По Маск, најголем акционер е Антонио Грасијас, основачот на ВЕП (Valor Equity Partners), со 7,3 отсто од акциите од класата A.

Еден од највпечатливите пропусти во документацијата е недостигот на детално објаснување за уделот на „Гугл“, кој според регулаторно известување од април поседувал 6,11 отсто од компанијата на крајот од 2025 година. При проценета вредност од 2 билиона долари, тој удел би вредел околу 122 милијарди долари.

Голем дел од успехот на листирањето ќе зависи од интересот на малите инвеститори, кои би можеле да купат и до 30 отсто од понудените акции. „Спејс екс“ планира продажба на акции преку „Чарлс Шваб“ (Charles Schwab), „Фиделити“ (Fidelity), „Робинхуд“ (Robinhood), „Софи“ (SoFi Technologies) и И-ТРЕЈД (E*TRADE by Morgan Stanley).

Скептиците на Маск

Деталите во документацијата, како што се структурата на сопственост и финансиските извештаи, дополнително би можеле да ги засилат критиките кон Маск.

Големи пензиски фондови веќе ја критикуваа структурата на двојни акции што му овозможува практично право на вето врз сопственото разрешување. Претставници на пензиските фондови на Њујорк и Калифорнија побараа ревизија на структурата, додека советничката група СОЦ (SOC Investment Group) побара СЕЦ да ги испита финансиските објави на компанијата.

Depositphotos

Дополнителни сомнежи се јавуваат околу тоа дали бројките навистина ја оправдуваат потенцијалната позиција на „Спејс екс“ како една од највредните компании во светот. Со проценета вредност од два билиона долари, компанијата би била поголема од речиси сите членки на индексот S&P 500, па дури и од „Тесла“, која исто така ја води Маск.

Некои аналитичари и претходно оценуваа дека процените над 1,25 билион долари се тешко оправдувачки, особено имајќи предвид дека најголем дел од приходите доаѓа од Старлинк, додека „Екс еј-ај“ бележи огромни месечни загуби.

Клучен фактор за успехот ќе биде и тоа дали индексните провајдери како S&P Dow Jones Indices и FTSE Russell ќе ги променат правилата за побрзо вклучување на огромни ИПО-компании како „Спејс екс“ во главните индекси. Само со индексот S&P 500 се поврзани околу 24 билиони долари средства.

Купувањето акции од индексните фондови потенцијално би можело да го ублажи притисокот од продажба на акции од страна на инсајдерите. Документацијата предвидува 180-дневен lock-up период за постојните акционери, со постепено ослободување на дел од акциите во првите шест месеци по листирањето. Маск, сепак, не е дел од тој договор.

„Голдман сакс“ (Goldman Sachs), „Морган Стенли“ (Morgan Stanley), „Банка на Америка“ (Bank of America), „Ситигруп“ (Citigroup) и „ЏП Морган“ (JPMorgan Chase) се водечки банки во процесот, заедно со уште 18 финансиски институции. „Спејс екс“ ќе дебитира на Nasdaq и Nasdaq Texas под ознаката SPCX.

Формалната маркетинг-кампања за понудата, кога ќе бидат објавени точните услови за продажбата на акциите, се очекува да започне на 4 јуни, додека цената на акциите би можела да биде утврдена веќе на 11 јуни, објави „Блумберг њуз“.