Раст на акциите на „Спејс екс“ по рекордното ИПО

Акциите на „Спејс екс“ (SpaceX) пораснаа на првиот ден од тргувањето во петокот, по првичната јавна понуда од 75 милијарди долари, која сруши рекорди и веднаш го претвори крунскиот бисер на империјата на Илон Маск во една од највредните јавни компании во светот.

Акцијата се искачи до 176,52 долари, или 31 проценти над нејзината понудена цена, помалку од два часа откако акциите започнаа со тргување кратко пред пладне во Њујорк. Скокот на цената го претвори Маск во првиот билионер во светот и ја лансира пазарната капитализација на компанијата на повеќе од два билиона долари.

„Првичниот пораст е во рамките на нормалноста за технолошка акција“, рече Дек Муларки, генерален директор во „СЛЦ Менаџмент“ (SLC Management). „Тоа е она што би го очекувал, бидејќи мислам дека базата на инвеститори има опсег од оние кои веруваат дека Маск го има допирот на Мида до други кои се технички трговци. Тие донекаде се држат меѓусебно под контрола.“

Додека претседателот на „Спејс екс“, Гвин Шотвел, главниот финансиски директор Брет Џонсен и мајката на Маск, Меј, беа меѓу собраните во Насдак (Nasdaq MarketSite) за дебито на акциите, самиот Маск остана во седиштето на компанијата во Старбејс, Тексас. А многу од неговите вработени имаа и други работи со кои требаше да се посветат: „Спејс екс“ лансираше 29 од своите сателити „Старлинк“ во орбитата со својата ракета „Фалкон 9“ (Falcon 9) од Кејп Канаверал, Флорида, околу еден час пред отворањето на американските берзи.

„Секако е тешко да се поверува дека мала компанија што започна во магацин во Ел Сегундо сега излегува на берза со најголемата првична јавна понуда досега“, рече Маск во пренос во живо на X, поранешниот Твитер профил што сега е дел од „Спејс екс“. „И дозволете ми да ви кажам дека ако луѓето ми кажаа дека ова ќе се случи, јас си реков, човече, сигурно пушиш некој навистина добар крек, бидејќи мислам дека оваа компанија ќе пропадне.“

ИПО-то на компанијата за ракети, сателити и вештачка интелигенција привлече побарувачка од над 350 милијарди долари од институции и малопродажни инвеститори, според луѓе запознаени со ова прашање. Околу 70 проценти од акциите продадени на институции беа доделени на таканаречени инвеститори на долг рок, покрај суверените фондови за богатство, велат изворите. „Блекрок“ (BlackRock Inc) се обиде да купи околу 5 милијарди долари вредни акции во ИПО-то, додека Јавниот инвестициски фонд на Саудиска Арабија и Кувајтскиот инвестициски орган нарачаа акции во вредност од 1 до 5 милијарди долари, објави „Блумберг њјуз“.

Меѓу фирмите што поставија нарачки, близу една третина од нив не добија никакви акции, велат некои од луѓето.

И покрај целиот ентузијазам за котирањето, многу инвеститори беа скептични дека компанија која сè уште не остварила профит заслужува толку голема проценка.

„Од фундаменталните аспекти, инвеститорите се истрчаа“, рече Аманда Лионс, раководител на истражувањето во „Енерџи Груп Капитал“ (Energy Group Capital Group), додавајќи дека верува дека вреднувањето на збирот од нејзините делови би изнесувало околу 600 милијарди долари, приближно една третина од пазарната капитализација на ИПО. „Но, „скапото“ никогаш не било катализатор за Илон Маск, а обложувањето против неговата премија е губитничка размена веќе една деценија.“

Од друга страна, долгогодишните верници во Маск гледаат вредност во видот на премија што се прицврстува на неговите компании.

„ИПО-то на ‚Спејс екс‘ ја сигнализира точката на транзиција од свет доминиран од софтвер во свет доминиран од хардвер“, рече Шон Магваер, партнер во „Секвоја Капитал“ (Sequoia Capital), кој ги водеше инвестициите на фирмата во компаниите на Маск. „Ова важи за целата реална економија, ризичниот капитал, јавните пазари, тоа е нешто што се пробива зад сцената во последните две до три години.“

Тргувањето во петок ќе биде критичен тест за акциите. Дури и по собирањето на најголемиот износ досега на ИПО, „Спејс екс“ сè уште има потреба од потврда од пазарот за својата амбиција да доминира со вештачката интелигенција и да ги однесе луѓето на Месечината и Марс, како и контроверзниот режим на управување на компанијата што му ветува на Маск речиси целосна контрола.

Невидената големина на дебито на „Спејс екс“ ги прави механиките на пазарот покомплицирани, а стравот од неочекувани грешки како оние што го попречија ИПО-то на Фејсбук во 2012 година гарантирано ќе ги држи раководителите во трема. Првиот ден на тргување не само што ќе го постави тонот за идните сесии, туку ќе влијае и на перспективите за пар потенцијални гигантски првични јавни понуди од конкурентите на „Спејс екс “ за вештачка интелигенција, „Антропик“ (Anthropic PBC) и „Опен еј-ај“ (OpenAI).

„Тоа најавува прилично голем бран на ИПО“, рече Џон Валдрон, претседател на „Голдман Сакс“ (Goldman Sachs Group Inc), за време на интервјуто на Блумберг ТВ со Франсин Лакуа. „Пазарите на капитал се подготвени да ги финансираат овие извонредни компании додека градиме инфраструктура за вештачка интелигенција.“

Индекс, малопродажни ветрови

Меѓу незадоволните инвеститори чија распределба на ИПО-то потенцијално не го достигна посакуваниот износ се купувачите на мало. Таа група испорача повеќе од 100 милијарди долари побарувачка, од која поголемиот дел не беше исполнет откако групата доби околу 15 милијарди долари во акции. Друг опасен ветер за акциите ќе биде принудното купување од страна на фондовите за следење на индекси, кои би можеле да генерираат побарувачка до 6 милијарди долари, бидејќи тие купуваат акции пред очекуваното брзо вклучување на акциите во референтните показатели, според „Блумберг Интелиџенс“ (Bloomberg Intelligence).

Сепак, голема ИПО не е гаранција за извонредна сесија, а кревкото расположение околу новокотираните компании значи дека некои никогаш не се опоравуваат од тргување под нивната понудена цена на првиот ден. Дури и некои фирми кои растат по нивните ИПО не успеваат да го одржат моментумот.

За американските ИПО што собираат најмалку милијарда долари, рекордот за најголема дневна добивка му припаѓа на производителот на софтвер за дизајн „Фигма“ (Figma Inc), која порасна за 250 проценти во своето деби во 2025 година, покажуваат податоците собрани од „Блумберг“. Се откажа од зголемувањето и сега е околу 45 проценти под цената од ИПО-то.

Фирмата за стабилни валути „Циркл Интернет Груп“ (Circle Internet Group Inc), уште една котација од 2025 година, се искачи за 168 проценти на својот прв ден. Останува на приближно исто ниво над цената на ИПО-то.

Компаниите со негативен нето приход имаат тенденција да заостануваат за повеќе од 10 проценти во текот на првите 18 месеци по нивното котирање во споредба со профитабилните конкуренти, според извештајот на „Тривариате Рисрч“ (Trivariate Research) од минатата година. „Спејс екс“имаше нето загуба од 4,28 милијарди долари во првиот квартал од 2026 година.

Барем дел од ценовните движења во тргувањето по ИПО-то се должи на релативно малиот број акции што се достапни. ИПО-то на „Спејс екс“ е исклучок дури и според нормалните стандарди, со приближно 4,2 проценти од нејзините акции во оптек достапни за тргување на првиот ден.

Иако малото пуштање во промет може да доведе до нестабилност за компанијата, некои се повеќе загрижени за тоа што ќе се случи со поширокиот пазар кога инсајдерите ќе можат да продадат повеќе акции додека истекуваат таканаречените договори за заклучување.

„Тешкиот дел за мене е како што пуштањето во промет се отклучува, како тоа се апсорбира со текот на времето“, рече Џеремаја Бакли, менаџер на портфолио во „Јанус Хендерсон Инвесторс“ (Janus Henderson Investors).

„Не мислам дека апсорбирањето на ИПО од 75 милијарди долари е толку влијателно, но ако зборуваме за апсорбирање на билион долари во пуштање во промет, тоа треба да дојде од некаде, тоа ме прави понервозен“, рече Бакли.

Спојување на „Тесла“

Раните перформанси на „Спејс екс“ веројатно ќе играат огромна улога во она што многу инвеститори го гледаат како крајна игра на Маск - спојување со „Тесла“, создавајќи ја долго дискутираната „Илон Инк“ (Elon Inc), што би им овозможило на инвеститорите да купат во една компанија што ги комбинира сите визии на главниот извршен директор за роботи, автономни автомобили, вештачка интелигенција и центри за податоци во вселената во една акција.

 

Иако ништо официјално не е објавено, инвеститорите ја притиснаа компанијата да размисли за спојување на „Спејс екс“ и „Тесла“ во јануари, објави „Блумберг њјуз“, пред договорот со „Екс еј-ај“ (xAI) да биде објавен. Спојувањето по ИПО-то на „Спејск екс“ е само прашање на време, изјави раниот инвеститор Питер Дијамандис за Блумберг ТВ во мај.

„Нема сомнение дека постојат синергии помеѓу ‚Тесла‘ и ‚Спејс екс‘ во нашата иднина“, изјави Шотвел од „Спејс екс“. „Во моментов, сум фокусиран на тоа да ги задржам светлата вклучени овде.“

„Голдман Сакс“ (Goldman Sachs Group Inc), „Морган Стенли“ (Morgan Stanley), „Банка на Америка“ (Bank of America Corp), „Ситигруп“ (Citigroup Inc) и „ЏП Морган Чејс“ (JPMorgan Chase & Co) го предводеа договорот, заедно со уште 18 банки кои учествуваа. Компанијата е формално позната како „Спејс Експлорејшн Технолоџис Корп“ (Space Exploration Technologies Corp).

Со оглед на тоа што Волстрит веќе се подготвува да му даде на „Спејс екс“ценовни цели од 190 долари, дебатата за сонот на Маск да ги направи луѓето мултипланетарен вид е на прагот да започне.

За Ниргунан Тиручелвам, аналитичар во „Алетеа Капитал“ (Aletheia Capital) во Сингапур, ИПО-то носи симболично значење на ист начин како што котацијата на „Алибаба“ (Alibaba Group Holding Ltd) во 2014 година го претставуваше подемот на Кина и е-трговијата.

„Во овој случај, ИПО-то на ‚Спејс екс‘ е показател за состојбата на пазарот“, рече Тиручелвам. „‚Спејс екс‘ го претставува технолошкиот бум управуван од вештачката интелигенција и подемот на вселенската технологија како една од дефинирачките сили на нашето време.“

— Со помош од Ентони Хјуз, Деметриос Погкас, Џена Хак, Франсин Лакуа, Кејт Дафи, Абхишек Вишнои, Питер Кајер и Кармен Рајнике