Откако војната со Иран ги наруши глобалните синџири на снабдување за клучните горива и ѓубривата, цените на омилениот орев на земјата, ф'стаците, скокнаа најмногу во последните осум години.
Иран е втор најголем производител на ф'стаци во светот. Тие се конзумираат самостојно, а често се користат во сладолед, чоколадо и пијалоци. Конфликтот дополнително ги ограничува залихите на веќе тесниот пазар во време кога побарувачката на потрошувачите расте брзо.
Трговијата со ф'стаци во земјата беше засегната од санкциите и геополитичките тензии дури и пред војната, вели Ник Мос, аналитичар за пазари на јаткасти плодви во компанијата „Експана Маркетс“. Послабиот принос за 2025 година, кој не ги исполни очекувањата, и прекинот на комуникацијата во јануари за време на владиното сузбивање на граѓанските немири, што го отежна координирањето на извозот, дополнително го ограничија снабдувањето.
Почетокот на војната кон крајот на февруари дополнително ја влоши ситуацијата, „заострувајќи ја веќе ограничената ситуација“ и намалувајќи ги залихите на ф'стаци, што ја отежнуваше испораката на глобалните пазари, рече Мос. „Ф'стаците се многу чувствителни на случувањата на Блискиот Исток бидејќи регионот игра клучна улога како важен производител, транзитен центар и пазар.“
Глобалната потрошувачка на ф'стаци нагло се зголеми откако чоколадните плочки полнети со овој плод, познати како „Дубаи чоколадо“, станаа вирални на Тикток и Инстаграм кон крајот на 2023 година. Овој тренд значително ја зајакна побарувачката во Европа, Блискиот Исток и Азија. Големите прехранбени брендови, како што се „Хеген дас“ (Häagen-Dazs) и „Таш“ (Táche), вклучија ф'стаци во нивниот сладолед и билни пијалоци, додека „Старбакс“ (Starbucks) дополнително го популаризираше кафето со вкус на ф'стаци. Според податоците од компанијата „Експана“, референтните цени за ф'стаци во САД се зголемија за околу 30 проценти во двете години од крајот на 2023 година..
Дубаи чоколодо - Фото: Depositphotos
Според податоците од Министерството за земјоделство на САД, Иран учествува со околу една петтина од светското производство на ф'стаци и една третина од глобалниот извоз, додека Соединетите Американски Држави обезбедуваат околу 40 проценти од производството и околу половина од глобалните испораки. Поради војната со Иран, која ја ограничува понудата и ги нарушува трговските текови, цените на ф'стаците во март достигнаа 4,57 долари за фунта, што е највисоко од мај 2018 година, покажуваат податоците на „Експана“.
„Како резултат на војната, шпедитерите ги откажуваат сите нови резервации за Блискиот Исток од 2 март“, рече Гјана Ранџан Дас, раководител на бизнисот со јаткасти плодови и мешунки во „Кроун поинт“ (Crown Point Ltd.), компанија со седиште во САД која ја снабдува прехранбената индустрија со ф'стаци. Конфликтот, според него, ги наруши синџирите на снабдување, вклучително и пратките со ф'стаци во Индија, која годишно увезува јаткасти плодови во вредност од околу 9 милијарди долари.
Иако е прерано да се каже дали воените напади ги оштетиле иранските посеви, кои првенствено се наоѓаат на североистокот од земјата, логистичките рути и транспортните врски до трговските центри во Обединетите Арапски Емирати и Турција веќе се нарушени, рече Мос.
„Постои загриженост за тоа колку од производот всушност ќе стигне до глобалните пазари ако конфликтот продолжи“, додаде тој. „Дури и купувачите кои вообичаено не набавуваат директно или индиректно од Иран би можеле да се најдат во пожестока конкуренција за достапните количини на други места.“
Тоа би можело да ги принуди производителите на храна да ги зголемат цените, да ги прилагодат рецептите или да преминат на поевтини алтернативи.
Производителите на грицки честопати заменуваат еден вид јаткасти плодови со друг од причини поврзани со трошоците, но ф'стаците, како клучна состојка, потешко се заменуваат целосно, додаде Дас. „Изгледа дека сладоледот ова лето ќе нема посебен вкус на ф'стаци или ќе биде значително поблаг.“
.webp){kind=icon}
