По стапките на предците: Како потрагата по корените прераснува во туристички бизнис

„Здраво, моето име е Шармејн и се обидувам да ја истражам историјата на семејството на мојот татко и да најдам некој што можеби го познавал него или ги познавал неговите роднини“, пишува во објава во една јавна група на Фејсбук. Шармејн потоа детално ги опишува семејното стебло на татко ѝ, местото на раѓање и подоцнежното место на живеење. Таа наведува и дека нејзиниот татко за време на повоените миграции живеел во бегалски камп во Австрија. Прегледувајќи ги семејните фотографии, одлучува од другиот крај на светот да отпатува во Словенија, татковината на нејзиниот татко, каде што сака да ги пронајде неговите траги.

Некои луѓе не патуваат само за да ја посетат земјата од која потекнува нивното семејство. Тие бараат конкретни места, куќи, гробови, цркви и луѓе поврзани со нивните предци. Во туризмот за ваквите патувања се усвоил изразот туризам во потрага по корените, односно „рут туризам“ (root tourism). Станува збор за патувања на иселеници и нивните потомци во земјата на потекло, односно местата од кои потекнуваат нивните предци. Во прв план не се нужно најпознатите туристички атракции, туку личната историја - селото од кое заминал предокот, куќата во која живеело семејството, црквата, гробиштата, архивските записи или луѓето со исто презиме.

Во нашиот регион оваа форма на туризам е доста добро документирана преку истражувања, иако како посебен туристички сегмент не се следи систематски во официјалната статистика.

Едно од клучните истражувања е делото на географот Миха Кодерман од Универзитетот на Приморска и американската географка Лидија Михаелич Пулсифер, објавено во 2012 година во списанието „Две татковини“. Авторите го дефинирале туризмот во потрага по корените како посети на иселеници и нивните потомци на земјата на нивните предци и утврдиле дека тој израз, на пример во Словенија, тогаш сè уште бил релативно непознат, иако над 300.000 луѓе со словенечко потекло живееле надвор од земјата. Истражувањето, сепак, било ограничено на словенечко-американската заедница, па неговите резултати не можат да се генерализираат на сите потомци на Словенците низ светот. Сепак, наодите многу јасно покажуваат што ги поттикнува ваквите патувања.

Не доаѓаат само на разгледување туку и по своите корени

Дури 72 проценти од одговорите биле поврзани со посета на роднини и пријатели, односно откривање на наследството на предците. Класичното разгледување знаменитости како мотив го навеле 22 проценти од испитаниците, додека деловните и другите причини сочинувале уште шест проценти. Авторите затоа заклучуваат дека меѓу анкетираната група мотивите поврзани со потрагата по корените биле убедливо најважната причина за доаѓање во Словенија.

Испитаниците го опишувале тоа многу лично. „Да немам семејство што можам да го посетам, посетата на Словенија би била помалку привлечна“, напишала една испитаничка од Мериленд. Друг испитаник, од Охајо, рекол дека тој и неговиот брат, поради сличноста со локалното население, во нив ги препознале своите тетки, чичковци и баби и дедовци и дека по посетата биле „уште погорди што се Словенци“. Трет испитаник, од Флорида, напишал: „Ја открив Словенија како скриено богатство. Пред да почнам да ги истражувам моите корени, не знаев многу за таа земја.“

За ваквите посетители патувањето може да биде значително подолго и поинтензивно од вообичаеното туристичко патување. Испитаните словенечко-американски посетители во Словенија во просек останувале 12,2 дена, додека 76 проценти од нив останувале подолго од една недела. Во Словенија доаѓале во просек по два-три пати во десет години, при што некои се враќале секоја година, а други еднаш во десет години или уште поретко.

Кога семејната историја станува туристички производ

Важен дел од искуството било и менувањето на односот кон сопствениот идентитет. Речиси 93 проценти од испитаниците рекле дека посетата влијаела позитивно врз нивниот однос кон наследството. Кодерман и Михаелич Пулсифер затоа ваквите патувања ги опишуваат како „интензивни емоционални аџилаци“. Не станува збор само за обиколка на места туку и за потрага по дел од сопствената историја.

Денес потенцијалниот круг на луѓе заинтересирани за вакви патувања е уште поголем.

Потрагата по корените често почнува од семејни фотографии | Depositphotos

Токму тука се отвора и деловната страна на приказната. Кодерман наведува дека туризмот во потрага по корените е потенцијално интересен пазарен сегмент бидејќи ги поврзува патувањата со генеалогијата, семејната историја, културното наследство и посетите на роднините. Авторите наведуваат дека во околината на северно Охајо, каде што постоела голема словенечко-американска заедница, уште тогаш работеле туристички агенции што организирале посебни патувања во Словенија. Тие биле наменети како за посети на роднини така и за луѓе што сакале да ја истражат својата семејна историја и да воспостават врски со словенечките корени.

Словенечката туристичка организација (СТО) инаку ги сегментира туристите и според нивните мотиви и однесување, но туризмот во потрага по корените во јавно објавената сегментација не го издвојува како посебна целна група.

„Туризмот во потрага по корените не го следиме посебно“, наведоа од СТО. Истовремено укажаа на Хрватска, каде што постојат специјализирани агенции што им помагаат на иселениците во потрагата по нивните корени. Според нивното искуство, луѓето најчесто податоците за предците ги бараат во старите црковни книги, во кои некогаш биле запишувани сите родени и венчани. „Подетални податоци за тоа немаме“, објаснуваат од СТО.

За помалите градови, „туризмот во потрага по корените“ нуди начин да се пренасочи туристичката потрошувачка надвор од најпосетените дестинации | Depositphotos

Италија во корените пронашла пазар вреден повеќе милијарди

Италија му пристапила на овој потенцијал многу посистематски. Земјата го вклучила туризмот во потрага по корените во своите развојни и туристички политики, а италијанското Министерство за надворешни работи во 2022 година го започнало проектот „Туризмо деле Радичи“, кој ги поврзува Италијанците низ светот и нивните потомци со местата од кои потекнуваат нивните семејства.

Првичниот проект, финансиран од италијанскиот план за закрепнување, бил вреден 20 милиони евра и бил насочен и кон развој на малите места и руралните подрачја. Во мај оваа година за понатамошно зајакнување на програмата министерството добило уште 200 милиони евра од Фондот за развој и кохезија за периодот 2021–2027 година.

Причината за таквиот пристап е и големината на потенцијалниот пазар. Италијанското Министерство за надворешни работи проценува дека низ светот живеат речиси 80 милиони луѓе со италијанско потекло. Според податоците на министерството, Италија во 2024 година ја посетиле 6,6 милиони „туристи на корените“, додека нивната потрошувачка изнесувала околу пет милијарди евра. За 2026 година министерството очекува повеќе од 7,4 милиони такви посетители и повеќе од 5,5 милијарди евра потрошувачка.

Италија притоа не продава само сместување и разгледувања. Централната програма „Италеа“ им помага на посетителите во текот на целото патување - од откривање на италијанското потекло и генеалошките истражувања до организирање патувања низ местата на нивните предци.

Во мрежата учествуваат локални даватели на услуги, водичи, сместувања, музеи и други понудувачи, додека „Италеа кард“ поврзува повеќе од 760 партнери. Регионалните канцеларии на „Италеа“ за три години примиле повеќе од 10.000 барања за патувања или генеалошки истражувања.

Важен дел од италијанската стратегија е и географијата. Туристот што ги бара своите корени не мора да се интересира за Рим, Фиренца или Венеција, туку често за мало место, село или рурално подрачје од кое потекнувало неговото семејство. Токму затоа италијанското министерство го гледа т.н. „рут туризам“ како начин посетителите да се насочат и кон помалку познати места, каде што нивната потрошувачка може да им користи на локалните сместувачки капацитети, угостителството, производителите на храна и пијалаци и другите услуги.

Шармејн, која започнала да ја истражува својата семејна приказна на Фејсбук, е дел од многу поширок феномен. Кога некој ќе го премине океанот за да ја пронајде куќата во која некогаш живеел неговиот предок, тој не купува само авионски билет и хотелска соба. Тој купува пристап до сопствената историја. Прашањето за земјите во регионот Адрија е дали тој интерес умеат да го препознаат и како пазар.