Војната меѓу Израел и Хамас разбуди нов вид многу силна лојалност меѓу потрошувачите во муслиманскиот свет, која не стивнува без оглед на постигнатото кревко примирје.
Едно неделно попладне во летото 2024 година, децата на Лајлатул Сараџејн Мохд Исмаил повторно побарале да одат во „Мекдоналдс“ (McDonald’s). Меѓутоа, Лајлатул, како и многу муслимани во Малезија, го бојкотира овој ланец за брза храна и други американски брендови поради поддршката на САД за Израел. Оваа одлука, водена од морални причини и во знак на солидарност со народот во Газа, не успеала да надвладее над неодоливата желба на нејзините деца за пилешка храна, едно од најпопуларните јадења во понудата на овој синџир во Малезија. Додека децата сè погласно барале крцкави копанчиња, Лајлатул привремено го решила проблемот така што самата ги зготвила дома. Потоа отишла чекор понатаму.
Убедена дека веројатно илјадници Малезијци, ако не и милиони, копнеат по таа храна, но се држат настрана од меѓународните брендови што ги поврзуваат со Израел или со неговиот близок сојузник, САД, таа покренала мал бизнис што требало да му конкурира на мегасинџирот. За нешто повеќе од една година, „Ахмадс фрајд чикен“ (Ahmad’s Fried Chicken), брендот што Лајлатул и нејзиниот сопруг Мохд Тауфик Каирудин првично го покренаа како мобилна кујна, успеал да отвори 35 локали. До крајот на 2026 година, ќе има околу 110.
Оваа земја во Југоисточна Азија има 34 милиони жители, од кои околу две третини се муслимани. Потрошувачите кои ги бојкотираат светскиот синџир ресторани во знак на солидарност со Палестина придонесоа за процут на локалните брендови низ целата земја. На пример, малезискиот синџир кафетерии „Зуспресо“, кој во 2023 година имаше помал број продажни места од „Старбакс“, минатата година двојно го зголеми нивниот број, додека бројот на кафетерии на „Старбакс“ се намали. Денес, синџирот под името „Зус кафе“ е најголемиот синџир кафетерии во Малезија, со повеќе од 700 локали што продаваат лате со тиква и зачини, како и напитоци со локални вкусови, како кокос и палмин шеќер.
Во ресторан на синџирот „Ахмадс фрајд чикен“/Courtesy Ahmad’s Fried Chicken
Иако шансите за мир на Блискиот Исток се зголемуваат, се чини дека потрошувачите остануваат верни на домашните алтернативи. „Промената е трајна“, вели Адиб Залкапли, основач на консултантската фирма за геополитички прашања „ВГА“ (Viewfinder Global Affairs), која ги следи трендовите во Југоисточна Азија. „Политиката или, поконкретно, случувањата во Палестина дефинитивно се главниот фактор што ги поттикнува потрошувачите да се свртат кон алтернативни брендови. Палестина е најважното надворешнополитичко прашање во малезиската политика.“
Во Малезија, третата најбогата земја во Југоисточна Азија, во изминатите неколку години се разви многу силно пропалестинско расположение. Премиерот Анвар Ибрахим, поради отворената поддршка за Хамас, милитантно движење кое САД и Европската унија го сметаат за терористичка организација, ужива поддршка кај муслиманските гласачи, кои поддршката за Палестинците ја доживуваат како верска должност. На собирите во знак на поддршка за Палестина се собираат илјадници граѓани, додека налепниците „Спасете ја Газа“ на автомобилите се вообичаена појава. Малезија нема дипломатски односи со Израел.
Нетрепеливоста кон синџирот ресторани „Мекдоналдс“ се разгоре уште во првите денови од судирот меѓу Израел и Хамас, откако на социјалните мрежи се појавија фотографии од локали во Израел кои делеле оброци на војници. „Мекдоналдс Малезија“, синџирот во сопственост на „Лајонхорн“ (Lionhorn Pte Ltd.) од Саудиска Арабија, веднаш се дистанцираше од постапките на франшизата „Мекдоналдс Израел“. „Едностраната одлука на поединечна франшиза не треба да се смета за глобална иницијатива“, наведе „Мекдоналдс Малезија“ во соопштение од октомври 2023 година. Сепак, локалната нетрепеливост не стивнуваше. На мета се најдоа многу од вкупно 370 локали, чии ознаки беа уништувани, како и билборди и ресторани. „Мекдоналдс Малезија“, кој не објави како тоа финансиски се одразило врз неговото работење, не одговори на барањето за коментар. Споредливата продажба на „Мекдоналдс“ на меѓународните пазари со развојна лиценца, меѓу кои е и Малезија, порасна за 4,7 отсто во последниот квартал.
Малезија сигурно не е пазар од пресудно значење за водечките светски брендови. (Вредноста на угостителскиот сектор во делот на храната во Малезија се зголеми речиси двојно, на 27,5 милијарди долари до 2023 година, според прогнозата на истражувачката компанија „Мордор“ (Mordor Intelligence); за споредба, вредноста на овој сектор во САД ќе надмине 1,5 билиони долари.) Сепак, последиците од губењето купувачи и понатаму се чувствуваат, имајќи предвид дека Малезија не е единствената земја што го доведе во прашање својот однос кон светските потрошувачки брендови. „Кока-Кола“ (Coca-Cola Icecek AS), која ги флашира и продава производите на „Кока-Кола“ на Блискиот Исток, летово пријави пад на пазарниот удел во Турција и Пакистан по повиците за бојкот на западните компании поврзани со Израел. Во Индонезија, која има најголема муслиманска популација во светот, операторот на франшизата на „КФЦ“ (KFC), „ПТ Фаст фуд Индонезија“ (PT Fast Food Indonesia), затвори десетици локали во изминатите две години, откако купувачите се откажаа од неговата крцкава пилешка храна. И тука не е крајот – има уште многу примери. Откако потрошувачите ќе се свртат кон локален бренд, многумина велат дека нема враќање назад.
Малезискиот синџир „Зус кафе“, кој кон крајот на 2023 година се прошири и на Филипините. Оттогаш отвори локали и во Тајланд, Сингапур и Брунеи, откако сфати дека не само Малезијците, туку и другите потрошувачи сакаат локална варијанта на производи приспособена на сопствениот вкус. На Филипините, на пример, овој синџир стекнува лојални купувачи така што продава кафе со вкус на убе – виолетов сладок корен. „Се трудиме да ја зачуваме растечката доверба во домашните брендови“, вели главниот директор за оперативни прашања во „Зус“, Венон Тиан.
Јасно е дека нема да опстанат сите локални брендови што сега добро работат во време на бојкот. „Експанзијата би можела да се забави поради ограничените ресурси“, вели Азизул Амилудин, соработник во Малезискиот институт за економски истражувања. Иако потрошувачите во моментов повеќе се насочуваат кон локалните брендови, традиционалните брендови имаат свое наследство и предности, вели Сидни Лоренс Квејс, извршен директор во компанијата „Берјаја фуд“, која управува со „Старбакс“ во Малезија. Оваа компанија, и покрај бојкотот, затворањето локали и загубите што ѝ ги донесе судирот во Газа, цврсто верува во брендот „Старбакс“, вели Квејс, додавајќи дека работењето постепено се опоравува.
Сидни Лоренс Квејс/фото: Ian Teh for Bloomberg Businessweek
Сепак, домашните брендови, како „Ахмадс фрајд чикен“, засега се успешни. Синџирот што го основале Лајлатула и нејзиниот сопруг, двајцата на возраст од 34 години, остварува месечна продажба од околу три милиони рингити (околу 730.000 долари), што претставува одличен поврат на вложените 700.000 рингити, колку што првично инвестирале во изградбата на првиот локал во декември 2024 година.
Во Шах Алам, производствениот центар во Селангор, најразвиената сојузна држава во Малезија, неодамна отворениот ресторан на синџирот „Ахмадс“, со жар-црвена фасада и модерен ентериер, многу наликува на локал на кој било меѓународен синџир за брза храна. Во него, Фаисал Мохамад и неговата сопруга уживаат на маса со пилешко, помфрит и газирани пијалаци. Тој вели дека нема намера да се враќа на меѓународните брендови за брза храна.
„Домашните брендови се исто толку добри“, вели Фаисал (41), кој често купува кафе во „Зус кафе“ (Zus Coffee). „Имаат сѐ што го нудат и другите ресторани, само без политички контроверзии.“
– Во пишувањето помогнаа Нети Исмаил и Ред Браун.
.webp){kind=icon}
