Илон Маск ги крши правилата за расна еднаквост во Јужна Африка

Глобалните телекомуникациски компании работат во Јужна Африка преку партнерства со локални претпријатија што делумно се во сопственост на црни Јужноафриканци. Со тоа се почитуваат правилата за еднаквост воведени по завршувањето на апартхејдот. Компанијата „Спејс екс“ (SpaceX) веќе една година се обидува да издејствува промена на тие правила.

Компанијата, која настојува да ја понуди својата услуга за сателитски интернет Старлинк во Јужна Африка, лобира кај носителите на одлуки во врска со прописите за сеопфатно економско зајакнување на црнците (Broad-Based Black Economic Empowerment / B-BBEE), според кои најмалку 30 отсто од сопственоста во телекомуникациските компании мора да им припаѓа на локални граѓани од црната раса. Илон Маск тие прописи ги нарече „отворено расистички“ и минатата година своето негодување го изнесе на својата социјална мрежа X: „На ’Старлинк’ не му е дозволено да работи во Јужна Африка затоа што не сум црнец“. Тоа предизвика бес во неговата родна земја, но изгледа дека таквиот пристап дава резултати.

Во декември Соли Малатси, министер за комуникации и дигитални технологии, му наложи на регулаторното тело на тој сектор да ги измени правилата за локална сопственост, што потенцијално би ѝ отворило пат на компанијата „Старлинк“ да работи во Јужна Африка без отстапување сопственички удел. Оваа одлука на Малатси, како член на Демократската алијанса, партија што се залага за слободен пазар, предизвика поделби меѓу двете водечки партии во владејачката коалиција. Заменик-министерот Мондли Гунгубеле, кој доаѓа од најголемата партија во земјата, Африканскиот национален конгрес (АНЦ), партија од левиот центар, за телевизијата „И-ен-си-еј“ (eNCA) изјави дека се противи на таа директива, наведувајќи дека министерот се обидува да го измени законот надвор од законодавната процедура.

Bloomberg

Јужна Африка почна да спроведува политика за поттикнување сопственост од црнци во претпријатијата на почетокот на деведесеттите години од минатиот век, по апартхејдот - ера во која владејачкото бело малцинство го потчинуваше црното население и во голема мера го исклучуваше од економијата. Системот B-BBEE беше воведен во 2003 година како еден од клучните политички проекти на Табо Мбеки, кој го наследи Нелсон Мандела на претседателската функција.

Со текот на годините, регулаторите во повеќето сектори се откажуваа од условот за 30 отсто сопственост, дозволувајќи им на меѓународните компании да учествуваат во таканаречени програми што наместо обезбедување удел во компанијата обично подразбираат обврски за инвестирање во локалните заедници. На пример, БМВ (BMW), „Форд“ (Ford) и „Тојота“ (Toyota) во 2019 година, наместо да склучуваат партнерства со локални автомобилски компании во домашна сопственост, основаа фонд за вклучување маргинализирани групи во автомобилскиот сектор на земјата.

Во меѓувреме, регулаторното тело за телекомуникации во 2021 година го заостри ставот кон прашањето на сопственост, под притисок на јавноста, која сметаше дека црнците неправедно се запоставени кога станува збор за можностите за стекнување богатство во тој сектор. Денес прописите за 30 отсто сопственост се применуваат само на рударските и телекомуникациските компании. „Не станува збор за ’Старлинк’“, вели Малатси. „Станува збор за принципот нашите закони да бидат доследни во сите сектори на економијата.“

Поставување антена за „Старлинк“ Bloomberg

Меѓутоа, тешко е да се одвои Маск од оваа дебата. Роден во Преторија, административниот главен град на земјата, Маск на 17 години заминал во Америка, во време на политички превирања во Јужна Африка додека режимот на апартхејдот се приближувал кон крајот. Неодамна ширеше теорија на заговор за „геноцид“ врз белците во земјата, а таа порака ја промовираше и американскиот претседател Доналд Трамп. САД им понудија статус на бегалци по забрзана постапка на белите Африканери (население со европско, претежно холандско потекло, заб. прев.) со лажно тврдење дека земјата веќе им е одземена. „Страшни работи се случуваат во Јужна Африка“, рече Трамп минатата година.

„Африфорум“ (AfriForum), група за права на Африканерите предводена од Кали Крил, лобираше кај американски политичари поради наводната загрозеност на белите фармери. Групата отиде во Белата куќа за да зборува против законот за експропријација во Јужна Африка и да укаже на убиствата на земјоделски имоти, иако таа организација не тврдеше дека се спроведува геноцид врз белците. Крил сега вели дека на Јужна Африка ѝ е потребен „Старлинк“ и дека владејачката партија АНЦ им ја ускратува таа услуга на граѓаните. „На АНЦ сопствениот интерес секогаш им е приоритет, без оглед на тоа какви негативни последици тоа има врз обичните луѓе во Јужна Африка“, вели тој во својата канцеларија во град со претежно бело население во близината на Преторија, кој порано носел име по политичарот архитект на апартхејдот. (Градот Сентурион порано се викал Фервурдбург, од 1967 до 1995 година, по јужноафриканскиот премиер Хендрик Фервурд, кој теоријата на расна сегрегација ја преточил во законски систем, заб. прев.)

„Старлинк“ е најголемата сателитска констелација во светот. Се очекува ветувањето за глобална покриеност со брз интернет да биде главниот адут на „Спејс екс“ при излегувањето на берза. Компанијата неодамна поднесе доверлива пријава за иницијална јавна понуда (ИПО) до американското регулаторно тело за хартии од вредност и планира да излезе на берза веќе во јуни.

Раст на „Старлинк“ во Африка

Bloomberg

„Спејс екс“ нуди интернет-услуги во околу дваесет земји во Африка и продолжува силно да се залага, директно и преку сојузници, за влез на пазарот во Јужна Африка. Јохан Руперт, јужноафрикански милијардер и сопственик на конгломератот за луксузна стока „Ришемон“ (Compagnie Financière Richemont SA), беше во придружба на претседателот на Јужна Африка, Сирил Рамафоса, за време на државната посета на Белата куќа пред една година. На состанокот со Трамп и Маск тој изјави: „Потребен ни е ’Старлинк’“.

„Спејс екс“ одби да даде официјален коментар. Претходно годинава компанијата објави текст на својот блог во кој ги побива наводните митови за интересите што ги има во индустриски најразвиената економија во Африка. Компанијата со седиште во Тексас вети дека ќе издвои 500 милиони ранди (30 милиони долари) за рурални училишта, со цел 5.000 училишта да бидат снабдени со „бесплатен брз интернет, од кој корист ќе имаат повеќе од 2,4 милиони ученици секоја година“.

Малатси прв ја изнесе идејата за промена на прописите веднаш по посетата на претседателот на Белата куќа, велејќи дека неговото министерство примило и разгледало 15.000 аргументирани коментари од јавноста. Јужноафриканскиот телекомуникациски регулатор, Независната управа за комуникации на Јужна Африка (ICASA), потврди дека го примила налогот на министерот минатиот декември и дека го разгледува, без одреден рок за донесување одлука. Наместо обврската за сопственички удел од 30 отсто, измената на правилата би ѝ овозможила на која било телекомуникациска компанија да инвестира во инфраструктура, иницијативи за дигитална инклузија или истражувања што би биле од корист за претходно маргинализираните заедници.

Владата, меѓутоа, и понатаму е длабоко поделена. Парламентарниот одбор што го надгледува јужноафриканското Министерство за комуникации и дигитални технологии ја нарече директивата на министерот незаконска. Кусела Дико, претседателка на одборот, вели дека јужноафриканскиот закон за локална сопственост не е толку необичен ако се земе предвид неодамнешното барање на САД кон Тикток, кој е во кинеска сопственост. Малатси „мисли дека нашол дупка во законот“, вели таа. „Таа мерка е смислена за да се протурка интересот на еден конкретен оператор, во овој случај ’Старлинк’“.

Дико исто така изрази скепса во врска со тврдењето дека „Спејс екс“ ќе инвестира во маргинализирани заедници. „Би рекла дека тоа е чисто ср--е.“