Македонските штедачи губат стотици милиони евра годишно со чување на парите во банка

Македонските граѓани во банките чуваат милијарди евра, но приносот што го добиваат од своите депозити останува значително понизок од инфлацијата и од долгорочниот принос на европскиот пазар на акции. Податоците за просечните каматни стапки на едногодишните депозити покажуваат дека штедењето во изминатата деценија, особено во периодот на високата инфлација, не успевало да ја зачува куповната моќ на вложените средства.

Имено, македонски граѓанин што изминативе десет години орочувал 10.000 евра како едногодишен депозит во банките наместо да заштеди реално бил во загуба околу 258 евра годишно бидејќи високата инфлација ја изела куповната моќ на неговите пари. Просечната стапка на едногодишните депозити во овој период изнесувала 0,94 проценти, а стапката на инфлацијата 3,52 проценти, односно стапката на реален принос од штедниот влог во овој период изнесувал  −2,58 проценти.

Овој пример не значи дека на секој штедач автоматски му се намалувала состојбата на сметката за 258 евра. Номиналниот износ на депозитот веројатно се зголемувал со исплатената камата, но неговата куповна моќ, мерена преку просечната инфлација, се намалила.

Податоците покажуваат дека проблемот со реалниот принос не е ограничен само на една година. Од 2017 година наваму, со исклучок на 2019 година, разликата меѓу каматата и инфлацијата е негативна. Најголем пад е забележан во 2022 година, кога инфлацијата достигна 14,2 проценти, а просечната каматна стапка на едногодишните депозити изнесуваше само 0,36 проценти.

Во такви услови, штедењето во банка може да ја обезбеди номиналната сигурност на парите, но не и нивната реална вредност.

Пропуштени можности

Очигледно е дека ниските каматни стапки и инфлацијата ја намалуваат реалната вредност на банкарските депозити, а од друга страна разликата меѓу приносот од штедење и приносот од инвестирање го отвора прашањето за цената на пропуштените инвестициски можности.

Според податоците на Народната банка, вкупниот износ на депозитите на домаќинствата земјата е околу 7,5 милијарди евра, додека просечната каматна стапка на едногодишните депозити во периодот 2015-2025 година изнесува 0,94 проценти. Во исто време, десетгодишниот просечен принос на MSCI EU ETF (фонд кој се тргува на берза што го следи истоимениот индекс) е на ниво од 9,06 проценти.

Разликата меѓу овие две стапки, доколку се користи како илустративна споредба на алтернативни приноси, укажува на потенцијален опортунитетен трошок односно загуба од приближно 600 милиони евра годишно. Сепак, оваа пресметка не претставува директно измерена загуба на штедачите, туку проценка на пропуштен принос при претпоставка дека целокупниот износ на депозитите би бил изложен на приносот на европскиот пазар на акции.

 

Мора да се напомене дека банкарските депозити имаат важна улога во финансискиот систем и се своевиден столб на финансиската стабилност во Македонија. Тие им овозможуваат на граѓаните да чуваат ликвидни средства и да ги користат за тековни потреби, планирани трошоци и неочекувани финансиски обврски, а на банките да имаат доволно средства за кредитирање на економијата. За многу штедачи, предвидливоста и достапноста на парите имаат поголемо значење од можноста за повисок принос. Но, кога каматата останува под инфлацијата вреди да се размисли дел од средствата да се распределат и во други инструменти, зависно од ризикот што инвеститорот е подготвен да го преземе.