Каква иднина ѝ претстои на венецуелската нафта?

’Рѓосани нафтоводи. Неконтролирани излевања. Децении недостиг од инвестиции, заминување на стручни лица и лошо управување. Венецуелската нафтена индустрија е во распад, а за да ја врати старата слава, според процените, ќе бидат потребни 100 милијарди долари, под услов најголемите нафтени компании воопшто да сакаат да се впуштат во толку ризичен проект на обнова. Дополнително, суровата нафта од нејзините огромни резерви е тешка нафта со голема густина, која е тешка за експлоатација, а за да стигне на пазарот во значајни количества, потребно е многу време, во некои случаи и цела декада. Тоа значи дека цените не би можеле да се спуштат до крајот на мандатот на претседателот на САД, Доналд Трамп.

Тогаш, зошто тој толку инсистира на тоа?

Трамп, секако, сака цените да се намалат, но сите што ги следат прогнозите за понудата и побарувачката исто така знаат дека тоа на долг рок има стратешка смисла. На светот ќе му треба многу повеќе нафта во 2030 и 2040 година отколку што се предвидуваше, ако се задржат тековните модели на потрошувачка, а нејзиниот најголем снабдувач, САД, наскоро ќе го достигне максималното ниво на сопствено производство.

Приказна за две нафтени сили

Дневно производство на сурова нафта во барели Bloomberg

Не постои единствено мислење за тоа кога ќе се достигне врвот на глобалното производство на нафта, главно поради тоа што откриените резерви под морето и хидрауличното фрактурирање или фрекинг ветуваат дека ова фосилно гориво ќе продолжи да се наоѓа. Меѓутоа, растот на производството на нафта од шкрилци, кој ги претвори САД од увозник на енергија во главен глобален снабдувач, се ближи кон крајот. Очекувањата се дека производителите со брз раст на американскиот континент, како Канада, Бразил и Гвајана, ќе го достигнат својот максимум до почетокот на 2030-тите, а потоа ќе започне опаѓање на производството. Според Меѓународната агенција за енергија (ИЕА), глобалната индустрија ќе треба да инвестира неверојатни 540 милијарди долари годишно за истражување на нафтата и гасот само за да го одржи производството на моменталното ниво до 2050 година. Ако инвестициите се ограничат само на одржување на постојните нафтени полиња, производството ќе се преполови до 2040 година, објави „Блумберг НЕФ“.

Во исто време, потрошувачката на нафта продолжува да поставува нови рекорди, иако светот се соочува со сè поразорни ефекти од климатските промени. За да се намали штетата, експертите се согласуваат дека општеството треба веднаш да престане да се потпира на фосилни горива. Иако за време на пандемијата изгледаше дека побарувачката за нафта ќе падне, потрошувачката на фосилни горива се обнови со голема брзина. Тоа делумно се случи затоа што капацитетите за обновливи извори на енергија се развиваат бавно, а потребата за енергија расте поради вештачката интелигенција и сеопштата електрификација. Кога ќе се земат предвид сите овие фактори, во наредната декада пазарот на нафта, кој денес е доста добро снабден, би можел да се соочи со недостиг.

„На САД засега не им треба таа нафта“, вели Марсело де Асис, независен консултант за нафта од Рио де Жанеиро. „Упадот на Трамп во Венецуела повеќе изгледа како осигурување за иднината“.

Претходно, пред американските сили на 3 јануари насилно го приведат претседателот на Венецуела, Николас Мадуро, светот веќе ја отпиша земјата, која беше еден од основачите на ОПЕК, кога станува збор за снабдувањето со нафта. Годините на политички превирања, корупција и експропријации доведоа до тоа Венецуела да произведува помалку од една третина од својот некогашен максимум, без многу надеж дека нешто ќе се промени.

Потоа, Трамп нареди апсење на Мадуро и побара целосен пристап до венецуелските нафтени резерви од новото раководство. Тој амбициозно зборуваше како најголемите светски нафтени компании ќе побрзаат во оваа карипска земја за да ја обноват индустријата за 18 месеци. (Само преземањето на контролата и укинувањето на санкциите за испораки на нафта ќе донесат неколку маргинални барели на моментално презаситениот пазар на суровата нафта, што може да ги спушти цените само малку во однос на најниската цена во последните четири години. Тоа би можело да биде симболична победа за Трамп, кој за време на неговата кампања повеќепати ветуваше дека ќе ги намали трошоците за енергија, а кој се соочува со раст на трошоците за живот пред изборите за Конгресот, кои ќе се одржат на половина од неговиот мандат оваа година.)

Првиот бран компании што се обидуваат да се справат со запуштената нафтена индустрија во Венецуела ќе бидат слични на оние што веќе се присутни, кои не се толку конвенционални и подготвени за ризик: мали производители со ниски оперативни трошоци што можат да постигнат профит од повторно активирање на помалите нафтени полиња. Една од тие е МК (Maha Capital AB), шведска компанија со права на занемарен нафтен проект, кој може да порасне од околу 2.000 барели дневно на 40.000 до 2030 година, вели претседателот на компанијата Пауло Мендонча.

Иако тоа би било неочекуван успех за акционерите на МК, не е доволно да ја врати Венецуела на листата на водечки нафтени производители. Вкупно, овие мали инвестиции ќе го зголемат производството за само 300.000 барели дневно во наредните две-три години, на околу 1,4 милион барели дневно, според процените на консултантската фирма „Рајстад“ (Rystad Energy AS) од Осло. За да се врати производството на 3 милиони барели дневно, како што произведува Кувајт, ќе биде потребно да се инвестираат 12 милијарди долари годишно и да се чека до 2040 година.

„Цената на нафтата ќе остане стабилна на околу 100 долари за барел до средината на 2030-тите, со пазар целосно доминиран од Саудиска Арабија“, вели Шрајнер Паркер, директор за пазари во развој и национални нафтени компании во „Рајстад“. „Освен ако не се појави противтежа на таа продукција на западната хемисфера, а тоа е Венецуела“.

За поголемо производството на нафта, на какво што се надева Трамп, ќе биде потребно да се вклучат големите нафтени компании во голем обем. Иако најголемите светски нафтени компании секогаш се стремат да обезбедат повеќе резерви од нафта, а сега тоа е особено важно бидејќи се предвидува врв на производство во САД, многу од нив претходно веќе се „изгореле“. „Шеврон“ (Chevron) во 1946 година, кога Трамп се родил, открил едно од најголемите нафтени наоѓалишта во Венецуела, полето Боскан. Така им се приклучил на компаниите „Ексон“ (Exxon) и „Шел“ (Shell) како оператор во Венецуела, тогаш втор најголем производител на нафта во светот, со удел во глобалната понуда на нафта од 15 отсто таа година. Потоа, во 1976 година, Венецуела ја национализирала својата нафтена индустрија, како дел од поширокиот бран земји богати со нафта што сакаа да ја преземат контролата над своите природни ресурси. „Шеврон“ го изгуби своето вредно поле Боскан; „Ексон“ и „Шел“ изгубија многу повеќе.

Во 90-тите години на минатиот век, Венецуела повторно ги повика нафтените компании да се вратат. Многу од нив се вратиja, при што „Шеврон“ инвестира милијарди долари во развој на регионот на тешка нафта во источна Венецуела, благодарение на што оваа земја денес ги има најголемите нафтени резерви во светот. Претходникот на Мадуро, Уго Чавес, започнал уште една кампања за национализација на почетокот на 2000-тите, принудувајќи ги големите нафтени корпорации да прифатат помал удел во профитот под закана од конфискација на имотот.

„Големата нафтена инфраструктура ни беше одземена како да сме деца, а ние не презедовме ништо за тоа“, изјави Трамп за новинарите по приведувањето на Мадуро.

Приведување на венецуелскиот претседател Николас Мадуро Michael Nagle/Bloomberg

„Шеврон“ е единствената голема американска компанија што одлучи да остане. „Ексон мобил“ и „Коноко Филипс“ се повлекоа; американските нафтени компании и натаму имаат неплатени побарувања, вредни милијарди долари, по основа на арбитражни пресуди. „За нафтените компании, најсигурна средина за инвестирање ќе биде кога и ако Венецуела има демократска, стабилна, пазарно ориентирана и прозападна влада“, вели Химена Зунига, аналитичарка во „Блумберг економикс“. „Нема подобра мотивација за компаниите отколку кога имаат шанса за висока добивка со низок ризик.“

Прашан за плановите за Венецуела, портпаролот на „Коноко Филипс“ вели дека компанијата „ги следи развојот на настаните во Венецуела и нивните потенцијални импликации на глобалното снабдување со енергија“, но дека е прерано да се шпекулира за какви било идни бизнис-активности или инвестиции. „Ексон“ одби да коментира.

„Шеврон“ исто така одби да коментира дали планира да ги зголеми своите инвестиции во земјата, наведувајќи дека е „фокусиран на безбедноста и благосостојбата на вработените, како и на зачувувањето на имотот“. Според американскиот министер за енергија Крис Рајт, американските нафтени компании размислуваат каква улога може да имаат во Венецуела. „Нема да седат со скрстени раце“, изјави Рајт за „Фокс бизнис нетворк“ (Fox Business Network).

Големите производители имаат и други причини да постапуваат внимателно. Меѓународните нафтени гиганти консолидираат и рационализираат работење поради ниските цени на нафтата, а производството на сурова нафта под постојните услови во Венецуела е поскапо отколку во Бразил или Гвајана. Процените се различни, но главниот економист на „Рајстад“, Клаудио Галимберти, пресметал дека цената по барел би требало во просек да изнесува 80 долари за да биде исплатливо производството во Венецуела, што поради долготрајниот недостиг од инвестиции е значително повисоко отколку во многу други басени во Америка.

Нафтата од Венецуела исто така има поголема содржина на сулфур и е потешка од суровата нафта од други региони, што бара разредувачи и посебна опрема за преработка, поради што обично се продава со попуст. Американските рафинерии на нафта на крајбрежјето на Мексиканскиот Залив се особено успешни во преработка на овој тип на нафта.

Со оглед на пречките, шансите сето ова да пропадне не се занемарливи, а нафтените компании го знаат тоа. „Трамп би сакал да ги види големите играчи, но мислам дека тие не брзаат“, вели Карлос Белорин, извршен потпретседател на ВЕА (Welligence Energy Analytics), компанија за анализа на енергетскиот пазар. „Полните даночни олеснувања би морале да бидат толку добри за да го компензираат политичкиот ризик.“

Сепак, оваа можност би можела да привлече големи нафтени компании што гледаат на подолг рок. На крајот на краиштата, откажувањето на САД од електричните возила и чистата енергија под водство на Трамп би можело да ги направи САД зависни од надворешни извори на нафта во следните децении со опаѓањето на производството од шкрилци. За компаниите што во текот на минатата година интензивно истражуваа во странство за да го зголемат производството по 2030 година, отворањето на Венецуела би можело да претставува пресвртница.

Иако вадењето и согорувањето на таа нафта ќе има огромни последици за светската клима, за енергетските компании што бараат нови резерви и покрај тоа сакаат да ги држат трошоците под контрола, тоа е единствен ресурс: органски резерви без ризик што носат нови истражувања, вели Паркер од „Рајстад“. Во очите на големите нафтени компании, тоа би можело да биде „преголем ресурс за да остане под земја“.

- Во пишувањето помогнаа Кевин Кроули и Естебан Дуарте