Мемоарите „Изворниот код” на Бил Гејтс го фалат попустливото воспитување на децата

Мемоарите на Бил Гејтс од детството, „Изворен код: моите почетоци“ („Source Code: My beginnings“, објавени на 4 февруари од издавачката куќа „Кноп“ - Knopf), содржат корисни сознанија, но будат и емоции: радост додека гледаме со страхопочит како се појавува гениј - самоуверен, остроумен, дисциплиниран, разигран и детски тврдоглав и отворен. Сепак, оваа книга е повеќе од тоа. Суптилно, истражувачки, без да го потценува читателот, Гејтс се обидува да открие како станал Бил Гејтс: не само пионер меѓу технолошките титани на нашето време што го освоиле светот туку и, во втората фаза од неговата кариера, веројатно подобар од сите нив.

Меѓутоа, познатите современи американски мемоари за детството, без разлика дали се вредни книжевни дела или бестселери - од мемоарите на американскиот писател Френк Конрој до оние на поетесата Мери Кар и писателката Тара Вестовер, прикажуваат необични, често хаотични детства обележани со несовесно однесување на неодговорни возрасни лица. Исходот е надминување на траумата од детството и способноста да се пишува за неа. (Вирџинија Вулф: „Минатото се враќа само кога сегашноста тече непречено како мирна површина на длабока река“.)

Спротивно на тоа, Гејтс пораснал во исклучително респектабилна и безбедна средина. Тој често бил единствениот извор на хаос. Во книгата „Изворниот код“ има малку насилство (средношколски другар умира во несреќа при искачување, Гејтс го предизвикува татко му да му истури чаша вода врз главата), има малку диви излети (Гејтс пробува ЛСД и марихуана, но ги претпочита коктелот „Ширли Темпл“ и безалкохолните пијалаци во прав од брендот „Танг“ - Tang), и уште помалку секс (тој ја кани неговата симпатија на матурската вечер, но таа го одбива). Како самостојна, оваа книга од речиси 300 страници е необичен проект. Многу читатели веројатно не изгореле баш од желба да знаат каков бил Бил Гејтс во трето одделение.

Сепак, книгата ве вовлекува во приказната. Не можеме да го занемариме фактот дека нашиот интерес е поттикнат од тоа што исходот од сето тоа сега е компанија што котира на берзата, вредна три трилиони долари, но дури и таа предност не ги намалува достигнувањата на овие мемоари. „Изворниот код“, термин земен од програмирањето, е метафора за корените на успехот на Гејтс. Исто така, стилот на пишување се чини дека е инспириран од неговиот идеал за ефикасно и едноставно кодирање во стил на скрипта, што е толку неопходно во ерата на компјутери со ограничена моќност со кои се занимава книгата.

Овој естетски пристап значи дека Гејтс генерално ги прикажува настаните по редослед. Тој се стреми објективно да ги процени сопствените доблести, мани и ограничувања, усвојувајќи сеопфатен начин на размислување, сличен на она што аналитичарот Нејт Силвер го пофали во неговата неодамна објавена книга, и учејќи на Харвард дека дури и на студент со неговите исклучителни математички способности му недостига „дар за увид“ за да ги постигне клучните математички откритија. Тој ги остава читателите сами да извлечат заклучоци за тоа што му помогнало да ги развие своите таленти (неверојатна способност да функционира со малку сон, рано убедување дека одговорот секогаш постои, „логично размислување и способност интензивно да се фокусира на долги периоди“), припишувајќи им го тоа на своите родители, како и на своите баба и дедо, особено својата баба, која била мајстор во игри со карти на компјутерот, а со тоа и среќа што имал пристап до компјутер пред многу други тинејџери во светот.

Bloomberg

Со помош на Роб Гут, кој му помагаше во истражувањето и пишувањето, Гејтс нė води низ четирите фази од неговата младост. Го опишува хаотичното детство на невродивергентна личност (луѓе чиј начин на размислување, учење и доживување на светот е различен од повеќето; тие обично имаат специфични потреби во образованието и социјализацијата, но исто така се многу креативни и талентирани), период на интензивно размислување и еднакво интензивно игнорирање на „дневните училишни ритуали, пишување со рака, уметност, спорт и ритуали на животот“. Следуваше уште понапорен период, кој започна предвреме, на негова деветгодишна возраст, во кој, како што пишува Гејтс, парафразирајќи го својот татко, тој „прекуноќ пораснал, станувајќи личност склона на расправии, интелектуално силна, а понекогаш и не толку пријатна“. Третата фаза започна во осмо одделение со будењето на амбицијата (инспирирана од Кент Еванс, пријател што почина) и, конечно, влегување во светот на компјутерите. Последната фаза се однесува на периодот кога тој беше неискусен извршен директор, кој водеше бизнис додека посетуваше средно училиште, а потоа и на Харвард, прераснувајќи во исклучително конкурентна личност, колега, „газда со барања“, целосно опседнат да се погрижи „Мајкрософт“ да не ја изгуби својата првична предност, стекната со среќна комбинација на околности.

Па, како тогаш тој стана еден од најуспешните луѓе во нашиот свет? Делумно благодарение на примерните љубезни родители, кои во поголемиот дел од книгата воопшто не се занимаваат со воспитување. „Изворниот код“ може да се прочита како додаток на книгата „Анксиозна генерација“ (The Anxious Generation) од Џонатан Хајд, а самиот Гејтс пишува дека имал среќа да биде дел од генерацијата што била „дива“ според стандардите на денешното презаштитно родителство. Родителите на Гејтс биле зафатени, самореализирани луѓе, вклучувајќи ја и неговата мајка, што било невообичаено за жените во тоа време, и амбициозни во врска со неговата иднина.

Меѓутоа, додека тој беше во четврто одделение во преполното државно училиште, Гејтс можеше да мине денови без да зборува, излегувајќи од својата соба само кога требаше да јаде или да оди на училиште. Неговите родители, уморни од игнорирање и навредување, го однеле кај терапевт. Гејтс му признал на терапевтот: „Јас сум во војна со моите родители“. Што ги советувал терапевтот родителите на Гејтс? „Откажете се. Тој ќе победи“. Го послушаа. Во тинејџерските години Гејтс одел на повеќедневни пешачки патувања со пријателите без надзор. Во текот на ноќта, тој скришно излегувал од куќата за да се качи на градски автобус што ќе го однесе до компјутерските лаборатории.

Сето тоа веројатно ќе му овозможи на Гејтс да биде успешен во повеќето работи. Сепак, пионерскиот мегауспех во областа на софтверот беше можен благодарение на неверојатните случајности и среќните околности што го придружуваа од 1968 година. Тоа е возбудлив момент во „Изворниот код“. Гејтс сè уште се прашува како приватното средно училиште Лејксајд во Сиетл, во кое учел, добило пристап до компјутер од Калифорнија преку телепринтер – уред што личел на машина за пишување со ротирачки телефонски бројчаник на страната. Тоа бил некој каприц на наставникот по математика („никој не знаеше да ја користи таа работа“) во време кога речиси ниту едно средно училиште или домаќинство немаше нешто слично.

Таа прва средба со компјутерите беше прва во низата можности што му се отворија. Првиот деловен потфат во чии рамики на корисниците им е овозможено во исто време да користат компјутер на одредено време, што брзо пропадна, им овозможи на Гејтс и неговите пријатели од Лејксајд (вклучувајќи го и Пол Ален) да користат „главен“ (англ. mainframe – компјутер способен за обработка на голем број податоци и поддршка на голем број корисници) компјутер за да најдат грешки во софтверот. Подоцна следуваше премногу амбициозниот проект Лејксајд (Lakeside), чија цел беше да се дигитализира распоредот на часови за секој ученик, предизвикувајќи многу непроспиени ноќи за учениците и наставниците.

Тогаш, во Бонвил (Bonneville Power Authority), федералната агенција одговорна за дистрибуција на електрична енергија до поголемиот дел од северозападниот дел на Тихи Океан, очајно имаа потреба од програмери за компјутерски проект што ги проби и роковите и буџетот, а чија цел беше да се балансираат понудата и побарувачката на електрична енергија. Гејтс, тогаш матурант, доби дозвола да земе два месеца одмор и да живее во Ванкувер, во државата Вашингтон, оддалечен 280 километри, за да работи за „Бонвил“ заедно со Ален, кој исто така паузираше од колеџот.

Додека Гејтс беше на Харвард во 1975 година, Ален прочита напис за компанијата МИТС (MITS) со седиште во Албакерки, Ново Мексико, креаторот на првиот комплет за домашен компјутер, рудиментирана машина и бизнис-модел со само една предност: попусти за поголеми количества микропроцесори на „Интел“ (Intel). Ален и Гејтс сфатија дека овој компјутер во суштина е бескорисен, бидејќи никој сè уште не развил софтвер за него. Така се роди „Мајкрософт“ (Microsoft) од тим од програмери што ја започнаа револуцијата на персоналниот компјутер.

На секој чекор од патот, софтверот беше споредна работа - секој можеше да го направи, но никој не го направи. Гејтс и неговиот тим беа првите што го адаптираа кодот што го направи сè попопуларниот и моќен хардвер навистина корисен. Сето ова е многу забавно, но и потсетување на тоа како иронијата на судбината и дилемите на иноваторите континуирано го обликуваа нашиот свет во изминатиот половина век. (Гејтс се осврнува на написот на „Бизнисвик“ од 1976 година за МИТС, еден од првите текстови во весници за микрокомпјутери, кој ја фалеше компанијата иако се распаѓаше. Отсекогаш било така.)

Тој дел од книгата - сеќавањата на човек од компјутерскиот свет на момчето компјутерџија - е основата на сè, поточно изворниот код за извршниот директор Бил Гејтс, софтверски визионер и иницијатор што ја имаше водечката улога во „Мајкрософт“ 25 години пред да му ги предаде клучевите на Стив Балмер пред 25 години.

Мемоарите се еднакво фасцинантни и во однос на изминатите 25 години од животот на Бил Гејтс, кој освен поранешниот американски претседател Џими Картер, имаше можност за нов почеток, ретка појава во поновата американска историја (иако неговата биографија не е без дамки). Гејтс од раздразлив бизнисмен обвинет за монополизирање на пазарот стана филантроп, поборник за филантропија, непријател на маларијата, личност што ја нагласува важноста на книгите и идеите, писател (неговата книга „Како да се избегне климатска катастрофа“ е еден од најинформативните и најпроникливи дела на таа тема) и благ, сочувствителен граѓанин. Ова не е патот по кој тргнаа Џеф Безос или Илон Маск.

„Изворен код“ открива која е индиректната причина за сето ова. За младиот Гејтс, технологијата била повеќе излез отколку инспирација сама по себе. На Светскиот саем во Сиетл во 1962 година, Ален бил воодушевен од павилјонот на ИБМ (IBM). Гејтс, на пример, оттаму ги помни белгиските вафли и возењето на една од лудите железници (rollercoaster). Ален ја пиел научната фантастика; Гејтс ја читал, но еднакво бил заинтересиран и за историјата и планинарењето. Стив Џобс и тимот собран околу влијателниот магазин за одржливост и екологија, „Каталог на целата земја“ (Whole Earth Catalog), ја споија алтернативната култура од 1960-тите и моќта на технологијата. Гејтс пропушти интервју во Технолошкиот институт во Масачусетс (МИТ) за да игра флипер. Тој го избра Харвард поради големиот избор на предмети и студиски области. Работата со компјутер, напиша тој во својата апликација на Харвард, „е одлична можност да се забавуваме, да заработиме пари и да научиме многу. Сепак, не планирам да продолжам да се фокусирам на ова поле. Во моментов најмногу ме интересира бизнисот или правото“.

Неговите родители и нивните пријатели живееле во светот на бизнисот и правото, но не целосно. Гејтс пишува: „Ако се чини дека моите родители не беа многу посветени на волонтирањето, придонесувајќи за заедницата… тие навистина беа посветени на тоа. Тие поминуваа часови и часови правејќи планови, учествуваа на состаноци, повикувајќи на акција и водеа кампањи, вклучувајќи и сè друго што ѝ требаше на заедницата“. „Изворниот код“ на многу начини е израз на благодарност до неговите родители, како модели чии вредности на крајот Гејтс ги усвоил, како и благодарност за тие вредности: идеалот за демократија, градење заедница, граѓанска гордост заснована на историски и локални вредности.

Претпоставувам дека на Гејтс ќе му биде потешко да ги напише следните два тома со оглед на тоа што ќе има повеќе контроверзни ситуации што треба да ги брани и да не ги повреди туѓите чувства. „Изворниот код“ е успешен како долго воведно дело. Затоа можеби помалку се разликува од познатите современи американски мемоари од детството отколку што изгледа на прв поглед. Најдобрите делови се тие каде што децата се однесуваат како бунтовници и можат да прават што сакаат. Оваа енергија доаѓа од нашиот национален, упорен копнеж за неограничена индивидуалност. Вистинската поента не е во тоа што правиме, туку како може да станеме подобри луѓе.