text size
Во последните денови, на пазарот сè почесто се провлекува едно прашање кое на прв поглед изгледа како периферен геополитички ризик, но всушност отвора многу подлабока анализа - што навистина би се случило доколку дојде до ескалација меѓу Соединетите Американски Држави (САД) и Куба.
За разлика од конфликтите на Блискиот Исток или во Источна Европа, каде што импликациите за енергијата и глобалните синџири на снабдување се веднаш очигледни, Куба претставува различен вид ризик. Затоа пазарот засега не реагира панично, и покрај сè погласните шпекулации дека Доналд Трамп се упатува кон овој регион. Сепак, ова не значи дека ризикот не постои, туку дека неговата природа е потешко да се квантифицира. Клучното прашање е - ако има глобален економски шок, каде всушност ќе се прелее тој шок.
Самата Куба не игра значајна улога во глобалните текови на стоки. Не ги контролира клучните енергетски правци, не е критичен извор на суровини и не е центар за глобална трговија. Со други зборови, за разлика од Ормускиот теснец или Црното Море, неговото директно влијание врз глобалното снабдување со нафта, гас или храна е ограничено. Затоа, дури и во случај на воена ескалација, нема да има автоматско нарушување на глобалните синџири на снабдување. Нема да видиме скок на цените на нафтата од 20-30 проценти само поради Куба, ниту пак глобалната инфлација би реагирала на ист начин како што реагира со конфликтите на Блискиот Исток.
Монрова доктрина 2.0
Куба не е важна поради она што го произведува, туку поради она што го претставува во рамките на новата Монрова доктрина 2.0 (т.н. разработена Трампова верзија). Овој концепт, потврден во стратегијата на НСС (NSS) за 2025-2026 година, јасно ја дефинира Западната хемисфера како ексклузивна сфера на влијание на Соединетите Американски Држави, каде што секое присуство на сопернички сили се смета за директна закана.
Куба се наоѓа само 150 километри од брегот на Флорида, што значи дека секој потенцијален воен конфликт автоматски добива димензија на директно безбедносно прашање за САД. Во такво сценарио, пазарот не реагира на Куба како економија, туку на можноста за поширока ескалација меѓу големите сили. Вистинските влогови за Вашингтон се неутрализацијата на кинеските SIGINT (шпионски) објекти, како што се оние во Бехукал, кои ги следат американските воени бази на југоисток и операциите од Кејп Канаверал.
Затоа вистинскиот ризик е индиректен. Сè поинтензивните врски на Куба со Русија и Кина го поставуваат прашањето дали локалниот конфликт би можел да ескалира во поширок геополитички сигнал. Доколку пазарот процени дека постои ризик од вклучување на поголеми играчи, тогаш динамиката целосно се менува.
Bloomberg
Стратегија на „енергетско гушење“
Индиректниот ефект е веќе видлив преку механиката на капиталот. По јануарската операција во Венецуела и апсењето на Николас Мадуро, Вашингтон ефикасно го прекина снабдувањето со енергија на Хавана. Извршна наредба од јануари 2026 година воведе механизам на секундарни тарифи за секоја земја што директно или индиректно ја снабдува Куба со нафта. Целта не е Куба да стане економски зависна од САД, туку свесно да се доведе режимот до точка на прекин со цел да се принудат Русија и Кина да се повлечат од „американскиот двор“.
Во тој случај, реакцијата на пазарот повеќе нема да биде поврзана со Куба, туку со глобалното чувство за избегнување на ризик. Ова значи дека ризичните класи на средства, првенствено акциите, ќе го претрпат првиот удар, додека капиталот ќе почне да бара безбедност. Сепак, за разлика од Блискиот Исток, нема да има јасен сектор „победник“ кој директно профитира од ситуацијата, бидејќи не станува збор за нафта, туку за перцепција на ризик.
Bloomberg
Битката за критични минерали - кобалт и никел
Иако Куба не е значајна за глобалното снабдување со нафта, таа крие ресурси кои се критични за иднината - кобалт и никел. Куба ги држи третите најголеми резерви на кобалт во светот. Иако ова нема да предизвика глобален макро шок како нафтената криза, за американската одбранбена и технолошка индустрија, контролата на рудникот Моа е прашање на национална безбедност. Америка сака да ги интегрира овие ресурси во својот синџир на снабдување, пресекувајќи го патот на Кина до материјали потребни за батерии и полупроводници.
Дополнителен слој на сложеност произлегува од поширокиот регионален контекст, каде што Куба не се смета за изолиран случај, туку како клучен елемент на стабилноста на целиот латиноамерикански блок. Секој директен притисок од Вашингтон врз Хавана автоматски го поставува прашањето за политичката одржливост на преостанатите сојузници во регионот, што веднаш ја менува перцепцијата за ризик во целиот простор на пазарите во развој. Инвеститорите во вакви сценарија не ја оценуваат само Куба, туку и проектираат потенцијална нестабилност врз економии како што се Бразил, Колумбија или Мексико, што доведува до превентивно повлекување на капиталот кон побезбедни пазари.
Важно е да се направи разлика помеѓу директните и индиректните последици
Додека директното макроекономско влијание од потенцијален конфликт би останало релативно ограничено - првенствено поради недостатокот на канал преку кој шокот брзо би се пренел на глобалните цени на енергијата - индиректните ефекти имаат многу поголема тежина. Вистинскиот шок за инвеститорите сигурно би дошол од аголот на ненадејна промена во перцепцијата за ризик и отворање на секундарен фронт на трговска војна, што би го принудило пазарот да ја цени целосната фрагментација на трговијата на Западната хемисфера.
Токму оваа разлика помеѓу изолиран инцидент и системски геополитички сигнал создава најголема стапица за капиталот, односно, ако овој потенцијален конфликт се гледа изолирано, нема причина за паника, но ако го гледате како тест на новата Монрова доктрина и конфликтите околу ресурси како што е кобалтот, ограничувајќи го влијанието на Кина и Русија на територијата на Куба, ситуацијата добива сосема поинаква стратешка тежина.
Bloomberg
На крајот на краиштата, пазарот ќе реагира до степен до кој ќе процени дека ескалацијата може дополнително да предизвика конкуренција меѓу големите светски сили, додека најголемиот ризик не е самиот настан, туку погрешната проценка на неговата улога во големата шаховска игра меѓу Вашингтон и Пекинг.
.webp){kind=icon}
