Како драмата на Трамп со Фед може да му се врати како бумеранг и да го задржи Пауел на чело

Американскиот претседател Доналд Трамп го номинира Кевин Ворш, поранешен гувернер на Федералните резерви, за наследник на Џером Пауел кога неговиот мандат како претседател на Одборот на гувернери на Фед истекува на 15 мај. Вообичаено, новите претседатели минуваат низ детална проверка, но транзицијата на власта речиси секогаш е мирна и без контроверзии. Овој пат не е така.

Ворш ќе има сослушување за потврда пред Банкарскиот комитет на Сенатот на 21 април, но, според сегашната состојба, неговото одобрување во тој комитет е блокирано. Пречката не е противењето од демократите, туку ставот на еден клучен републикански сенатор - Том Тилис од Северна Каролина, кој е незадоволен од односот на Трамп кон Пауел и кон централната банка. Тоа е ситуација без преседан, која, иронично, може да значи дека инсистирањето на Трамп да го напаѓа Пауел ќе го продолжи мандатот на претседателот на Фед.

Зошто Тилис е толку незадоволен?

Фед треба да работи независно од политички притисок или мешање од Белата куќа. Сепак, уште од почетокот на неговиот втор мандат, Трамп го притискаше Пауел остро да ги намали каматните стапки. Иако Фед делумно ги намали стапките за да го заштити пазарот на трудот, тоа не беше доволно за да го задоволи Трамп. Во таква атмосфера, Трамп се обиде да ја разреши гувернерката на Фед, Лиса Кук, поради обвинувања за хипотекарна измама што таа ги негираше. Министерството за правда на Трамп исто така поведе кривична истрага за проектот за реновирање на седиштето на Фед во Вашингтон и дали Пауел лажел за проектот за време на сведочење во Конгресот во 2025 година.

Откако стоички ги поднесуваше најголемиот дел напади на Трамп, Пауел проговори откако Министерството за правда му достави судски налози на Фед, велејќи дека целата истрага е мотивирана од незадоволството на Трамп поради каматните стапки. Судовите досега се согласија со тоа и ги поништија налозите.

Повеќе републикански законодавци изјавија дека не веруваат дека Пауел прекршил закон и дека случајот треба да биде отфрлен. Но обвинителот задолжен за предметот, со поддршка од Трамп, вети дека ќе поднесе жалба и ќе продолжи со истрагата.

Тилис, кој се пензионира во јануари, изјави дека иако ја поддржува номинацијата на Ворш, нема да дозволи потврдата да продолжи додека не биде повлечена истрагата на Министерството за правда. Тесното мнозинство на републиканците во Сенатот значи дека немаат доволно гласови во банкарскиот комитет за да го надминат одбивањето на Тилис да го потврди Ворш.

Bloomberg

Што ќе се случи ако Ворш не биде потврден до 15 мај?

Ако ниту една страна не попушти, функцијата претседател на Фед ќе остане празна на 16 мај. Според Законот за Федерални резерви, потпретседателот на Одборот на гувернери претседава со состаноците на одборот кога претседателот е отсутен. Но многу правни експерти сметаат дека тоа се однесува на физичко отсуство на лицето, а не на испразнето работно место.

Во овој случај Пауел веќе изјави дека има намера да продолжи да претседава со Одборот на гувернери како привремен претседател.

Чекај, зарем Пауел не заминува на 15 мај?

Не. Иако неговиот четиригодишен мандат како претседател треба да заврши на 15 мај, тој го задржува своето место во Одборот на гувернери сè додека не истече неговиот 14-годишен мандат во јануари 2028 година. (Сите претседатели на Фед по правило седат во седумчлениот Одбор на гувернери.)

Така, Пауел би можел да остане во одборот уште две години. Во практика, кога ќе истече мандатот на претседателот, традиционално тој поднесува оставка и како гувернер и целосно ја напушта институцијата. Но во март Пауел рече дека ќе остане како гувернер сè додека истрагата на Министерството за правда не биде завршена „со транспарентност и конечност“.

Тоа му отвора можност да остане како привремен претседател.

Може ли Трамп да го спречи Пауел да остане привремено на чело?

Не е целосно јасно дали Трамп може да го спречи Пауел да остане на функцијата.

Пауел може да се повика на два дела од законот за Фед за да го поддржи своето тврдење. Прво, законот наведува дека кога ќе истече мандатот на гувернерот на Фед, гувернерот „ќе продолжи да служи сè додека неговиот наследник не биде назначен и не ги исполни условите“. Некои правни експерти велат дека истата логика важи и за претседателот.

Второ, законот му дава на Одборот на гувернери овластување да му делегира која било своја надлежност на еден од своите членови. Така, одборот би можел да гласа Пауел да биде привремен претседател со сите овластувања што вообичаено му припаѓаат на претседателот. Со оглед на неговите јавни изјави, изгледа малку веројатно дека Пауел веќе нема поддршка од мнозинството во одборот за да ја зацврсти својата позиција ако Ворш не биде потврден навреме.

Трамп би можел да тврди дека има право да назначи друг гувернер како вршител на должноста претседател, повикувајќи се на правно мислење подготвено од Министерството за правда во 1978 година, кога се очекувал вакуум меѓу двајца претседатели на Фед. Во тој случај претседателот Џими Картер го назначил тогашниот претседател Артур Барнс како вршител на должноста сè додека неговиот наследник Џ. Вилијам Милер не бил потврден и не положил заклетва.

Но сето тоа се случило пред измената на законот со која стана неопходно кандидатите за претседател на Фед да добијат посебна потврда од Сенатот. До 1 јануари 1979 година претседателот можел да пополни испразнето место едноставно со унапредување на веќе потврден гувернер, па назначувањето вршител на должноста било целосно во рамките на неговите овластувања. Дополнителниот услов за потврда изгледа дека го затвора тој пат.

Може ли Трамп да го отпушти Пауел?

Трамп јавно зборуваше за разрешување на Пауел и на 15 април се закани дека ќе го направи тоа ако Пауел не го напушти Фед „навреме“. Законот за Федерални резерви категорично му дава на претседателот право да разреши кој било гувернер, но само „со причина“.

Историски, тоа се толкува како незаконско постапување или неспособност во вршењето на функцијата, а судовите долго време го поставуваат тој праг многу високо. Сегашниот Врховен суд призна пошироки претседателски овластувања над раководители на агенции отколку претходните судови, но истовремено сигнализираше дека Фед е „единствено структуриран квазиприватен ентитет“.

Во истрагата за реновирањето на зградата, судија веќе го критикуваше Министерството за правда дека не доставило никакво оправдување за судските налози, а камоли за кривични обвиненија. И Врховниот суд, во случајот со Кук, повторно покажа дека е внимателен да не му олесни на претседателот разрешување гувернер на Фед - иако сè уште нема одлука ниту по суштината на случајот ниту по пресудата на понизок суд според која Кук може да остане на функцијата додека постапката трае.

Какви се импликациите од сето ова за монетарната политика?

Доколку истрагата на Министерството за правда не биде повлечена, тоа значи дека Пауел веројатно ќе продолжи да претседава не само со Одборот на гувернери туку и со телото што ги одредува каматните стапки - Федералниот комитет за отворен пазар.

Тоа тело има 19 учесници, вклучувајќи ги сите седум гувернери на Фед и сите 12 претседатели на регионалните резервни банки. Гувернерите и петмина од претседателите гласаат за каматните стапки и други прашања од политиката на осум состаноци годишно. Гласачите исто така го избираат претседателот на комитетот на првиот состанок секоја година, иако тоа најчесто е формалност, бидејќи традиционално го избираат претседателот на Одборот на гувернери и за раководител на комитетот.

Кого ќе изберат за претседател на комитетот ако местото претседател на одборот е празно или ако Пауел стане привремен претседател?

Во јануари комитетот го избра Пауел за свој претседател за цела 2026 година. Во интервју за „Блумберг ТВ“, потпретседателот на комитетот и претседател на њујоршкиот Фед, Џон Вилијамс, јасно посочи две работи. Прво, кога нов претседател на одборот ќе биде потврден од Сенатот, комитетот уредно ќе го избере тоа лице и за нов претседател на комитетот.

Но ако тоа не се случи до состанокот на 16 и 17 јуни - првиот по истекот на мандатот на Пауел како претседател на одборот - тогаш едноставно ќе ја задржат постојната состојба. Со други зборови, Пауел ќе остане претседател на комитетот.

Претседателите на комитетот не се диктатори. Тие имаат само еден од 12-те гласа. Но играат централна улога во градењето и обликувањето на консензусот за монетарната политика. Претседателот е и единствениот член со право да зборува во име на целиот комитет. Тоа значи дека ако Ворш сè уште не биде потврден навреме, токму Пауел ќе застане на говорницата на 17 јуни за прес-конференцијата по состанокот.

Кога би можело сето ова да се реши?

Трамп може да го прекине застојот во секој момент ако ја стопира истрагата на Министерството за правда. Во тој случај Ворш веројатно би бил потврден во Сенатот главно по партиска линија - иако со одредена поддршка и од демократите.

Ако Трамп не попушти, мандатот на Тилис завршува во јануари. Потоа следниот состав на Сенатот ќе има можност да го потврди Ворш, доколку повторно биде номиниран.

Но секогаш постои ризик демократите да ја преземат контролата врз Сенатот и потоа да ги блокираат кандидатите на Трамп за Фед. Тоа би можело трајно да го спречи Трамп да стекне ново влијание врз монетарната политика.