Зошто високите приноси на државните обврзници предизвикуваат паника

Трошоците за задолжување на владите низ светот нагло растат, бидејќи инвеститорите бараат поголем надомест за да бидат мотивирани да држат долгови со подолг рок на достасување. Приносите на 30-годишните јапонски државни обврзници се блиску до историски највисокото ниво и изнесуваат 4,19 отсто, додека приносите на 30-годишните британски државни обврзници се на највисоко ниво од 1998 година. Индикаторот на „Блумберг“ што го следи државниот долг на земјите од Групата седум најразвиени економии (Г7) сега има просечен принос највисок од септември 2000 година.

Повлекувањето на инвеститорите од долгорочниот државен долг е поттикнато од низа причини, меѓу кои зголемените буџетски дефицити и упорната инфлација. Владите исто така мора да се натпреваруваат за вниманието на инвеститорите, бидејќи технолошките компании издаваат огромни количества долг за да го финансираат развојот на инфраструктурата за вештачка интелигенција (ВИ).

Откако приносите на американските државни обврзници достигнаа највисоко ниво во речиси две децении, американското Министерство за финансии во август соопшти дека ќе го зголеми откупот на долгорочен државен долг. Најавата привремено помогна да се стабилизираат пазарите на обврзници, иако приносите оттогаш повторно продолжија да растат.

Што е специфично кај долгорочните обврзници?

Обврзниците што ги издаваат богатите земји широко се сметаат за најсигурни хартии од вредност во светот, бидејќи постои голема веројатност овие влади да им го вратат вложениот капитал на инвеститорите. Владите често ги фиксираат трошоците за финансирање на долги периоди, како што се 30 години. Некои дури издаваат долг што достасува по цел век.

Тоа, сепак, не значи дека овие обврзници се без ризик за инвеститорите. Доколку инфлацијата и краткорочните каматни стапки растат, тоа ја намалува реалната вредност на купонските исплати од обврзницата, како и на главнината што на крајот се враќа кога обврзницата ќе достаса.

Долгорочните трошоци за задолжување се зголемија

Приноси на 30-годишните државни обврзници во развиените земји Bloomberg

Колку е подолг рокот на достасување на обврзницата толку повеќе време има инфлацијата да влијае врз нејзината вредност. Затоа долгорочните обврзници се почувствителни на растот на каматните стапки и инфлацијата и затоа се најдоа во центарот на неодамнешната распродажба на пазарот.

Во средината на август приносите на 30-годишните американски државни обврзници го достигнаа највисокото ниво од 2007 година, иако оттогаш благо се намалија и сега изнесуваат 5,27 отсто. Германските обврзници со сличен рок, пак, имаат приноси на нивоа последен пат забележани во 2011 година.

Зошто долгорочните обврзници неодамна се одвоија од краткорочните?

Инвеститорите се загрижени дека централните банки не прават доволно за да ја ограничат инфлацијата, која се покажа како упорна во услови на трговската војна на претседателот Доналд Трамп и повисоките трошоци за енергија предизвикани од конфликтот на Блискиот Исток.

Распродажбата на долгорочните американски државни обврзници се забрза во јули, откако Федералните резерви (Фед) ги оставија каматните стапки непроменети, а претседателот на Фед, Кевин Ворш, ги остави инвеститорите во неизвесност околу неговата посветеност да ја врати инфлацијата кон целното ниво на Фед од 2 отсто, по повеќе од пет години во кои целта не беше постигната. Ворш зазеде поагресивен став кон инфлацијата во говорот во Џексон Хол, Вајоминг, кон крајот на август.

Иако одлуката да не се менуваат каматните стапки помогна да се намалат приносите на краткорочните обврзници, кои внимателно ги следат краткорочните очекувања за каматните стапки на централните банки, таа им наштети на долгорочните обврзници, бидејќи инвеститорите стравуваа дека недостигот од мерки ќе ги зголеми инфлациските притисоци во иднина. Тоа ја прошири разликата меѓу краткорочните и долгорочните каматни стапки, во процес познат како наклон на кривата на принос.

Ова не е само американски феномен. Во Јапонија, централната банка бавно ги зголемува каматните стапки, кои и понатаму се меѓу најниските во развиениот свет. Премиерката Санае Такаичи долго време е претпазлива во однос на премногу брзото и нагло зголемување на каматите, од страв дека тоа би можело да го задуши економското закрепнување. Како резултат на тоа, јапонската крива на принос е најстрмна меѓу главните пазари на обврзници.

Кривите на принос се заострија од почетокот на 2022 година

Разлики помеѓу приносите на петгодишните и 30-годишните државни обврзници Bloomberg

Зарем инвеститорите не би сакале да купуваат долгорочни обврзници со високи приноси?

Во теорија, да, иако пазарот на обврзници исто така се соочува со структурна промена во понудата и побарувачката. Во најголемиот дел од изминатите две децении, големото глобално штедење - особено во Азија - се насочуваше кон релативно ограничената понуда на сигурни средства, што помогна да се задржат ниски реалните долгорочни приноси. Тогашниот претседател на Фед, Алан Гринспен, постојано ниските долгорочни приноси ги нарече „загатка“, бидејќи стапките остануваа ниски дури и кога Фед ги зголемуваше краткорочните трошоци за задолжување.

Сега владите низ светот ги зголемуваат трошоците за сè, од обновлива енергија до одбрана. САД се задолжуваат повеќе за да го финансираат националниот долг од речиси 40 илјади милијарди долари, како и за да го покријат годишниот буџетски дефицит, за кој Конгресната канцеларија за буџет проценува дека ќе достигне 2,1 билиона долари.

Додека глобалната понуда на државен долг значително е зголемена, побарувачката е намалена поради послабата заинтересираност на странските инвеститори и намалувањето на портфолијата на обврзници на централните банки, по години на нивно купување. Членката на Извршниот одбор на Европската централна банка, Изабел Шнабел, ова го опиша како премин од „вишок заштеди“ кон „вишок обврзници“.

Тоа значи дека базата на инвеститори се пренасочува кон повеќе приватни купувачи чувствителни на цените, кои вообичаено бараат поголем надомест за да држат долгорочни обврзници. Структурните промени во пензиските и системите за пензионирање, исто така, го намалија бројот на традиционалните долгорочни купувачи.

Колкава премија бараат инвеститорите за долгорочните обврзници?

Во САД таканаречената премија за рок, односно дополнителниот принос што инвеститорите го бараат за да држат долгорочен долг, се зголемила за повеќе од 3 процентни поени во однос на најниските нивоа за време на пандемијата на ковид-19, според модел развиен од „Блумберг економикс“ (Bloomberg Economics).

САД традиционално уживаа таканаречен „принос од погодност“, при што инвеститорите беа подготвени да плаќаат повисоки цени - и да прифаќаат пониски исплати - поради ликвидноста, сигурноста и корисноста на американските државни обврзници како колатерал. Некои сметаат дека таа привилегија е намалена, укажувајќи на постојано растечкиот национален долг и непредвидливото креирање политики на Трамп. Други, пак, тврдат дека загриженоста е преувеличена и дека американските државни обврзници и понатаму се најсигурниот долг што постои.

Зошто се важни приносите на долгорочните обврзници за економијата?

Неконтролираната распродажба на пазарот на обврзници може да им создаде проблеми на владите што се потпираат на пазарите на долг за финансирање на своите дефицити - нешто со кое Велика Британија има големо искуство по падот на владата на Лиз Трас во 2022 година. Пазарот на обврзници „соборил повеќе влади од хаубици“, изјави американскиот министер за финансии Скот Бесент претходно во 2026 година.

Приносите на долгорочните обврзници се основа за каматните стапки на голем број потрошувачки кредити, како што се хипотекарните кредити, но и на корпоративниот долг. Растот на приносите носи ризик од зголемување на притисокот врз домаќинствата што имаат кредити, особено затоа што повеќегодишната инфлација веќе ги зголеми трошоците за живот. Штедачите, од друга страна, имаат корист од повисоките приноси.

Пренесувањето на повисоките приноси врз пазарите на потрошувачки кредити не е секогаш директно. Во САД каматните стапки на 30-годишните хипотекарни кредити се тесно поврзани со приносот на 10-годишните американски државни обврзници, наместо со стапката на 30-годишните обврзници. Причината е што сопствениците на домови обично ги отплаќаат или ги рефинансираат хипотеките по период поблизок до 10 години.

Како бумот во трошењето за ВИ влијае врз долгорочните обврзници?

Додека технолошките компании се обидуваат да ја прошират својата инфраструктура за вештачка интелигенција, тие сè почесто издаваат обврзници со долг рок на достасување, за да не мора да им го враќаат долгот на инвеститорите со децении. Тоа значи дека владите се соочуваат со поголема конкуренција од корпоративните издавачи на долг.

Компаниите со инвестициски кредитен рејтинг, вклучувајќи ги и технолошките гиганти, годинава веќе продадоа обврзници во вредност од речиси 1,5 билион долари, што е раст од 36 отсто во однос на претходната година. „Номура“ (Nomura Securities) проценува дека околу 200 милијарди долари што ги позајмиле само најголемите технолошки компании се еквивалентни на околу 25 отсто од нето-издавањето записи и обврзници од страна на американското Министерство за финансии кон приватни инвеститори - пет пати повеќе од уделот во 2025 година.

Зголеменото корпоративно задолжување, заедно со поголемата понуда на хартии од вредност обезбедени со хипотеки, ги зголеми приносите на 10-годишните американски државни обврзници за околу 30 базични поени годинава, според анализата на економистите од Банката на Америка (Bank of America). Еден базичен поен е една стотинка од процентен поен.

Што можат да направат владите поради растот на приносите на долгорочните обврзници?

Многу влади ги насочуваат своите програми за задолжување кон пократки рокови на достасување. Иако приносите во моментов се пониски кај нив, пократкиот рок на овие обврзници значи дека тие мора почесто да се рефинансираат - потенцијално во услови на повисоки каматни стапки.

Американското Министерство за финансии соопшти дека најмалку ќе го удвои откупот на обврзници со рок од 10 до 30 години во периодот од септември до ноември, со цел „да обезбеди поголема поддршка на ликвидноста“ на долгорочниот дел од кривата на принос. Приносите на долгорочните американски државни обврзници и на другите државни обврзници паднаа по најавата на овие планови, иако останува да се види колкав ќе биде долгорочниот ефект од одлуката на Министерството за финансии.

Генерално, владите треба да ги убедат инвеститорите дека ќе успеат да ги стават инфлацијата и своите буџетски дефицити под контрола. Тоа би можело да вклучува комбинација од зголемување на даноците и намалување на јавната потрошувачка, мерки што најверојатно нема да бидат популарни кај гласачите.

Дали инвеститорите треба да бидат загрижени поради растот на приносите?

До одреден степен, повисоките приноси се добра вест за сопствениците на обврзници. Со оглед на тоа што берзанските пазари се на рекордно високи нивоа, растот на приносите одразува отпорна глобална економија, која може да издржи повисоки трошоци за задолжување.

Приносите беа блиску до нула по глобалната финансиска криза, кога изгледите за економски раст беа слаби. Неодамнешниот раст на приносите може да се гледа како нормализирање кон нивоата пред кризата. Со 4,8 отсто, приносот на 10-годишните американски државни обврзници е приближно во согласност со неговиот просек во изминатите четири децении.

„Луѓето сакаат да ја користат фразата ‘повисоко подолго’“, напишаа економистите на „Велс Фарго“ (Wells Fargo), Том Порчели и Мајкл Пуглизе, во истражувачка белешка во август. „Ние би рекле дека многу подобар опис е ‘нормално подолго’“.