И Македонија ќе има субвенции за електрични возила: До 2030 и зелен транспорт

Преку финансиски стимулации, државата ќе го промовира користењето електрични возила и велосипеди. Во Националниот план за енергија клима кој се однесува на периодот до 2030 година, а беше усвоен на почетокот на април, се наведува дека финансиските стимулации се клучни за намалување на загадувањето на животната средина што произлегува од транспортниот сектор.

Преку различни законски измени треба да се овозможи финансиска поддршка за да се зголеми уделот на електрични возила од една страна, а од друга - да се зголеми цената на горивата со високи емисии за тие да не бидат конкурентни, стои во планот.

Ќе бидат комбинирани регулаторни алатки, финансиски стимулации и лидерство во јавниот сектор за да се поттикне промена кон почист транспорт што подразбира примена на прописи, стандарди и даноци осмислени да се обесхрабри користењето на возила кои загадуваат многу и да го поттикнат користењето на алтернативи со ниска емисија.

„Поточно, ова вклучува спроведување построги стандарди за емисија, воспоставување зони со ниска емисија во урбаните средини и ревидирање на политиките за паркирање за да се даде приоритет на електричните возила и велосипедите“, стои во Националниот план за енергија и клима.

Понизок ДДВ и субвенција за електрично возило, повисока акциза за останатите

Целта на Планот е уделот на обновливите извори на енергија во транспортот (струја и водород) да се искачи од сегашните 0,7 отсто на 19 отсто до 2030 година.

Планот предвидува намалување на данокот на додадена вредност (ДДВ) за купување електрично возило, како една од мерките за „озеленување“ на транспортот. Во план е и враќање на некогашните субвенции за купување вакви возила со цел да се зголеми интересот за нив.

Паралелно, преку ревидирање во акцизите, возилата на фосилни горива ќе станат помалку исплатливи што ќе ги натера купувачите да избираат возила што користат чисти извори на енергија.

„Ќе се создадат транспарентни и научно издржани методологии за пресметување на еколошките даноци и акцизите за јаглерод диоксид, обезбедувајќи јасен економски сигнал за намалување на потрошувачката на фосилни горива“, пишува во Националниот план.

Тој предвидува и развој на инфраструктурата за полнење како и воспоставување на резервиран зелен паркинг.

„Јавните паркинзи ќе бидат опремени со наменски зелени паркинг места, засилени со интегрирана инфраструктура за полнење, за да се обезбедат практични опции за полнење на електрични возила“, се наведува во документот.

Планот предвидува и стратешко распоредување и на станици за полнење со водород, обезбедувајќи соодветна покриеност и пристапност. Ваквата инфраструктура ќе се гради преку соработка меѓу јавниот и приватниот сектор за да се забрза развојот на инфраструктурата.

Ограничен пристап во урбани средини и „чист“ јавен превоз

Ќе се менуваат и регулативите за пристап до урбаните средини со цел намалување на загадувањето на воздухот. 

„Оваа активност има за цел да ги насочи потрошувачите кон возила што не загадуваат. Со спроведување стандарди за емисија што ги ограничуваат типовите возила дозволени во урбаните средини и со создавање зони со ниски емисии, оваа активност ги охрабрува потрошувачите да избираат возила кои помалку влијаат врз животната средина“, стои во планот.

План предвидува дека јавниот сектор ќе биде лидер во „озеленувањето“ на транспортот. Јавните институции се обврзани да се погрижат, до крајот на 2027 година, најмалку 20 отсто од сите новокупени возила да имаат нулта емисија на јаглерод диоксид. До 2028 година процентот треба да изнесува најмалку 50 отсто од сите новокупени возила.

Понатаму, ќе се инвестира во проширување и модернизација на системите за јавен превоз, со цел тие да понудат сигурна замена за користењето приватни возила.

„Оваа активност се фокусира на обезбедување одржливи и практични алтернативи за користење на приватни возила за корисниците. Проширувањето и модернизацијата на системот за јавен превоз ќе ја подобри пристапноста и сигурноста, додека развојот на безбедна пешачка и велосипедска инфраструктура ќе ги охрабри корисниците да избираат опции за активен транспорт“, се наведува во документот.

Популаризација на возовите

Националниот план за енергија и клима предвидува подобрување на енергетската ефикасност во железничкиот транспортен.  

Ќе се даде приоритет на електрификација на железничките линии, почнувајќи од линиите со поголем сообраќај, и постепената замена на дизел локомотивите со електрични еквиваленти, а системот ќе се напојува од обновливи извори на енергија.

„Овие инвестиции ќе овозможат услуги за железнички транспорт со повисок квалитет, привлекувајќи поголем број корисници и со тоа зголемувајќи го уделот на железницата во вкупниот сообраќај. Стратегијата вклучува имплементација на напредни технологии како што се енергетски ефикасна сигнализација и обновливи системи за сопирање, како и елиминирање на тесните грла за да се намали времето на патување и потрошувачката на енергија“, пишува во планот.

Преку кампањи ќе се подига свеста за придобивките од железничкиот транспорт – ќе се истакнува неговата енергетска ефикасност, еколошките предности и исплатливоста.

„Ќе започнат стратешки проекти за проширување на мрежата за да се прошири покриеноста, а околу станиците ќе се воведат паметни решенија за паркирање за да се подобри пристапноста. Железничките станици ќе бидат интегрирани со други видови транспорт, како што се автобуските и велосипедските мрежи, за да се создадат беспрекорни врски меѓу повеќе видови интегриран транспорт, што ќе го направи патувањето со железница поудобно“, предвидува Националниот план за енергија и клима.

Стимулации и за биогорива

Овој Национален план е работен врз основа на претходниот кој почна да се изработува во 2019 година. Во новиот, ревидиран, план стои дека целите од претходниот не се исполнети затоа што тој бил преамбициозен. Но заедничко и за двата документи е треба да се поттикне употребата на биогорива.

За да се исполни оваа цел, планот предвидува воспоставување законска рамка за поттикнување на употребата на биогорива. Ваквиот закон е готов уште од 2021 година, но досега не е донесен.

Тој предвидуваше уште пред три години возилата од јавниот транспорт и јавниот сектор во земјава да почнат да трошат биогорива. Според законот нивниот удел во вкупната потрошувачка до 2028 година треба да изнесува 30 отсто.

Сегашниот план оди чекор понатаму. Предвидува и промовирање на употребата на одржливи биогорива во транспортот за што исто така ќе има субвенции.

„Ќе бидат воведени стимулации и политички мерки за да се поддржи воведувањето на одржливи биогорива во транспортниот сектор. Ќе се изврши длабинска анализа на потенцијалот за домашно производство на одржливи биогорива, идентификување на достапните суровини, производствените капацитети и можностите за развој на локална индустрија за биогорива“, предвидува најновиот Национален план за енергија и клима до 2030 година.