Повлекување на Трамп од борбата за климата - подарок за Кина и автогол за САД

Американскиот претседател Доналд Трамп продолжи со оддалечувањето на САД од глобалната соработка во борбата против климатските промени, соопштувајќи дека земјата се повлекува од низа клучни меѓународни организации, вклучувајќи ги водечките тела на Обединетите нации и научните институции кои се занимаваат со климата.

САД ќе се повлечат од вкупно 66 организации од различни области, меѓу кои се и Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC) и Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени (UNFCCC). Очекувањата се дека овие потези дополнително ќе ја ослабат американската улога во решавањето на прашањето за емисиите на стакленички гасови, но и значително ќе го намалат глобалното влијание на овие институции.

Потезите на Трамп се вклопуваат во неговите домашни политички одлуки насочени кон отстранување на ограничувањата за загадување и фосилни горива, а се надоврзуваат и на одлуката од јануари 2025 година за започнување на едногодишниот процес на повлекување од Парискиот договор, обврзувачки договор од 2015 година чија цел е борбата против глобалното затоплување. Слична одлука беше донесена и за време на неговиот прв мандат.

Овој потег е „дар за Кина и излезна карта за земјите и загадувачите кои сакаат да избегнат одговорност“, изјави Џон Кери, поранешен американски државен секретар и специјален претседателски претставник за климатски промени во администрацијата на Џо Бајден. „Ова е уште една самонанесена рана на глобалната сцена.“

Извршниот секретар на UNFCCC, Симон Стиел, во соопштение објавено во четвртокот го нарече овој потег „колосален автогол кој ќе ги направи САД помалку безбедни и помалку просперитетни“.

„Додека сите други земји заеднички напредуваат, овој нов чекор назад од глобалното водство, климатската соработка и науката може само да му наштети на американското стопанство, работните места и животниот стандард, во момент кога шумските пожари, поплавите, бурите и сушите брзо се влошуваат“, изјави тој.

Најголеми загадувачи во светот Bloomberg

Вториот мандат на Трамп донесе забрзување на потезите за повлекување на мерките за борба против климатските промени, кои тој повеќе пати ги нарече „измама“ и „најголема заблуда“. Програмите за финансирање и даночни олеснувања од времето на неговиот претходник Бајден, кои се однесуваа на области како што се чиста енергија и електрични возила, беа укинати, проектите за обновливи извори беа запрени, истражувачките субвенции беа замрзнати или укинати, а јавноста имаше ограничен пристап до некои податоци поврзани со климата.

Администрацијата се повлекува од тела кои, како што изјави американскиот државен секретар Марко Рубио, се сметаат за „преклопувачки по својот делокруг, лошо управувани, непотребни, расипнички и лошо водени“, како и од оние кои промовираат цели спротивни на интересите на САД.

Повлекувањето од Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени формално ќе значи повлекување на САД од институцијата на ОН која ги собира државите за да поставуваат сè поголеми цели за намалување на загадувањето и координира годишни глобални КОП (COP) самити насочени кон напредок во области како декарбонизација и климатско финансирање. Американските официјални лица не учествуваа на последните преговори одржани минатата година во Бразил.

Одлуката на најголемата светска економија и вториот најголем емитер да се повлече беше наречена „жална и несреќна“ од Вопке Хоекстра, европскиот комесар за клима, во објава на социјалните мрежи. „Ние без задршка ќе продолжиме да ги поддржуваме меѓународните климатски истражувања, бидејќи тие се темел на нашето разбирање и нашите дејства“, изјави тој.

Повлекувањето на САД претставува „најсериозен предизвик за меѓународните климатски напори уште од усвојувањето на Парискиот договор“, изјави Ли Шуо, директор на ЧКХ (China Climate Hub) при АСПИ (Asia Society Policy Institute). „За Кина, тоа значи еден конкурент помалку во трката за чисти технологии.“

„САД останаа сами во својот став за климата“, изјави германскиот министер за животна средина Карстен Шнајдер. Другите земји, додаде тој, „се обврзаа да направат сè што е можно за да го ограничат глобалното загревање во овој век на 1,5 Целзиусови степени“.

Со повлекувањето од UNFCCC, секоја идна американска администрација веројатно ќе се соочи со значително потешки задачи при враќањето кон глобалните климатски напори. Џо Бајден во 2021 година, веднаш по инаугурацијата, започна процес на повторно приклучување кон Парискиот договор.

Проектите за обновлива енергија во САД се запрени или ставени на чекање Bloomberg

Конзервативците кои го поддржаа Трамп во неговото повлекување од конвенцијата тврдат дека, по повлекувањето на САД, секој обид за повторно приклучување кон UNFCCC треба да биде поддржан со ново гласање во Сенатот, со двотретинско мнозинство. Меѓутоа, дел од правните стручњаци сметаат дека идниот претседател би можел едноставно да се приклучи повторно на договорот без одобрување од Сенатот.

„Постојат повеќе можни патишта за идно враќање во клучните климатски договори“, изјави Сју Бинијаз, поранешна американска климатска преговарачка во Бајденовата администрација. „Се согласувам со правниците кои се занимаваат со договори и кои сметаат дека САД може да се врати прилично глатко во Рамковната конвенција за климатски промени на ОН, потпирајќи се на одобрувањето на Сенатот од 1992 година.“

Заговорниците на повлекувањето, од друга страна, инсистираат дека тоа ќе ги ослободи САД од политиките кои, според нив, се насочени кон елиминирање на фосилните горива и зголемување на трошоците за енергија.

„Овој потег е јасен сигнал дека нашата земја нема да учествува во глобалните напори да им се каже на луѓето како треба да живеат и како да произведуваат и користат енергија“, изјави Дарен Бакст, директор на Центарот за енергија и животна средина при КЕИ (Competitive Enterprise Institute).

Меѓувладиниот панел за климатски промени (IPCC), кој е основан во 1988 година од Обединетите нации и Светската метеоролошка организација, се смета за клучен глобален авторитет за разбирањето на човечкиот придонес во загревањето на планетата. До сега, тој објави шест клучни извештаи кои служат како основа за формирање климатски политики, а во својата работа традиционално се потпира на американско финансирање и стручњаци.

Со повлекувањето од IPCC, САД „ќе бидат исклучени од учеството во насочување на научните проценки на кои се потпираат владите ширум светот“, иако некои научници можеби ќе можат да продолжат со својот придонес, рече Делта Мернер, заменик директор на кампањата за климатска одговорност при УКС (Union of Concerned Scientists).

Учеството на САД во следната голема проценка, која е планирана за 2029 година, веќе беше под знак прашалник, со оглед на масовните отпуштања и затворањето на програми во некои од водечките федерални агенции за метеорологија и клима. Минатата година, некои стручњаци дури беа спречени да учествуваат на подготвителниот состанок одржан во Кина.

Повлекувањето, односно „откажувањето од напорите за намалување на загадувањето и климатските катастрофи, ќе им наштети на американските граѓани и компании“, изјави Аманда Леланд, извршна директорка на непрофитната организација ЕДФ (Environmental Defense Fund). „Ова ќе ја отстапи лидерската позиција на други земји, а САД повеќе нема да имаат никакво влијание во овие клучни одлуки.“

Последиците се значајни, додава Бенџамин Хортон, декан на Факултетот за енергија и животна средина на СУХК (City University of Hong Kong). „САД досега редовно придонесуваа со стручност, лидерство во изработката на некои од поглавјата на извештаите и клучни податоци за следење на Земјиниот систем. Не сум сигурен како IPCC ќе продолжи без САД.“