Заканите на Трамп за Гренланд го доведуваат во ризик клучното климатско истражување

Политичките тензии ја попречуваат работата на островот, кој е клучен за разбирање на последиците од глобалното затоплување.

Заканите на американскиот претседател Доналд Трамп дека ќе го преземе Гренланд ги заладија односите меѓу американските и гренландските истражувачи, што доведе до запирање на дел од проектите и ја прави неизвесна идната соработка.

Рос Вирџинија, почесен професор по еколошки студии на колеџот „Дартмут“ (Dartmouth College), изјави дека климатската програма што ја водел со гренландски колеги била прекината со „заемен договор“ поради тензиите.

„Директната соработка е ставена на пауза додека утврдуваме како би можела да изгледа идната визија за заедничка научна дипломатија, особено во делот на образованието и помладите студенти“, рече тој.

Еден друг американски научник, кој побара да остане анонимен од страв дека може да ги наруши односите, рече дека некои од неговите истражувачки партнерства во Гренланд биле ставени на пауза уште пред Трамп да ја засили реториката за анексија на почетокот на јануари, а дека тој ја прекинал теренската работа од почит кон жителите на островот.

Иако Трамп во последно време го ублажи ставот околу преземањето контрола врз арктичкиот остров,  полуавтономна територија на Данска со околу 57.000 жители, тензиите ја попречуваат научната работа што е клучна за разбирање на климатските промени не само во поларниот регион туку и на глобално ниво.

Гренланд брзо се затоплува, а неговата огромна ледена покривка содржи доволно свежа вода за глобалното ниво на морињата да се покачи за околу 23 стапки. Научниците истражуваат како ледениот слој се дестабилизира и што значи тоа, заедно со промените во морскиот мраз, за големата атлантска океанска струја (AMOC), која пренесува топла и студена вода на илјадници километри.

Се смета дека оваа циркулација слабее, што би можело да ги промени временските услови во многу земји.

Bloomberg

Голем дел од оваа работа е финансиран од Националната научна фондација на САД (National Science Foundation). Таа ја поддржува и станицата Самит, американска истражувачка база на врвот од ледената покривка на Гренланд, која работи во текот на целата година и често соработува со гренландски научници и локални заедници. Фондацијата во моментов финансира 19 активни проекти во Гренланд, составени од 43 поединечни гранта, со вкупна вредност од 26 милиони долари.

Еден гренландски научник изјави дека истражувачите стануваат повнимателни при прифаќање американско финансирање или соработка со американски научници, бидејќи стравуваат каква порака би испратило тоа. Научникот побара да остане анонимен, бидејќи немал овластување јавно да зборува за геополитичката ситуација.

Фјама Странео, океанографка на универзитетот „Харвард“ (Harvard University), која помогна да се организира заедничка изјава за поддршка на Гренланд од американски научници, рече дека е особено загрижена за последиците врз планираните проекти што сè уште не започнале.

„Многу е потешко да се создадат нови соработки со средства од американската федерална влада“, рече таа, наведувајќи ја воздржаноста кај Гренланѓаните. Странео работи со локални истражувачи на островот речиси 20 години. Поради стравувањата дека САД би можеле да се обидат да влијаат врз политиката на островот, рече таа, „тие се многу загрижени“.

Владата на Гренланд не одговори на барањето за коментар.

Овој удар врз заедничката арктичка наука следува по уште еден, предизвикан од руската инвазија врз Украина во 2022 година. Тогаш, повеќето земји членки на Европската Унија и НАТО ги суспендираа или ограничија средствата за работа што ја вклучуваа Русија или нејзини научници, а приливот на клучни климатски податоци собрани во најголемата арктичка држава во светот беше прекинат.

Геополитиката се надоврзува на сè поголемата листа предизвици за климатската наука, вклучувајќи ги и оние што произлегуваат од домашните политики на Трамп.

Работата на Вирџинија во Гренланд е дел од програмата за климатска дипломатија воспоставена од Стејт департментот на САД во 2007 година, со цел да ги обедини американските, гренландските и данските студенти и да им овозможи да учат за климатската наука и најдобрите начини за нејзина примена во чувствителна средина со многу културни специфики.

Минатото лето патувањата беа запрени, рече Вирџинија, бидејќи тој и гренландските колеги се загрижиле како тензиите би можеле да влијаат врз контактите меѓу средношколците и студентите од трите земји. Оттогаш, Гренланд создал сопствена, одделна програма, додаде тој. Ако оваа година реши да испрати американска група, тие ќе учат за климатската наука во американски објекти и нема да имаат контакти со гренландските или данските врсници.

Јароу Акфорд, климатска истражувачка поврзана од универзитетот „Нортвестерн“ (Northwestern University), досега направила осум теренски патувања во Гренланд за да проучува што се случувало во минатите периоди на брзи климатски промени. „Немам планирано теренска работа во Гренланд следното лето, но сигурна сум дека, ако имав, сега сè ќе беше неизвесно“, рече Акфорд.

Климатските истражувања во Гренланд често се потпираат и на поддршка од американската војска. Во случајот на Акфорд, таа работела во вселенската база Питуфик, патувала со авиони изнајмени од воздухопловните сили и користела воени карго-авиони за транспорт на опрема. Иако поголемо американско присуство во Гренланд веројатно би значело проширување на воената инфраструктура, Акфорд рече дека би престанала да ја користи таа поддршка доколку САД задржат агресивен став кон островот.

„Се надевам дека многу мои колеги би го чувствувале истото тоа“, додаде таа. „Тоа едноставно не би било исправно.“